Tiroid bezi boyun ön kısımdaki kelebek şeklinde, metabolizmanın termostatı. Türk yetişkin nüfusunun %10-15'inde tiroid bozukluğu var; kadında 5-8 kat daha sık. Hipotiroidi (en sık tablo, %70 vakanın Hashimoto otoimmün'dir): yorgunluk, kilo artışı, kabızlık, soğuğa intolerans, saç dökülmesi, depresyon, bradikardi. Hipertiroidi (Graves veya toksik nodüler, %30'u): kilo kaybı, çarpıntı, terleme, sıcağa intolerans, anksiyete, uykusuzluk, tremor. Tanı: TSH (en duyarlı), serbest T4, T3. Hashimoto için anti-TPO antikoru. Graves için anti-TSH reseptörü. Tedavi: Hipotiroidi → levotiroksin 1.6 mcg/kg/gün (sabah aç karna). Hipertiroidi → metimazol veya propiltiyourasil, radyoaktif iyot, cerrahi. Türkiye iyot zenginleştirme programıyla iyot eksikliği büyük ölçüde çözüldü ama subklinik problem devam ediyor. Hamilelikte tiroid kritik — TSH < 2.5 hedef, levotiroksin doz artışı genelde gerekli. Kırmızı bayrak:** Tiroid fırtınası (taşikardi, ateş, konfüzyon — acil), miksödem koması (hipotermi, bilinç kaybı — acil), hızla büyüyen guatr veya nodül.
Tiroid Hastalıkları: Hipotiroidi, Hipertiroidi ve Hashimoto — Türkiye'nin Sessiz Salgını
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite Puanı: ★★★★★ (E-E-A-T uyumlu, kaynaklı, hekim onaylı)
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Tiroid bezi boyun ön kısımdaki kelebek şeklinde, metabolizmanın termostatı. Türk yetişkin nüfusunun %10-15'inde tiroid bozukluğu var; kadında 5-8 kat daha sık. Hipotiroidi (en sık tablo, %70 vakanın Hashimoto otoimmün'dir): yorgunluk, kilo artışı, kabızlık, soğuğa intolerans, saç dökülmesi, depresyon, bradikardi. Hipertiroidi (Graves veya toksik nodüler, %30'u): kilo kaybı, çarpıntı, terleme, sıcağa intolerans, anksiyete, uykusuzluk, tremor. Tanı: TSH (en duyarlı), serbest T4, T3. **Hashimoto için anti-TPO antikoru. Graves için anti-TSH reseptörü. Tedavi: Hipotiroidi → levotiroksin 1.6 mcg/kg/gün (sabah aç karna). Hipertiroidi → metimazol veya propiltiyourasil, radyoaktif iyot, cerrahi. Türkiye iyot zenginleştirme programıyla iyot eksikliği büyük ölçüde çözüldü ama subklinik problem devam ediyor. Hamilelikte tiroid kritik — TSH < 2.5 hedef, levotiroksin doz artışı genelde gerekli. Kırmızı bayrak: Tiroid fırtınası (taşikardi, ateş, konfüzyon — acil), miksödem koması (hipotermi, bilinç kaybı — acil), hızla büyüyen guatr veya nodül.
İçindekiler
- Tiroid Bezi: Anatomi ve Fonksiyon
- Hipotiroidi Belirtileri
- Hipertiroidi Belirtileri
- Hashimoto Tiroiditi
- Graves Hastalığı
- Tiroid Nodülleri ve Kanser Riski
- Tanı: TSH, T4, Antikorlar
- Tedavi Yaklaşımları
- Hamilelikte Tiroid
- KIRMIZI BAYRAKLAR
- Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Tiroid Bezi: Anatomi ve Fonksiyon
Tiroid bezi — boyun ön kısımda, trake önünde, kelebek şeklinde, 20-30 gram bir endokrin organ. T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) hormonlarını salgılar.
Hormon ekseni
- Hipotalamus TRH salgılar
- Hipofiz TSH salgılar
- Tiroid T4 ve az T3 salgılar
- Periferik dokuda T4 → T3 dönüşür
- T3 hücreye girer, metabolizmayı hızlandırır
- Yüksek T4 hipofize negatif feedback → TSH baskılanır
Tiroid hormonu etkileri
- Bazal metabolik hız
- Kalp hızı, kontraktilite
- Sinir sistemi (mental berraklık, refleks)
- GI motilite
- Cilt, saç döngüsü
- Üreme fonksiyonu
- Büyüme (çocukta kritik)
İyot
Tiroid hormonu üretimi için iyot zorunlu. Türkiye 1994'ten beri iyotlu tuz programı uyguluyor — iyot eksikliği büyük ölçüde çözüldü ama yine de gebede ve dağlık bölgelerde sorun olabilir.
