محصولات تقلبی و تزریق‌های زیرپله‌ای: خطرات، علائم هشدار و آنچه باید کرد

اقدام 'زیرپله‌ای' یعنی چه؟

در این مقاله منظور ما از 'زیرپله‌ای'، اقدامات پزشکی زیبایی است که در مکان‌هایی غیر از مراکز درمانی، توسط افرادی که پزشک نیستند یا با محصولات نامعلوم‌المنشأ انجام می‌شوند. ویزیت در خانه، تزریق در آرایشگاه یا سالن زیبایی، اقدامات 'گروهی' که در اتاق‌های هتل برگزار می‌شوند و اقداماتی که افرادی انجام می‌دهند که فقط از طریق شبکه‌های اجتماعی به آن‌ها دسترسی پیدا می‌شود، در این دسته قرار می‌گیرند.

تزریق‌هایی مانند توکسین بوتولینوم (در زبان عامه 'بوتاکس') و فیلر هیالورونیک اسید، هرچند ساده به نظر می‌رسند، اقدامات پزشکی‌اند. آن‌ها به شناخت آناتومی صورت، انتخاب محصول و مقدار درست، شرایط استریل و توانایی مداخلهٔ فوری در صورت بروز عارضه نیاز دارند.

چرا محصول تقلبی یا بدون مجوز خطرناک است؟

محصول دارای مجوز، محصولی است که محتوا، خلوص و مقدار مادهٔ مؤثر آن کنترل شده است. اما در یک محصول تقلبی، قاچاق یا بدون مجوز معلوم نیست داخل جعبه چیست، چه مقدار مادهٔ مؤثر دارد و آیا استریل است یا نه.

• مقدار نامعلوم است: در یک محصول تقلبی حاوی توکسین بوتولینوم ممکن است مقدار بسیار بیشتری از حد انتظار وجود داشته باشد و اثر آن به بیرون از ناحیهٔ تزریق گسترش یابد.
• محتوا نامعلوم است: محصولی که به‌عنوان فیلر فروخته می‌شود ممکن است موادی داشته باشد که در بدن حل نمی‌شوند یا ممکن است واکنش‌های جدی ایجاد کنند.
• استریل بودن نامعلوم است: یک محصول آلوده یا شرایط نامناسب ممکن است به عفونت بینجامد.
• هنگام بروز مشکل، چون معلوم نیست چه چیزی تزریق شده است، درمان ممکن است به تأخیر بیفتد.

مشکلات گزارش‌شده در جهان

این خطرها فقط نظری نیستند. در سال 2024 مقامات بهداشتی ایالات متحده دربارهٔ گردش محصولات تقلبی توکسین بوتولینوم در چند ایالت هشدار دادند. بر اساس این هشدارها، پس از تزریق‌هایی که بیشتر در محیط‌های غیردرمانی مانند خانه و توسط افراد غیرمجاز انجام شده بود، در برخی افراد علائمی شبیه بوتولیسم مانند افتادگی پلک، دوبینی یا تاری دید، خشکی دهان، دشواری در بلعیدن، تنگی نفس و ضعف عضلانی دیده شد. بخشی از این افراد در بیمارستان و برخی در بخش مراقبت‌های ویژه درمان شدند.

از کشورهای دیگر هم مجموعه‌موارد مشابهی در ارتباط با تزریق‌های انجام‌شده خارج از مراکز درمانی گزارش شده است. وجه مشترک آن‌ها این است: منشأ محصول نامعلوم بوده، اقدام خارج از مرکز درمانی انجام شده و فرد انجام‌دهنده پزشک نبوده است.

محصولات دارای مجوز، وقتی توسط پزشک و در مقادیر مناسب به کار روند، معمولاً ایمن تلقی می‌شوند. مشکل بیش از آنکه از خود مادهٔ مؤثر باشد، از منشأ محصول، مقدار و شرایط انجام اقدام ناشی می‌شود.

