Erişkin HPV aşısı: 26 yaş sonrası, doz sayısı ve Türkiye

Erişkinler HPV aşısı olabilir. Avrupa İlaç Ajansı (EMA) 9 değerlikli aşıyı 9 yaşından itibaren üst yaş sınırı koymadan, ABD 45 yaşa kadar onaylar. En büyük yarar HPV ile karşılaşmadan önce görülür; 26 yaşa kadar aşılanmamış herkese, 27–45 yaşta ise hekimle ortak kararla önerilir. Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez ve rahim ağzı kanseri taramasının yerini tutmaz. Türkiye'de Ekim 2026 itibarıyla ulusal programda yoktur.

• ABD Aşılama Danışma Kurulu (ACIP, 2019): aşılanmamış herkese 26 yaşa kadar telafi aşısı; 27–45 yaşta ortak klinik karar. Bu yaş grubunda bir kanser vakasını önlemek için tahmini 6.500 kişinin aşılanması gerekir (ABD modeli).
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ, Aralık 2022): 9–20 yaşta 1 veya 2 doz, 21 yaş ve üzerinde 6 ay arayla 2 doz, bağışıklığı baskılanmışlarda en az 2, mümkünse 3 doz.
• Kenya'daki KEN SHE çalışması (Mayıs 2026): 15–20 yaşında tek doz aşı, 54 ayda HPV 16/18 kalıcı enfeksiyonuna karşı %99,3 etkinlik gösterdi.
• ABD Sağlık Bakanlığı (HHS) 5 Ocak 2026'da çocuk takviminde HPV'yi tek doza indirdiğini duyurdu. Karar ACIP oylamasıyla alınmadı; erişkin şeması ve ABD'de tek doz ruhsatı bulunmuyor.
• Türkiye'de Gardasil 9 (9 değerlikli) TİTCK ruhsatlıdır; ulusal programda olmadığı için eczanede reçeteyle ücretli satılır.
• Sağlık Bakanı Haziran 2025'te "2025 sonuna kadar ücretsiz" sözü verdi; Bakanlık Ocak 2026'da aşının genişletilmiş bağışıklama programı (GBP) kapsamında olmadığını doğruladı; 18 Ağustos 2026'da değerlendirmenin sürdüğünü açıkladı.

Evet, olunabilir; ancak beklenen yarar yaşla ve geçmiş HPV maruziyetiyle azalır. Avrupa'da Gardasil 9, "9 yaşından itibaren" bireylerde rahim ağzı, vulva, vajina ve anüs kanseri ile öncül lezyonları ve genital siğilleri önlemek için ruhsatlıdır ve etikette üst yaş sınırı yoktur. ABD'de FDA Ekim 2018'de onayı 27–45 yaşı kapsayacak şekilde genişletti.

ACIP 2019 önerisi, 27–45 yaşta herkese rutin aşı yerine ortak klinik karar öngörür. Gerekçe açıktır: cinsel olarak aktif erişkinlerin çoğu bazı HPV tipleriyle karşılaşmıştır, ama aşının kapsadığı dokuz tipin hepsiyle karşılaşmış olmaları gerekmez. ACIP'in ABD modelinde 27–45 yaş grubunda aşılamayı genişletmenin bir genital siğil vakasını önlemek için 120, bir CIN2+ (yüksek dereceli öncül lezyon) için 800, bir kanser için 6.500 kişinin aşılanmasını gerektireceği hesaplanmıştır.

Bu rakamlar toplum düzeyindedir. Kişisel yarar şu durumlarda daha yüksek olabilir:

• Yeni cinsel partner olması veya olasılığı: ACIP'e göre her yaşta yeni partner, yeni HPV enfeksiyonu için risk etkenidir.
• Daha önce hiç aşılanmamış ve az sayıda partnerle karşılaşmış olmak.
• Uzun süreli, karşılıklı tek eşli ilişkide olanlarda ise yeni HPV enfeksiyonu olasılığı düşüktür (ACIP).

Erişkinler için doz sayısı, kaynağa ve yaşa göre değişir; Türkiye'de uygulanan şema prospektüse ve hekim kararına dayanır.

