Antibiyotik almak için belirti abartma yaygın: ABD anketinde yetişkinlerin %27,9'u

Ankette her dört yetişkinden biri belirtilerini çarpıttığını söyledi. Katılımcıların %26'sı belirtilerini abarttığını, %16,7'si olmayan bir belirti uydurduğunu bildirdi; 141 kişi ikisini de yapmıştı. Bunu yapan 268 kişiden 206'sı (%76,9) bu yolla en az bir kez antibiyotik aldı. En sık abartılan ya da uydurulan belirtiler ateş, öksürük ve boğaz ağrısı gibi soğuk algınlığı yakınmalarıydı (%65,7).

Aynı ekibin eş zamanlı yayımladığı ikinci çalışmada, 18 yaşından küçük çocuğu olan 236 kişinin 63'ü (%26,7) çocuğu için antibiyotik almak amacıyla belirtileri çarpıttığını bildirdi; bunların %87,3'ü en az bir kez antibiyotik aldı.

En sık gösterilen neden kendini çok hasta hissetmekti (%62,2). Bunu antibiyotiğin tek çare olduğunu düşünmek (%61,8) ve işe ya da sorumluluklara hızla dönmek istemek (%61,0) izledi. Ne söyleyeceğini kendi deneyiminden öğrenenler %43,1, aile ve arkadaştan öğrenenler %34,5, bir yapay zekâ sohbet robotundan öğrenenler %11,6 idi.

Tüm katılımcıların %64,1'i antibiyotiklerin soğuk algınlığı gibi virüs enfeksiyonlarında etkili olduğunu düşünüyor ya da bundan emin değildi. Daha genç olanlar, hekimin yakınmalarını ciddiye almadığını sık hissedenler, antibiyotik direncinin uydurma olduğuna inananlar ve sağlık metinlerini okumakta yardıma ihtiyaç duyanlar arasında belirtiyi çarpıtma daha sık bildirildi. Antibiyotik bilgisi yüksek olanlarda daha seyrekti.

Utah Üniversitesi'nden araştırmacılar, 8 Ocak–13 Şubat 2026 arasında bir araştırma şirketinin çevrim içi paneli üzerinden yetişkinlere iki soru sordu: Antibiyotik almak için belirtilerinizi olduğundan ağır ya da uzun anlattınız mı? Olmayan bir belirti söylediniz mi? Örneklem yaş, cinsiyet, etnik köken ve bölge kotalarıyla oluşturuldu; olasılıklı (rastgele) bir örneklem değildi.

Türkiye, Avrupa'daki karşılaştırmalı verilerde en yüksek tüketime sahip ülke. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Bölge Ofisi'nin AB dışı 14 ülkeyi kapsayan 2023 raporunda Türkiye, 1000 kişi başına günde 42,7 tanımlanmış dozla (DID) ilk sıradaydı; ağın ortalaması 22,2 idi. Türkiye'nin değeri 2022'de 35,7'ydi. Tüketimin %96'sı hastane dışında, yani aile hekimliği, poliklinik ve eczane düzeyinde gerçekleşti.

Aynı raporda Türkiye'de tüketilen antibiyotiklerin %53'ü, DSÖ'nün direnç riski düşük ilk tercih ilaçlar olarak tanımladığı Access grubundaydı; DSÖ'nün hedefi en az %60. Amoksisilin-klavulanattan sonra en çok tüketilen ilaçlar sefuroksim, klaritromisin, siprofloksasin ve sefdinirdi. Türkiye için hastaların belirti çarpıtmasını ölçen bir araştırmaya bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamadı.

Anket kişilerin geçmişte yaptıklarına ilişkin kendi beyanlarına dayanıyor; hatırlama hatası ve sosyal beğenirlik yanlılığı oranı olduğundan düşük gösterebilir. Örneklem ABD nüfusunu temsil etmiyor ve yazarlar sonuçları hipotez üreten bulgular olarak niteliyor. Belirtinin ne sıklıkla ve ne ölçüde çarpıtıldığı ölçülmedi. Çocuk çalışmasındaki grup küçük. Türkiye'ye doğrudan genelleme yapılamaz. Çalışma Utah Üniversitesi iç fonlarıyla desteklendi.

Soğuk algınlığı ve gribin çoğu virüslerle oluşur ve antibiyotik bunları iyileştirmez; gereksiz kullanım yan etki riskini ve direnci artırır. Hekime belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl seyrettiğini olduğu gibi anlatmak, doğru kararın ön koşuludur. Antibiyotik verilmediğinde hangi belirtilerde yeniden başvurulacağını sormak, kaygıyı karşılamanın daha güvenli yoludur. Boğaz ağrısında antibiyotiğin ne zaman gerektiği için boğaz ağrısı yazımıza bakılabilir.