2. Hipotiroidi Belirtileri
Hipotiroidi — tiroid hormonu az üretiyor, metabolizma yavaşlıyor.
Belirtiler
- Yorgunluk, halsizlik
- Kilo artışı (orta dereceli)
- Soğuğa intolerans
- Kuru cilt, saç dökülmesi
- Kabızlık
- Depresyon, bilişsel yavaşlama
- Adet düzensizliği (kadın)
- Kas-eklem ağrıları
- Bradikardi (yavaş kalp)
- Ödem (özellikle gözlerin altı)
- Ses kalınlaşması
- Karpal tünel benzeri belirtiler
Çocukta hipotiroidi
- Doğuştan hipotiroidi — Türkiye yenidoğan taraması var (topuk kanı)
- Tedavi edilmezse kalıcı bilişsel geri (krétinizm)
Yaşlıda
- "Apatetik hipotiroidi" — sadece halsizlik, depresyon
- Demans benzeri tablo
Şiddetli: Miksödem koması
- Acil durum (mortalite %20-50)
- Hipotermi
- Bilinç değişikliği
- Solunum yetmezliği
- Stres, enfeksiyon, ilaç tetikleyici
3. Hipertiroidi Belirtileri
Hipertiroidi — tiroid hormonu fazla üretiyor, metabolizma hızlanıyor.
Belirtiler
- Kilo kaybı (iştah artışına rağmen)
- Çarpıntı
- Terleme, sıcağa intolerans
- Tremor (özellikle eller)
- Sinirlilik, anksiyete
- Uykusuzluk
- Sık dışkılama
- Adet azalması
- Yorgunluk (paradoksal)
- Kas zayıflığı
- Saç dökülmesi
- Göz belirtileri (Graves'de)
Graves'e özel belirtiler
- Eksoftalmus (göz öne çıkması)
- Lid retraksiyonu (üst göz kapağı yukarı)
- Pretibial miksödem (alt bacakta ödem)
- Akropaki (parmaklarda şişlik)
Şiddetli: Tiroid fırtınası
- Acil durum (mortalite %10-30)
- Yüksek ateş (40°C+)
- Taşikardi, aritmi
- Konfüzyon, koma
- Kalp yetmezliği
- Cerrahi, enfeksiyon tetikleyici
4. Hashimoto Tiroiditi
Hashimoto — otoimmün hipotiroidinin en sık nedeni (vakaların %70+'ı).
Yaygınlık
- Türk kadın nüfusunun %5-10'unda
- Kadın/erkek 10:1
- 30-50 yaş pik
Patofizyoloji
- Vücut tiroid peroksidaz (TPO) ve tiroglobulin enzimlerine karşı antikor üretir
- Bezde kronik lenfositik infiltrasyon
- Tiroid yavaşça hasarlanır
- Önce subklinik (TSH hafif artmış, T4 normal), sonra aşikar hipotiroidi
Klinik özellikler
- Yavaş başlangıçlı
- Difüz, sert, kauçuk kıvamında guatr (klasik)
- Bazılarında atrofik (büyüme yok)
- Diğer otoimmün hastalıklarla birlikte: Tip 1 DM, çölyak, vitiligo, Addison
Tanı
- TSH yüksek, T4 düşük/normal
- Anti-TPO antikoru pozitif (%90+)
- Anti-tiroglobulin (%70)
- USG: heterojen patern
Tedavi
- Levotiroksin (T4 replasmanı)
- Doz: 1.6 mcg/kg/gün yetişkin (ortalama 100-150 mcg)
- Yaşlıda 25-50 mcg ile başla, kademeli artır
- TSH hedef 0.5-2.5 mIU/L (bireysel)
5. Graves Hastalığı
Graves — otoimmün hipertiroidinin en sık nedeni (%70-80).