Tek doz erişkinler için geçerli mi? Tek doz kanıtı esas olarak 20 yaş ve altındandır. KEN SHE çalışmasında 15–20 yaşındaki 2.275 kadında tek doz Gardasil 9 veya Cervarix, 54 ayda HPV 16/18 için %99,3, dokuz tipin yedi kanser yapan tipi için %98,9 etkinlik gösterdi. DSÖ 21 yaş ve üzeri için hâlâ 2 doz önerir. ABD'nin Ocak 2026 değişikliği çocuk takvimine ilişkindir ve ABD'de tek doz için ruhsatlı bir HPV aşısı yoktur. Önceki bir seriyi yarıda bırakan erişkinlerin baştan başlaması genellikle gerekmez; eksik dozlar hekim tarafından planlanır.

HPV aşısı koruyucudur; var olan bir enfeksiyonu temizlemez ve lezyonu tedavi etmez (ACIP 2019). Ancak HPV pozitif biri çoğunlukla dokuz tipin hepsini taşımaz, bu nedenle diğer tiplere karşı koruma sağlayabilir. ACIP, aşı öncesinde HPV testi veya smear yapılmasını önermez; bağışıklığı gösteren klinik bir antikor testi de yoktur.

Konizasyon (LEEP) sonrası aşı: Erişkinlerin en sık sorularından biridir. 2026'da yayımlanan, 4 randomize ve 13 kohort çalışmasını (33.181 kadın) içeren bir meta-analizde, CIN2+ nedeniyle konizasyon yapılan kadınlarda aşılama CIN2+ nüksünde yaklaşık %62 azalma ile ilişkili bulundu (göreli risk 0,38). Veriler çoğunlukla gözlemseldir ve çalışmalar arasında farklılık yüksektir; etkinin esas olarak yeni enfeksiyonu önleyerek ortaya çıktığı düşünülüyor. Flaman (Belçika) kadın doğum derneği VVOG 2025'te bu grupta aşılamayı öneren bir klinik rehber yayımladı. Türkiye'de bu endikasyon için geri ödeme bulunamadı.

HPV sonucunu anlamak için HPV pozitifliği, siğiller için genital siğiller yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hayır. Aşı olsanız da rahim ağzı kanseri taramasına devam etmelisiniz, çünkü aşı tüm kanser yapan HPV tiplerini kapsamaz ve aşıdan önce edinilmiş bir enfeksiyonu etkilemez. Türkiye'de ulusal programda 30–65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi (ve smear) önerilir; tarama KETEM'lerde, toplum sağlığı merkezlerinde ve aile sağlığı merkezlerinde yapılır. DSÖ de 30 yaşından itibaren 5–10 yılda bir, HIV ile yaşayan kadınlarda 25 yaşından itibaren 3 yılda bir tarama önerir.

HPV aşıları güvenlidir; en sık yan etkiler kolda ağrı, kızarıklık, şişlik, ateş, baş ağrısı, yorgunluk, bulantı ve kas-eklem ağrısıdır (CDC, 2025). Enjeksiyonla ilişkili bayılma görülebildiği için aşı oturur veya uzanır pozisyonda yapılır ve 15 dakika gözlem önerilir.

• Gebelik: Aşı gebelikte önerilmez; seri doğumdan sonraya bırakılır. Aşıdan önce gebelik testi gerekmez. Aşılandıktan sonra gebe olduğunu öğrenen biri için CDC, izlem verilerinde sağlık sorunu saptanmadığını ve endişe gerekmediğini belirtir.
• Doğurganlık: Aşının doğurganlığı bozduğuna dair kanıt yoktur; aksine kanser ve kanser tedavisini önleyerek üreme sağlığını korur (CDC).
• Erkekler: Aşı erkeklerde anüs kanseri ve genital siğillere karşı da ruhsatlıdır; ACIP'in 26 yaş ve 27–45 yaş önerileri cinsiyetten bağımsızdır.

