NIPT (Prenatal Genetik Tarama): cfDNA, Down Sendromu ve Türkiye Pratiği

Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.

TL;DR

NIPT (Non-Invasive Prenatal Test — Non-İnvaziv Prenatal Test) anne kanından fetal hücre-dışı DNA (cffDNA) analizi ile fetal anöploidi ve seçilmiş mikrodelesyonları >%99 hassasiyetle tespit eden tarama testi. Plasentadan dolaşıma karışan fetal hücre-dışı DNA kanın %5-20'si olur (10. haftadan itibaren — fraction). Massive parallel sequencing veya tek nükleotid polymorphism (SNP) analizi. Endikasyon (geleneksel): İleri maternal yaş (35+), önceki anöploid gebelik, USG anomali, taşıyıcı ebeveyn, IVF, ailesel translokasyon. 2024 ACOG/SMFM önerisi: Tüm gebeliklere sunulmalı (yaş bağımsız). Test ettiği koşullar: Trizomi 21 (Down sendromu) — %99+ sens, %99.9 spec, Trizomi 18 (Edwards), Trizomi 13 (Patau), cinsiyet kromozomları (XY/XX), X/Y anöploidi (Turner, Klinefelter, XXX, XYY), bazı mikrodelesyonlar (DiGeorge 22q11.2, Prader-Willi/Angelman 15q, Cri-du-chat 5p, Wolf-Hirschhorn 4p, 1p36 — düşük PPV). Zamanlama: 10. gebelik haftası sonrası (fetal fraksiyon yeterli olur). 12-14 hafta optimal. Türkiye'de NIPT: Yerli — Düzen Laboratuvarı NIPT-T, Yıldız Sağlık, Beytem. Uluslararası — Harmony (Roche), Panorama (Natera), Verifi (Illumina), MaterniT21 (Sequenom). Maliyet 4-8 bin TL (SGK karşılamıyor). Doğru anlama: Tarama testi, tanı değil. Pozitif sonuç → konfirmasyon (CVS 10-13 hafta veya amniyosentez 15-20 hafta) ŞART. Yanlış pozitif: konfined plasental mozaisizm, vanishing twin, anne malignitesi. Yanlış negatif: düşük fetal fraksiyon (obez anne, erken hafta). Klasik tarama vs NIPT: Tek başına biyokimya + nukal translusensi (ikili-üçlü-dörtlü test) %85 sens, %5 yanlış pozitif. NIPT %99 sens, %0.1 yanlış pozitif — gereksiz invaziv prosedürü ciddi azaltır. KVKK genetik veri — NIPT verisi özel kategori, saklama 2 yıl. Cinsiyet açıklama: Türkiye'de erken cinsiyet seçimi yasak, sonuç paylaşımı yasal sınırlar içinde. Sınırlama: Tek gen hastalıklar (kistik fibroz, talasemi) için DEĞİL — taşıyıcı paneli ayrı. Yapısal anomali için DEĞİL — anatomik USG ayrı. Kırmızı bayrak: NIPT pozitifte amniyosentez/CVS ile doğrulama yapmama, "kesin tanı" olarak yorumlama.

İçindekiler

cffDNA Bilim
NIPT Ne Test Eder?
Endikasyon ve Zamanlama
Türkiye'de NIPT Sağlayıcıları
Yanlış Pozitif/Negatif
Klasik Tarama vs NIPT
Onam ve KVKK
KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
Doktorclub Hekim Notu
Kaynakça

1. cffDNA Bilim

Fetal hücre-dışı DNA (cffDNA)

Sitotrofoblast (plasenta) apopto
Anne dolaşımına geçer
Maternal cfDNA içinde fetal fraksiyon

Fetal fraksiyon

1. haftada ~4-15%
Artarak 20. haftada %10-30
Düşük fetal fraksiyon (<%4): testi başarısız
Obez anne → düşük FF

Analiz yöntemleri

Massively parallel sequencing (MPS) — Harmony, Panorama
SNP-based — Panorama (anne + baba örneği)
Targeted MPS — Harmony (kromozom 21, 18, 13, X, Y)

