30 Saniyede Özet
Sağ kolondaki adenomlar kolonoskopide daha sık gözden kaçıyor. American Journal of Gastroenterology'de 20 Ağustos 2026'da yayımlanan Japon randomize çalışması, bu bölgenin yapay zekâ eşliğinde ikinci kez incelenmesini sınadı. Özete göre 606 hastada sağ kolon adenom saptama oranı %36,4'e karşı %27,9 bulundu. Ancak ikinci bakış yalnız yapay zekâ grubunda uygulandığı için kazancın ne kadarının yapay zekâdan geldiği belirsiz.
Ne oldu?
Çalışmayı Tokyo'daki Toho Üniversitesi Omori Tıp Merkezi öncülüğünde, Kanto Rosai ve Tokyo Rosai hastaneleriyle birlikte bir ekip yürüttü. Sonuçlar American College of Gastroenterology'nin dergisinde çok merkezli randomize kontrollü çalışma olarak yayımlandı. Çıkış noktası bilinen bir sorun. Sağ kolondaki adenomlar, karmaşık anatomi ve lezyon özellikleri nedeniyle daha sık gözden kaçıyor.
Hastalar 1:1 oranında iki gruba ayrıldı. Yapay zekâ grubunda sağ kolon, gerçek zamanlı yapay zekâ desteğiyle ikinci kez ileri bakışla incelendi. Karşılaştırma grubu standart kolonoskopi aldı. Birincil sonlanım, sağ kolon adenom saptama oranıydı (ADR; en az bir adenom saptanan hastaların oranı).
Analize 606 hasta girdi; 305'i yapay zekâ, 301'i standart gruptaydı. Sağ kolon ADR'si yapay zekâ grubunda %36,4, standart grupta %27,9 oldu (P=0,03). Mutlak fark 8,5 yüzde puan. Artış daha çok küçük ve yassı lezyonlardan ve çıkan kolon gibi zor bölgelerden kaynaklandı.
Alt grup analizlerinde fayda, endoskopistin deneyiminden bağımsız olarak benzer yönde görüldü. Özet, kullanılan yapay zekâ sisteminin adını vermiyor.
Kanıt ne kadar güçlü?
Randomize ve çok merkezli tasarım, gözlemsel çalışmalara göre daha güçlü bir kanıt sunuyor. Makalenin tam metnine erişemedik; bu nedenle körleme, geri çekilme süresi ve sesil serrated lezyonlar (kansere dönüşebilen yassı, tırtıklı polipler) gibi ayrıntıları değerlendiremiyoruz. PubMed kaydında çıkar çatışması beyanı yer almıyor.
Asıl yorum sorunu, iki müdahalenin aynı kolda birleşmesi. Yapay zekâ grubu hem ikinci ileri bakış hem de yapay zekâ desteği aldı. Özetteki tanıma göre kontrol grubu ise yalnız standart kolonoskopi aldı. Bu yüzden görülen farkın hangi bileşenden geldiği ayrıştırılamıyor.
İkinci bakışın tek başına etkisi zaten biliniyor. Korean Journal of Gastroenterology'de 2024'te yayımlanan meta-analiz, 10 çalışmada 5.886 hastayı bir araya getirdi. İkinci ileri bakış, sağ kolon ADR'sini yaklaşık dörtte bir oranında artırıyordu (risk oranı 1,25; %95 GA 1,13–1,38). Japon çalışmasındaki göreli artış ise bizim hesabımızla yaklaşık 1,30.
Çin'den 2025'te yayımlanan tek merkezli randomize bir çalışma da benzer bir tablo çizmişti. Clinical and Translational Gastroenterology'deki bu çalışmada 246 hasta vardı ve yapay zekâ kullanılmadı. Proksimal kolonun ikinci kez incelenmesi, ikincil sonlanım olan bu bölgedeki ADR'yi %25'ten %37,7'ye çıkarmıştı.
