30 Saniyede Özet
Melanom, cilt kanserleri içinde en tehlikelisidir. En erken haberci ise çoğu zaman değişen bir bendir. Erken yakalandığında tedavi başarısı çok yüksektir; ilerlediğinde tablo ağırlaşır. Kontrolü evde yapabilirsiniz. ABCDE kuralı, hangi lekenin şüpheli olduğunu ayırt etmenizi sağlar. Yılda bir kez tüm vücut taraması yapın. Şüpheliyi kendiniz karar vermeye çalışmayın; dermatoloğa gösterin.
ABCDE kuralı nedir?
Beş harf, beş uyarı işaretine karşılık gelir:
- A — Asimetri: Beni ortadan ikiye böldüğünüzde iki yarı birbirine benzemiyor.
- B — Kenar (Border): Sınırlar düzensiz, tırtıklı veya bulanık.
- C — Renk (Color): Aynı ben içinde farklı tonlar var: kahve, siyah, kırmızı, beyaz.
- D — Çap (Diameter): 6 milimetreden büyük. Küçüğü de olabilir; büyüme daha önemlidir.
- E — Evrim: Boyut, renk veya kabarıklıkta zaman içinde değişim var.
Buna bir de "çirkin ördek" kuralı eklenir. Vücudunuzdaki diğer benlere hiç benzemeyen bir leke varsa dikkat edin.
Hangi bulgular hızlı başvuru gerektirir?
Şu durumlarda randevu beklemeden dermatoloji polikliniğine gidin:
- Kanayan veya kabuklanıp iyileşmeyen leke
- Kaşıntı, batma veya ağrı veren ben
- Aylar içinde belirgin büyüyen ben
- Tırnak altında yeni çıkan koyu bant
- Ayak tabanı veya avuç içinde yeni koyu leke
Ayak tabanı ve tırnak melanomu Türkiye'de gözden kaçabilen bölgelerdir. Bakmayı unutmayın.
Riski kimlerde yüksek?
- Açık ten, açık renk göz, çilli cilt
- Çocuklukta ağır güneş yanığı geçirenler
- Solaryum kullananlar
- Ailesinde melanom öyküsü olanlar
- Çok sayıda beni olanlar (50'nin üzerinde)
- Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar
Bu gruptaysanız yıllık dermatolojik kontrol ihmal edilmemelidir.
Evde kontrol nasıl yapılır?
Ayda bir kez, iyi aydınlatılmış bir odada yapın. Ayna ve el aynası kullanın.
Sırt, ense, kulak arkası ve ayak tabanını bir yakınınızdan kontrol etmesini isteyin. Şüpheli lekelerin fotoğrafını çekin ve tarih koyun. Değişimi böyle daha kolay fark edersiniz.
Sık sorulanlar
Ben aldırmak kanser yapar mı? Hayır. Bu yaygın bir yanlış inanıştır. Uzman tarafından çıkarılan ben yayılmaya yol açmaz.
Güneş kremi melanomdan korur mu? Riski azaltır. Gölge ve giysi ile birlikte kullanıldığında koruma güçlenir.
Her koyu leke melanom mu? Hayır. Çoğu iyi huyludur. Karar dermatoskopik muayeneyle verilir.
Kaynaklar
- American Academy of Dermatology — What to look for: ABCDEs of melanoma: https://www.aad.org/public/diseases/skin-cancer/find/at-risk/abcdes
- WHO — Ultraviolet radiation and skin cancer: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/radiation-ultraviolet-(uv)
- National Cancer Institute — Melanoma Treatment (PDQ): https://www.cancer.gov/types/skin/patient/melanoma-treatment-pdq
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Melanomun en erken işareti değişen bir bendir. ABCDE kuralıyla evde nasıl kontrol yapılır, hangi benler dermatoloğa gösterilmelidir?