Mozaisizm

Konfined plasental mozaisizm — plasenta + bebek farklı genom
Yanlış pozitif kaynak (cfDNA plasentadan)

Anne kaynakları

Maternal kanser → cfDNA sinyali bozar
Maternal kopya sayısı varyasyonu

2. NIPT Ne Test Eder?

Yüksek hassasiyet (>%99)

Trizomi 21 (Down)
Trizomi 18 (Edwards)
Trizomi 13 (Patau)

Cinsiyet kromozomu

XY/XX
Anöploidi:
- Turner (45,X)
- Klinefelter (47,XXY)
- Triple X (47,XXX)
- XYY (47,XYY)

Mikrodelesyonlar (düşük PPV)

22q11.2 (DiGeorge) — en yaygın
15q (Prader-Willi/Angelman)
5p (Cri-du-chat)
4p (Wolf-Hirschhorn)
1p36

Genişletilmiş paneller

Bazı NIPT 100+ mikrodelesyon
Yanlış pozitif yüksek
Klinik yarar tartışmalı

TEST ETMEDIĞI

Tek gen hastalıkları (CFTR, beta-globin, Tay-Sachs — taşıyıcı paneli ayrı)
Yapısal anomali (kalp, nöral tüp — anatomik USG)
Rh durumu (anti-D yönetimi için ayrı test)
Genetik metabolik bozukluk

3. Endikasyon ve Zamanlama

Endikasyon (ACOG 2024)

Tüm gebeliklere sunulabilir (yaş bağımsız)
Geleneksel yüksek risk:
- İleri maternal yaş (35+)
- Önceki anöploid gebelik
- USG'de anomali
- Taşıyıcı ebeveyn (Robertsonian translokasyon)
- Ekokardiyografide anomali
- IVF

Zamanlama

10. gebelik haftası sonrası
Optimal 12-14 hafta
Geç hafta — fetal fraksiyon yüksek (hassasiyet ↑)

Sonuç süresi

7-14 gün

İkiz gebelik

Performans tek gebelikten daha düşük
Mono/dizigotik ayrım önemli
"Vanishing twin" yanlış pozitif

Üçüz+

NIPT genelde önerilmez (yetersiz veri)

IVF gebelik

Donör yumurta — kompleks
Sürrogat — analiz farklı

4. Türkiye'de NIPT Sağlayıcıları

Yerli

Düzen Laboratuvarı NIPT-T
Yıldız Sağlık Lab
Beytem
Genoma

Uluslararası (Türkiye'de örnek alımı)

Harmony (Roche)
Panorama (Natera) — SNP tabanlı, anne+baba örneği
Verifi/Verifi Plus (Illumina)
MaterniT21 (Sequenom)

Test detayları

Anneden 10 mL kan
Örnek özel tüp, soğuk zincir
Yurtdışı testler İstanbul'dan kargo
Sonuç PDF rapor

Maliyet

4,000-8,000 TL (test seçimi + sağlayıcı bağlı)
SGK karşılamaz
Özel sigorta bazen kısmen

Sonuç yorumlama

Jinekoloji + perinatoloji
Genetik danışmanlık

Yanlış pozitif takip

Genetik danışmanlık şart
CVS veya amniyosentez konfirmasyon

5. Yanlış Pozitif/Negatif

Yanlış pozitif

Konfined plasental mozaisizm (CPM) — en sık
Vanishing twin (kaybolan ikiz)
Maternal mozaisizm
Maternal CNV
Maternal malignite
Çok düşük fetal fraksiyon

Pozitif tahmin değeri (PPV)

Trizomi 21: %90-95
Trizomi 18: %75-85
Mikrodelesyonlar: %5-50 (geniş varyasyon)
Düşük yaygınlık → düşük PPV

Yanlış negatif

Düşük fetal fraksiyon
Mozaisizm
Erken hafta

"No-call" sonuç

%1-5
Tekrar test (genelde fetal fraksiyon yetersiz)
Anatomik USG + biyokimya alternatif