علائم هشدار: چه زمانی باید دست نگه دارید؟

اگر حتی یکی از نشانه‌های زیر وجود دارد، توصیه می‌شود پیش از انجام اقدام دست نگه دارید و دوباره فکر کنید:

• قیمت بسیار پایین‌تر از سطح عمومی بازار است؛ پیشنهادهایی وجود دارد که شما را به عجله وامی‌دارند، مانند 'فقط برای امروز' یا 'فقط دو نفر دیگر'.
• اقدام قرار است در مکانی غیر از مرکز درمانی مانند خانه، آرایشگاه، سالن زیبایی یا اتاق هتل انجام شود یا به شما گفته می‌شود 'به خانه‌تان می‌آییم'.
• معلوم نیست فرد انجام‌دهنده پزشک است یا نه؛ فقط عبارت‌هایی مانند 'دارای گواهی'، 'فرد آموزش‌دیده' یا 'متخصص' به کار می‌رود.
• جعبهٔ محصول به شما نشان داده نمی‌شود، محصول از قبل داخل سرنگ کشیده شده است یا گفته نمی‌شود کدام محصول است.
• جعبه یا برچسب کاملاً به زبان خارجی است و اطلاعاتی به زبان ترکی ندارد؛ روی بسته‌بندی غلط املایی یا ظاهری غیرمعمول دیده می‌شود.
• معاینه‌ای انجام نمی‌شود، دربارهٔ سابقهٔ پزشکی شما پرسیده نمی‌شود و فرم رضایت داده نمی‌شود.
• محصول 'برای اینکه خودتان تزریق کنید' از طریق اینترنت یا شبکه‌های اجتماعی به شما فروخته می‌شود.
• معلوم نیست در صورت بروز مشکل با چه کسی و چگونه تماس بگیرید.

پرسش‌هایی که پیش از اقدام می‌توانید بپرسید

یک پزشک قابل اعتماد به این پرسش‌ها به‌راحتی پاسخ می‌دهد و از پرسیدن شما ناراحت نمی‌شود. برای فهرست مفصلی دربارهٔ انتخاب پزشک و کلینیک، می‌توانید مقالهٔ ما «فهرست ایمنی 10 ماده‌ای برای انتخاب کلینیک و پزشک در پزشکی زیبایی» را هم ببینید.

• اقدام را چه کسی انجام می‌دهد؟ آیا پزشک است و در چه رشته‌ای آموزش دیده است؟
• اقدام در کدام مرکز درمانی انجام می‌شود؟
• مادهٔ مؤثر محصولی که به کار می‌رود چیست؟ آیا می‌توانم جعبه و برچسب آن را ببینم؟
• آیا محصول مجوز دارد و از مجاری مجاز تهیه شده است؟
• اگر عارضه‌ای پیش بیاید، آیا اینجا امکان مداخله وجود دارد؟
• اگر مشکلی پیش بیاید، خارج از ساعات کاری چگونه می‌توانم با شما تماس بگیرم؟

اگر چنین اقدامی انجام داده‌اید چه باید بکنید؟

اگر در گذشته با محصولی نامعلوم‌المنشأ یا خارج از مرکز درمانی اقدامی انجام داده‌اید و اکنون شکایتی ندارید، نیازی به وحشت نیست. اما مهم است در روزها و هفته‌های بعد مراقب خود باشید و اگر علامت تازه‌ای پیدا شد، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید.

عوارض جانبی جدی مرتبط با توکسین بوتولینوم معمولاً طی چند روز پس از تزریق ظاهر می‌شوند، اما ممکن است دیرتر هم شروع شوند. عفونت یا واکنش‌های التهابی مرتبط با فیلرها ممکن است هفته‌ها و حتی ماه‌ها بعد دیده شوند.

1. اگر علائم شما اورژانسی است، با 112 تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید.
2. به تیم درمانی بگویید چه اقدامی، چه زمانی و کجا انجام داده‌اید و به شما چه گفته شده است.
3. اگر جعبه، برچسب یا عکس محصول یا سوابق پرداخت و پیام‌ها را در دست دارید، آن‌ها را نگه دارید و نشان دهید.
4. برای علائمی که اورژانسی نیستند اما شما را نگران می‌کنند، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید تا معاینه شوید.

اینکه اقدامی نامعلوم‌المنشأ انجام داده‌اید، مانعی برای کمک خواستن نیست. تیم درمانی برای قضاوت کردن شما سؤال نمی‌پرسد، بلکه برای اینکه درمان درست را سریع شروع کند. توضیح صریح آنچه رخ داده، برای به تأخیر نیفتادن درمان مهم است.

سخن پایانی

در پزشکی زیبایی مهم‌ترین پشتوانه این است که فرد درست، در مکان درست و با محصولی با منشأ معلوم اقدام را انجام دهد. پیشنهادی که ارزان یا راحت به نظر می‌رسد، ممکن است بعداً به مشکل سلامتی بسیار بزرگ‌تری تبدیل شود. وقتی مطمئن نیستید، پرسیدن و در صورت لزوم منصرف شدن همیشه حق شماست.