• Ulusal program: HPV aşısı Ekim 2026 itibarıyla Sağlık Bakanlığı'nın genişletilmiş bağışıklama programında yoktur; erişkinler için ücretsiz ulusal uygulama bulunmuyor. Süreç: Eski Bakan Koca Kasım 2022'de planlama yapıldığını söyledi; Bakan Memişoğlu 12–13 Haziran 2025'te 13 yaş için "2025 sonuna kadar ücretsiz" sözü verdi; 2026 bütçesinde ayrı ödenek görülmedi (Kasım 2025); Danıştay 10. Dairesi 29 Aralık 2025 kararında, aşının programa alınması başvurusunu 2010 tarihli bir değerlendirmeye dayanarak reddeden işlemi iptal etti ve güncel bilimsel değerlendirme yapılması gerektiğine hükmetti; Bakanlık Ocak 2026'da çalışmaların Bağışıklama Danışma Kurulu önerileriyle sürdüğünü, aşının şu an GBP kapsamında olmadığını açıkladı; Bakan 18 Ağustos 2026'da bazı bilim insanlarının Türkiye'nin HPV profilinin farklı olduğunu savunduğunu, bilimsel değerlendirme olumlu çıkarsa programa alınacağını söyledi. Bakanlığın resmî bir takvimi bulunamadı.
• Aşılar: TİTCK ruhsatlı ürünler listesinde (25 Eylül 2026) Gardasil (4 değerlikli), Gardasil 9 (9 değerlikli, ruhsat 2019) ve Cervarix (2 değerlikli) askıda olmayan ruhsatla yer alıyor. Ruhsat piyasada bulunduğunu göstermez; ilaç veri tabanı yalnız Gardasil ve Gardasil 9 için güncel fiyat listeliyor.
• Ücret: Aşı beyaz reçeteyle ve ücretli satılır; şema birden çok doz içerdiği için toplam maliyet doz sayısına göre artar, uygulama ücreti ayrıdır. Güncel fiyatı eczacınıza sorun. SGK geri ödemesi olduğuna dair kaynak bulunamadı.
• Belediye programları: Ankara Büyükşehir Belediyesi, Gazi Üniversitesi Hastanesi ile birlikte sosyal yardım alan 9–30 yaş kadın ve kız çocuklarına 9 değerlikli aşı uyguluyor (27 Mart 2026 itibarıyla başvurular sürüyor). Muğla Büyükşehir Belediyesi'nin 9–45 yaş kadınlara ücretsiz aşı başvurusu aldığı bildirildi. Yaşadığınız ilin belediyesine sorun. (KKTC'deki okul programı Türkiye'yi kapsamaz.)
• Nerede yapılır? Aşı reçeteyle eczaneden alınıp aile sağlığı merkezinde veya hastanede uygulanabilir; soğuk zincire uyulmalıdır.

• Aşıdan sonraki dakikalar–saatler içinde nefes darlığı, dudak veya dilde şişme, yaygın kurdeşen, baş dönmesi ve bayılma (alerjik reaksiyon): 112.
• Aşı sonrası bayılma ile başını çarpma: acil değerlendirme.
• Kolda birkaç gün içinde geçmeyen, giderek artan kızarıklık, ısı artışı ve yüksek ateş: aynı gün hekime başvurun.

• 18 Ağustos 2026: Sağlık Bakanı, HPV aşısının programa alınması için bilimsel değerlendirmenin sürdüğünü açıkladı.
• 11 Mayıs 2026: KEN SHE 54 aylık sonuçları: tek doz etkinliği %98,9–99,3 (15–20 yaş).
• 2026: Konizasyon sonrası aşılama meta-analizi: CIN2+ nüksünde göreli risk 0,38.
• Ocak 2026: Bakanlık, HPV aşısının GBP kapsamında olmadığını doğruladı.
• 5 Ocak 2026: ABD HHS, çocuk takviminde HPV'yi tek doza indirdi (ACIP oylaması olmadan).
• 29 Aralık 2025: Danıştay, HPV aşısı başvurusunun eski değerlendirmeyle reddini iptal etti.
• 12–13 Haziran 2025: Bakan Memişoğlu'nun "2025 sonuna kadar ücretsiz" açıklaması.