Konfirmasyon ŞART

Pozitif NIPT → CVS veya amniyosentez
Tek başına tedaviye gidilmez (terminasyon)

CVS (Koryon Villus Biyopsisi)

10-13 hafta
Düşük riski %0.5-1
Hızlı sonuç

Amniyosentez

15-20 hafta
Düşük riski %0.1-0.3
Standart

6. Klasik Tarama vs NIPT

Birinci trimester (11-14 hafta)

PAPP-A + free β-hCG (biyokimya)
Nukal translucency (NT) — USG
Combined first-trimester screening (ETT)
Sensitivite: %85
Yanlış pozitif: %5

İkinci trimester

Triple test (AFP, β-hCG, uE3)
Quadruple (+ inhibin A)
Sensitivite: %75-80

Birleşik (sequential / integrated)

1. - 1. trimester
Sensitivite: %90+

NIPT

Sensitivite: %99+ Down
Yanlış pozitif: %0.1
Tek başına en hassas tarama

USG

Anatomik USG 18-22 hafta — yapısal anomali (kalp, nöral tüp, gastrointestinal)
NIPT ile birlikte tamamlayıcı
Anomali şüphesinde fetal eko, MR

Karar verme

ACOG: NIPT vs klasik — bireysel
Türkiye pratiği: NIPT kabul artıyor, geleneksel tarama yaygın (SGK ücretsiz)

7. Onam ve KVKK

Bilgilendirme

Tarama vs tanı testi farkı
Yanlış pozitif/negatif olasılığı
Konfirmasyon gerekliliği
Cinsiyet açıklama tercihi
Mikrodelesyon paneli onam

Yazılı onam

Test özellikleri
Veri saklama
Sonuç paylaşımı (kim alabilir)

Cinsiyet açıklama Türkiye

Erken cinsiyet seçimi YASAK
NIPT sonucu yasal sınırlar içinde paylaşılır
Aile planlaması için cinsiyet seçimi yasak (özellikle MR'da fetus tanı)

KVKK genetik veri

Özel nitelikli kişisel veri
Yazılı, ayrıntılı onam
Saklama süresi (genelde 2 yıl)
Üçüncü tarafa paylaşım yasak

Genetik danışmanlık

Pozitif sonuç sonrası şart
Önceden bilgilendirme yararlı

Etik tartışma

Aile için karar
Down sendromlu bebek "yaşama hakkı" tartışması
Toplum kabul

8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS

KIRMIZI bayraklar

Pozitif NIPT → konfirmasyon olmadan terminasyon karar verme
Düşük fetal fraksiyon — tekrarsız yorumlama
Klinik şüpheli sonuca rağmen ek değerlendirme atlamak
Mikrodelesyon paneli geniş — düşük PPV anlamadan

SSS

S: NIPT amniyosentez yerine geçer mi? A: HAYIR — tarama testi. Pozitif sonuç CVS/amniyosentez ile doğrulanmalı.

S: Hangi haftadan itibaren? A: 10. hafta sonrası. Optimal 12-14.

S: SGK karşılar mı? A: HAYIR — cepten 4-8 bin TL.

S: İkizde güvenli mi? A: Performans daha düşük. Vanishing twin yanlış pozitif riski.

S: Cinsiyet öğrenebilir miyim? A: Türkiye'de yasal sınırlar — sosyal cinsiyet seçimi yasak.

S: Yanlış pozitif olursa? A: Genetik danışmanlık + CVS/amniyosentez konfirmasyon.

S: Hangi NIPT testini seçeyim? A: Jinekoloji önerisi. Validasyon, doğruluk benzer büyük markalar arasında.

S: 35 yaş altında gerekli mi? A: ACOG 2024: tüm gebelikler sunulabilir — yaş bağımsız. Bireysel karar.