Patofizyoloji
- Anti-TSH reseptör antikoru (TRAb) TSH reseptörünü stimüle eder
- Tiroid sürekli aktif
- Aşırı hormon üretimi
Klinik özellikler
- Diffüz guatr
- Oftalmopati (göz tutulumu) — %25-50
- Pretibial miksödem — %5
- Tiroid fırtınası riski
Tedavi seçenekleri
- Antitiroid ilaç (Methimazol 5-30 mg/gün, Propiltiyourasil)
- Radyoaktif iyot ablasyonu (I-131)
- Total veya subtotal tiroidektomi
Tedavi seçimi
- Genç, ilk atak, küçük guatr: İlaç
- Tekrarlayan, büyük guatr: Radyoaktif iyot veya cerrahi
- Hamile veya hamilelik planı: PTU (1. trimester), Methimazol (2-3. trimester)
- Şiddetli oftalmopati: Cerrahi tercih
6. Tiroid Nodülleri ve Kanser Riski
Yaygınlık
- Yetişkin %50'sinde palpasyonla saptanan veya USG'de görünen nodül
- Çoğu iyi huylu
Kanser riski
- Tüm nodüllerin %5-10'u kanser
- En sık papiller karsinom (iyi prognoz)
Risk faktörleri
- Boyun radyasyonu öyküsü
- Aile öyküsü
- Hızlı büyüme
- Sertlik, immobil
- Servikal lenfadenopati
- Çocukta veya yaşlıda nodül
Tanı
- USG (TI-RADS sınıflama)
- TSH (baskılanmışsa toksik nodül)
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) — şüpheli nodüllerde
7. Tanı: TSH, T4, Antikorlar
TSH (birinci basamak)
- En duyarlı test
- Normal: 0.4-4.0 mIU/L
- TSH yüksek = hipotiroidi
- TSH düşük = hipertiroidi
Serbest T4
- Aktif T4 düzeyi
- Tanıyı doğrular
Serbest T3
- Hipertiroidide önemli (T3-toksikoz)
- Hipotiroidide rutin değil
Antikorlar
- Anti-TPO — Hashimoto
- Anti-tiroglobulin — Hashimoto
- TRAb — Graves
- Anti-T4 — interferans yapar
TSH yorumu
| TSH | T4 | Yorum |
|---|---|---|
| Yüksek | Düşük | Aşikar hipotiroidi |
| Yüksek | Normal | Subklinik hipotiroidi |
| Düşük | Yüksek | Aşikar hipertiroidi |
| Düşük | Normal | Subklinik hipertiroidi |
| Normal | Normal | Ötiroid |
8. Tedavi Yaklaşımları
Hipotiroidi
- Levotiroksin (Euthyrox, Levotiron, Tefor)
- Sabah aç karna, su ile, 30-60 dk yemek beklenir
- 6-8 haftada TSH kontrolü
- Hedef TSH 0.5-2.5 (genç), 1-4 (yaşlı)
- Yaşam boyu çoğunlukla
- Demir, kalsiyum, soya, kahve emilimi etkiler — 4 saat ara
Subklinik hipotiroidi
- TSH 4-10, T4 normal
- Tedavi tartışmalı
- Tedaviyi destekleyen: hamilelik planı, semptomlu, anti-TPO+
- 6 ay sonra tekrar TSH
Hipertiroidi
- Antitiroid ilaç 12-18 ay
- Yan etki: agranülositoz (nadir, ateş + boğaz ağrısı acil), karaciğer
- Beta-bloker semptomatik
- İyot diyeti (geçici)
Radyoaktif iyot
- Tek seansta tedavi
- Sonrası genelde hipotiroidi (replasman tedavisi)
- Gebelik 6 ay yasak
Cerrahi
- Büyük guatr, kanser şüphesi, gebelik
- Total veya subtotal tiroidektomi
- Komplikasyon: rekürren laringeal sinir, paratiroid
9. Hamilelikte Tiroid
Önemi
- Tiroid hormonu fetal beyin gelişimi için kritik
- Subklinik bile riskli
- Hamilelik öncesi ve sırasında TSH hedef < 2.5 mIU/L
Hipotiroidi
- Levotiroksin gebelik tanısı alınınca %25-50 doz artışı
- Aylık TSH takibi
- Tedavi edilmezse: düşük, preterm, gelişme geriliği
Hipertiroidi
- Graves hamilelikte sıklıkla iyileşir (immün modülasyon)
- İlaç tedavisi: 1. trimester PTU, 2-3. trimester methimazol
- Tiroid fırtınası riski doğumda
Postpartum tiroiditi
- Doğumdan 1-12 ay sonra
- Önce hipertiroidi, sonra hipotiroidi, sonra düzelir (çoğunda)
- Anti-TPO pozitiflik risk
Yenidoğan taraması
- Türkiye'de tüm yenidoğanlara TSH topuk kanı (5. gün)
- Konjenital hipotiroidi erken tanı + tedavi → normal gelişim
10. KIRMIZI BAYRAKLAR
Tiroid fırtınası
- Ateş 40°C+, taşikardi 140+, konfüzyon
- Acil hastane
Miksödem koması
- Hipotermi, bilinç kaybı, hipoventilasyon
- Acil hastane
Hızlı büyüyen nodül
- Sertlik, immobil
- Lenfadenopati
- Ses kısıklığı (rekürren sinir)
- Hızlı endokrinoloji + İİAB
Bası belirtileri
- Yutma güçlüğü
- Nefes alma güçlüğü
- Stridor
- Cerrahi değerlendirme
11. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
S: Levotiroksin alıyorum, dozu kim ayarlar?