Bu karşılaştırma kesin bir çıkarım sağlamaz, çünkü çalışmalar ve hasta grupları farklı. Yine de kazancın önemli kısmının yeniden incelemeden gelmiş olabileceğini düşündürüyor. Bir de ADR'deki artış, aralık kanseri ya da kanser ölümünde azalma anlamına kendiliğinden gelmez.
Hekim için ne anlama geliyor?
Çalışmanın en pratik mesajı, sağ kolonun ikinci kez incelenmesinin değerini bir kez daha göstermesi. Bu teknik ek cihaz gerektirmiyor. Ancak Çin çalışmasında ikinci proksimal inceleme ortalama 4,5 dakika sürdü. Yapay zekânın bu incelemeye ne kadar katkı sağladığı ise henüz net değil.
Kolonoskopi yapan hekim ve birimler için birkaç somut adım öne çıkıyor:
- Sağ kolonda ikinci ileri bakışı rutin protokole eklemeyi değerlendirin.
- Kendi ADR'nizi düzenli ölçün; sağ ve sol kolonu ayrı izleyin.
- Yapay zekâ sistemi satın alırken ikinci bakışla doğrudan karşılaştıran veri isteyin.
- Küçük ve yassı lezyonlarda görüntü iyileştirme ve yeterli bağırsak temizliğini ihmal etmeyin.
Yapay zekâya aşırı güven de bir risk. Arşivimizde yer alan kolonoskopi haberleri, yapay zekâya alışan hekimlerde beceri kaybı tartışmasını ele almıştı. Bu nedenle yapay zekâ, dikkatli bir incelemenin yerine değil yanına konmalı.
Türkiye'den bakınca
Özet, kullanılan yazılımın adını vermediği için Türkiye'de ruhsatlı olup olmadığını doğrulamak mümkün değil. Ülkemizde piyasaya sunulan tıbbi cihaz yazılımlarının denetimi Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) sorumluluğunda.
Pek çok endoskopi ünitesi için ikinci ileri bakış, bütçe gerektirmeyen ilk adım olabilir. Yapay zekâ yatırımı düşünen merkezler ise önce kendi ADR verilerini toplayıp bir başlangıç çizgisi oluşturmalı.
Sık sorulan sorular
İkinci ileri bakış nedir?
Çekum ve sağ kolon ilk kez incelendikten sonra endoskopun geri çekilip aynı bölgenin ikinci kez ileri bakışla gözden geçirilmesidir. Amaç, ilk geçişte kıvrım arkasında kalan lezyonları yakalamaktır.
Bu sonuç yapay zekânın işe yaradığını kanıtlıyor mu?
Tek başına kanıtlamıyor. İkinci bakış yalnız yapay zekâ grubunda uygulandığı için kazancın ne kadarının yapay zekâdan geldiği bilinmiyor.
ADR neden önemli?
ADR, kolonoskopi kalitesinin temel göstergelerinden biri kabul edilir. Ancak bu çalışma, artışın kanser gelişimine etkisini ölçmedi.
Kaynaklar
Nishikawa Y ve ark. (2026) — AI-Assisted Second Forward-View Examination of the Right Colon Significantly Improves the Adenoma Detection Rate, Am J Gastroenterol: https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000004184
PubMed (2026) — Aynı makalenin özeti: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42633947/
Kim HJ ve ark. (2024) — Efficacy of Second Forward-View Colonoscopy to Improve Adenoma Detection of Right-Side Colon: Systematic Review and Meta-Analysis, Korean J Gastroenterol (Korece): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39716948/
Wu J ve ark. (2025) — The Effect of the Second Forward View on the Detection Rate of Sessile Serrated Lesions in the Proximal Colon, Clin Transl Gastroenterol: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39688959/
T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi (2016) — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu — Resmî web portalı: https://www.titck.gov.tr
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Japonya'daki çok merkezli randomize çalışmada yapay zekâ destekli ikinci ileri bakış, sağ kolonda adenom saptama oranını %27,9'dan %36,4'e çıkardı.