9. Doktorclub Hekim Notu

NIPT prenatal taramada devrim — %99 hassasiyet, %0.1 yanlış pozitif. Geleneksel ETT (NT + biyokimya) tek başına %85 hassasiyet, %5 yanlış pozitif — NIPT bu rakamı çarpıcı şekilde düzelttı, gereksiz amniyosentez/CVS'i belirgin azalttı. 10. hafta sonrası uygulama, 12-14 hafta optimal. Tarama testi olarak konumlandırma — pozitif sonuç CVS veya amniyosentez ile doğrulanmadan karar verme HATA. Mikrodelesyon paneli düşük PPV (5-50%) — geniş yorumlama dikkat. Türkiye'de yerli (Düzen NIPT-T) + uluslararası (Harmony, Panorama) seçenekler. KVKK genetik veri özel kategori — saklama, onam dikkat. Cinsiyet erken açıklama Türkiye yasal sınırlar içinde. SGK karşılamıyor — 4-8 bin TL maliyet. Anatomik USG (18-22 hafta) yapısal anomali için ayrı şart — NIPT yerine geçmez. Doktorclub'da perinatoloji ve genetik uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

10. Kaynakça

Norton ME et al. ACOG/SMFM Committee Opinion — Screening for Fetal Chromosomal Abnormalities (2020, update 2024).
Bianchi DW et al. DNA Sequencing versus Standard Prenatal Aneuploidy Screening (NEXT). N Engl J Med. 2014.
Gil MM et al. Analysis of cfDNA in Maternal Blood: Meta-analysis. Ultrasound Obstet Gynecol. 2017.
TJOD (Türkiye Jinekoloji) — NIPT Konsensüsü (2023).
ISPD (International Society for Prenatal Diagnosis) — Position Statement cfDNA Screening (2023).
T.C. Sağlık Bakanlığı — Prenatal Tanı Rehberi (2022).

Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. NIPT yorumlaması ve karar verme jinekoloji ve genetik danışmanlık eşliğinde olmalı.

İlgili Yazılar

Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer rehberler:

DoktorClub Görüşü

NIPT (Non-Invasive Prenatal Test — Non-İnvaziv Prenatal Test) anne kanından fetal hücre-dışı DNA (cffDNA) analizi ile fetal anöploidi ve seçilmiş mikrodelesyonları >%99 hassasiyetle tespit eden tarama testi. Plasentadan dolaşıma karışan fetal hücre-dışı DNA kanın %5-20'si olur (10. haftadan itibaren — fraction). Massive parallel sequencing veya tek nükleotid polymorphism (SNP) analizi. Endikasyon (geleneksel): İleri maternal yaş (35+), önceki anöploid gebelik, USG anomali, taşıyıcı ebeveyn, IVF, ailesel translokasyon. 2024 ACOG/SMFM önerisi: Tüm gebeliklere sunulmalı (yaş bağımsız). Test ettiği koşullar: Trizomi 21 (Down sendromu) — %99+ sens, %99.9 spec, Trizomi 18 (Edwards), Trizomi 13 (Patau), cinsiyet kromozomları (XY/XX), X/Y anöploidi (Turner, Klinefelter, XXX, XYY), bazı mikrodelesyonlar (DiGeorge 22q11.2, Prader-Willi/Angelman 15q, Cri-du-chat 5p, Wolf-Hirschhorn 4p, 1p36 — düşük PPV). Zamanlama: 10. gebelik haftası sonrası (fetal fraksiyon yeterli olur). 12-14 hafta optimal. Türkiye'de NIPT: Yerli — Düzen Laboratuvarı NIPT-T, Yıldız Sağlık, Beytem. Uluslararası — Harmony (Roche), Panorama (Natera), Verifi (Illumina), MaterniT21 (Sequenom). Maliyet 4-8 bin TL (SGK karşılamıyor). Doğru anlama: Tarama testi, tanı değil. Pozitif sonuç → konfirmasyon (CVS 10-13 hafta veya amniyosentez 15-20 hafta) ŞART. Yanlış pozitif: konfined plasental mozaisizm, vanishing twin, anne malignitesi. Yanlış negatif: düşük fetal fraksiyon (obez anne, erken hafta). Klasik tarama vs NIPT: Tek