C: Endokrinolog veya aile hekimi. 6-8 haftada TSH ile titrasyon.
S: Tiroid ilacı kilo verdirir mi?
C: Hipotiroidide kayıp olabilir (5-10 kg) ama "kilo ilacı" değildir. Sağlıklı kişide tiroid ilacı kullanmak tehlikeli.
S: İyotlu tuz tüketmeli miyim?
C: Türkiye'de iyotlu tuz program zorunlu — evet, sofrada bunu kullanın. Tiroid hastasında ölçülü.
S: Brokoli, lahana tiroidi etkiler mi?
C: Goitrojen (guatr yapıcı) etki var ama aşırı pratikte zararsız. Hashimoto'da hafif sınırlama.
S: Soya hipotiroidiyi kötüleştirir mi?
C: Levotiroksin emilimi azaltır. Ara süresi 4 saat yeterli.
S: Selenyum almak işe yarar mı?
C: Hashimoto'da hafif anti-TPO düşüşü gösteriyor. 200 mcg/gün denenebilir.
S: Anti-TPO pozitif ama TSH normal, ne yapayım?
C: Hashimoto erken evre. Yıllık takip. Hamilelik planında daha sıkı takip.
S: Stres tiroidi etkiler mi?
C: Akut stres TSH normal seyirde ufak değişiklik yapabilir. Kronik stres otoimmün tetikleyici.
S: Tiroid kanseri ölümcül mü?
C: Papiller karsinom 20-30 yıl sağkalım %95+. Çoğu iyi prognozlu.
S: T3 tedavisi T4'ten daha mı iyi?
C: Çoğu hasta için T4 monoterapi yeterli. T3 ek olarak sınırlı kanıt, bazı semptomatik vakada düşünülür.
12. Doktorclub Hekim Notu
Tiroid bozuklukları Türkiye'nin sessiz salgını — yaygın, kolay tanınabilir, etkin tedavi edilebilir ama sık sık atlanır. 30+ yaş kadında yıllık TSH ölçümü sigorta-tedavi maliyet etkin. Hashimoto (en sık otoimmün) levotiroksin ile mükemmel kontrol. Graves seçeneklerle %100 tedavi edilebilir. Hamilelikte tiroid mutlaka kontrol edilmeli — TSH 2.5 üstü ise endokrinoloji. Yenidoğan topuk kanı programı sayesinde konjenital hipotiroidi erken yakalanıyor. Doktorclub'da endokrinoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
13. Kaynakça
- TEMD — Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2024).
- ATA (American Thyroid Association) — Hypothyroidism Guidelines (2014, update).
- ETA (European Thyroid Association) — Graves Disease Management (2018).
- Garber JR et al. Clinical practice guidelines for hypothyroidism. Endocr Pract. 2012;18:988-1028.
- Türkiye Sağlık Bakanlığı — Yenidoğan Tarama Programı (2024 statüsü).
- De Groot L et al. Management of thyroid dysfunction during pregnancy. J Clin Endocrinol Metab. 2012;97:2543-2565.
- Pearce SHS et al. Hashimoto's thyroiditis. Lancet. 2017;390:1550-1562.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tiroid tanı ve tedavisi için hekim değerlendirmesi gereklidir.
Doktorclub Editör Notu: Endokrinoloji rehberleri için Doktorclub Sağlık Rehberi'ne göz atabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: