Benign Prostat Hiperplazisi (BPH): Sık İdrar, Zor Boşaltma — Tamsulosin, Finasterid ve Modern Cerrahi

Benign Prostat Hiperplazisi (BPH) — prostatın yaşa bağlı iyi huylu büyümesi. 60+ Türk erkeklerinin %50'sinde, 80+ %90'ında. Mesane çıkış darlığı yaratır. Belirtiler — LUTS (Lower Urinary Tract Symptoms): Obstrüktif: zayıf akım, dolaşıklı/kesik idrar, tam boşaltamama hissi, idrar başlatmada zorluk, terminal damlama. İrritatif: sık idrara çıkma, noktüri (gece kalkma), urgency, urge inkontinans. IPSS skoru şiddet değerlendirir (0-7 hafif, 8-19 orta, 20+ şiddetli). Tanı: Klinik + IPSS + PSA (prostat kanseri ekarte) + USG (postvoid rezidü), uroflow. Tedavi piramidi: (1) Yaşam tarzı — akşam sıvı azalt, kafein-alkol kısıtla, "double voiding". (2) Alfa-blokerler: Tamsulosin (0.4 mg) — hızlı etki, semptomatik. Yan etki: ortostatik hipotansiyon, ejakülasyon disfonksiyonu. (3) 5-alfa redüktaz inhibitörleri (5-ARI): Finasterid 5 mg, dutasterid 0.5 mg — prostatı küçültür (3-6 ayda %25), büyük prostatta (>40 mL) etkili. PSA'yı yarıya düşürür (yorumlamada × 2). (4) Kombinasyon (alfa + 5-ARI) büyük prostatta. (5) Tadalafil 5 mg — BPH + ED kombinasyonunda ideal. Cerrahi: TURP klasik altın standart; HoLEP (holmiyum lazer enükleasyon) büyük prostatta TURP'tan üstün; Rezum (su buharı) ayaktan, minimal invaziv; PAE (prostat arter embolizasyon) anestezi alamayan hasta. Kırmızı bayrak: Akut üriner retansiyon, hematüri, böbrek yetmezliği, tekrarlayan İYE.

1. BPH Nedir? Patofizyoloji
2. Türkiye'de Yaygınlık
3. IPSS Skoru ve Belirtiler
4. Tanı
5. Yaşam Tarzı Tedavisi
6. Alfa-Blokerler ve 5-ARI
7. Kombinasyon ve Tadalafil
8. Cerrahi Seçenekler
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
10. Doktorclub Hekim Notu
11. Kaynakça

Mekanizma

• Prostatın geçiş zonunda nodüler hiperplazi
• Stromal ve glandular eleman büyümesi
• Mesane çıkışında statik (fiziksel basınç) + dinamik (alfa-1 mediated kas tonusu) obstrüksiyon
• Mesanede sekonder değişiklikler (detrüsör hipertrofisi, ileri dönem dekompansasyon)

BPH = kanser değil

• İyi huylu
• Aynı zonda olmaz (kanser periferik, BPH transition)
• Birlikte var olabilir

Yaş ve hormon

• Yaşla DHT etkisi
• 5-alfa redüktaz testosteronu DHT'ye çevirir
• Genetik + çevre

• 40+ yaş %20
• 50+ %40
• 60+ %50
• 70+ %75
• 80+ %90

Klinik vs histolojik

• Histolojik BPH yaygın
• Klinik etkili LUTS daha az
• Tedavi semptomlu ve şiddetli için

Belirtiler — LUTS

Obstrüktif (boşaltma):

• Zayıf akım
• Hesitansi (başlatmada zorluk)
• Dolaşıklı/kesik akım
• Tam boşaltamama hissi
• Terminal damlama
• Strain (zorlanma)

İrritatif (depolama):

• Sık idrar (frequency)
• Noktüri (gece kalkma)
• Urgency (aciliyet)
• Urge inkontinans

IPSS (International Prostate Symptom Score)

• 7 soru + yaşam kalitesi
• 0-35 puan
• 0-7 hafif, 8-19 orta, 20-35 şiddetli
• Aile hekiminde değerlendirilir

Komplikasyonlar

• Akut/kronik üriner retansiyon
• Tekrarlayan İYE
• Mesane taşı
• Hematüri
• Üst üriner sistem hasarı (hidronefroz, böbrek yetmezliği)
• Mesane divertikülü

Anamnez + IPSS

Fizik muayene

• Parmakla rektal muayene (DRE) — prostat boyut + sertlik (kanser ekarte)
• Karın muayenesi (mesane distansiyon)

Laboratuvar

• PSA (özellikle 50+ — prostat kanseri ekarte)
• Kreatinin, üre
• TİT (idrar tahlili — enfeksiyon, hematüri)

Görüntüleme

• USG — postvoid rezidü, mesane duvar, böbrek
• Prostat hacmi USG/MRI

• 30 mL ile orta-büyük

Üroflow

• Maks akış hızı (Qmax)
• < 10 mL/sn → obstrüksiyon olası

Diğer

• İşeme günlüğü
• Sistoskopi (özel endikasyon)

Ayırıcı tanı

• Prostat kanseri
• Prostatit
• Mesane taşı
• Üretra darlığı
• Nörojenik mesane
• Diyabet (poliüri)
• İlaç (diüretik)

Genelde hafif IPSS için yeterli

• Akşam 6 saat öncesi sıvı azalt
• Kafein, alkol minimize (mesane irritan)
• Acılı/baharatlı yemek
• Mesane eğitimi (zaman aralıkları)
• "Double voiding" (idrar sonrası bir kez daha dene)
• Tedavi gözden geçirme (antikolinerjik, diüretik)
• Diyet: balkabağı çekirdeği, palmetto kanıt zayıf ama kullanılır

Alfa-1 adrenerjik blokerler

• Tamsulosin (Omnic) 0.4 mg — en yaygın, alfa-1A selektif
• Silodosin (Urorec) 8 mg
• Alfuzosin (Xatral) 10 mg
• Doksazosin, terazosin (eski, BP düşürür)

Etki

• Düz kas tonusu azaltır
• Hızlı semptom iyileşmesi (günler-haftalar)
• Prostat boyutunu değiştirmez

Yan etki

• Ortostatik hipotansiyon
• Ejakülasyon disfonksiyonu (retrograd, anejakülasyon)
• Floppy iris sendromu (göz cerrahisi öncesi bildir)

5-Alfa Redüktaz İnhibitörleri (5-ARI)

• Finasterid (Proscar) 5 mg
• Dutasterid (Avodart) 0.5 mg
• DHT üretimini bloke eder
• Prostatı küçültür (%20-25, 3-6 ayda)
• Büyük prostatta (>30-40 mL) etkili

Yan etki

• Erektil disfonksiyon (%2-8)
• Libido düşüklüğü
• Ejakülasyon hacmi azalır
• Jinekomasti
• PSA'yı yarıya düşürür — yorumlamada × 2

CombAT çalışması

• Dutasterid + tamsulosin > monoterapi
• Büyük prostat + yüksek PSA için ideal

Kombinasyon tedavi

• Alfa-bloker + 5-ARI büyük prostat (>30 mL) için
• 4+ yıl progresyonu azaltır

Tadalafil 5 mg (Cialis)

• PDE5 inhibitörü
• Hem BPH hem ED tedavisi
• Spontane cinsel yaşam korunması
• Nitrat kullanımı kontrendike

Antikolinerjik

• Solifenacin, mirabegron (beta-3) — şiddetli irritatif belirti
• Retansiyon riski — dikkatli

Vit/herbal

• Saw palmetto — kanıt zayıf
• Beta-sitosterol, kabak çekirdeği

TURP (Trans-Üretral Rezeksiyon)

• Klasik altın standart
• Spinal/genel anestezi
• 1-3 gün hastane
• "TUR sendromu" (su intoksikasyonu) — bipolar TURP ile azalmış

HoLEP (Holmiyum Lazer Enükleasyon)

• Büyük prostatta (>80 mL) TURP'tan üstün
• Daha az kanama
• Daha kısa hastane

Bipolar TURP

• Sıvı sorununu çözer
• Klasik TURP'a benzer

Rezum (su buharı)

• Ayaktan, lokal anestezi
• Termal nekroz
• Sinir koruyucu (ejakülasyon korunur)
• Minimal invaziv

UroLift

• Prostat lobları yana çekilir
• Klips
• Hızlı iyileşme
• Hafif-orta için

PAE (Prostat Arter Embolizasyon)

• Anjio ile arter tıkanması
• Anestezi alamayan veya cerrahi reddeden
• Sonuçlar TURP'tan biraz düşük

Açık prostatektomi

• Çok büyük prostat (>100 mL)
• Eski standart, modern lazerle azaldı

Aquablation

• Robotik su jeti
• Yeni teknoloji

KIRMIZI bayraklar

• Akut üriner retansiyon (acil kateterizasyon)
• Hematüri (özellikle pıhtılı)
• Böbrek yetmezliği (kreatinin artışı)
• Tekrarlayan İYE
• PSA hızlı artış (kanser ekarte)
• Şiddetli yan ağrı (hidronefroz)

SSS

S: BPH kanser olur mu? A: Hayır — farklı durumlar. Birlikte olabilir ama BPH kansere dönüşmez.

S: Tamsulosin ne zaman etki etmez? A: 4-6 hafta deneme. Etkisizse doz artırma, kombinasyon veya cerrahi.

S: Finasterid saç dökülmesi tedavisi ile aynı mı? A: Aynı ilaç farklı doz (BPH 5 mg, saç 1 mg).

S: Cerrahi sonrası cinsel yaşam? A: TURP sonrası retrograd ejakülasyon %50-80. Erektil işlev genelde korunur. Rezum daha az etki.

S: Doğal tedaviler? A: Saw palmetto orta-zayıf kanıt; yaşam tarzı + ilaç daha etkili.

S: BPH önlenebilir mi? A: Genetik baskın. Sağlıklı kilo, egzersiz hafif koruyucu.

BPH yaşa bağlı doğal süreç — tedavi semptomları ve komplikasyon riskine göre planlanır. IPSS skoru karar destek. Tamsulosin hızlı rahatlama, finasterid prostat küçültme — büyüklüğe göre. Tadalafil 5 mg BPH + ED kombinasyonunda akıllı seçenek. Modern cerrahi (HoLEP, Rezum) klasik TURP'a alternatifler — daha az yan etki. Akut retansiyon, hematüri, böbrek yetmezliği acil. PSA + DRE ile prostat kanseri ekarte edilmeli. Doktorclub'da üroloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

1. EAU Guidelines — Management of Non-Neurogenic Male LUTS (2024).
2. AUA Guidelines — BPH Management (2023 update).
3. Türk Üroloji Derneği — BPH Tanı ve Tedavi (2023).
4. Roehrborn CG et al. Dutasteride + Tamsulosin (CombAT). Eur Urol. 2010.
5. Gilling P et al. HoLEP vs TURP — long-term outcomes. J Endourol. 2018.
6. McVary KT et al. Rezum water vapor therapy. J Urol. 2016.
7. Foster HE et al. Surgical Management of LUTS Attributed to BPH (AUA). J Urol. 2018.

Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. BPH için üroloji değerlendirmesi gereklidir.