Kırk yaşını geçen erkekler hangi kontrolleri yaptırmalı?

40 yaşından sonra her erkek en az yılda bir tansiyonunu ölçtürmeli, kalp-damar riskini hesaplatmalı ve yaşına göre şeker ve bağırsak kanseri taramasına katılmalıdır. Türkiye'de 50–70 yaş arası erkeklere 2 yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi yapılır ve 10 yılda bir kolonoskopi önerilir. Prostat taraması herkese otomatik değil, kişisel karardır. Akciğer ve karın aort damarı taraması yalnız sigara içmiş belirli yaş gruplarına önerilir. Aşılarınızı da aile hekiminizle birlikte güncelleyin.

Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.

Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı · Güncelleme: 23 Ekim 2026

• Tansiyon: 40 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde yılda bir ölçüm önerilir (ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü, USPSTF, 2021).
• Bağırsak kanseri: Türkiye'de 50–70 yaş arası kadın ve erkeklere 2 yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi yapılır; 10 yılda bir kolonoskopi önerilir (Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, HSGM). ABD'de tarama 45 yaşında başlar (USPSTF, 2021).
• Şeker: Fazla kilolu ya da obez 35–70 yaş arası yetişkinlere tarama önerilir; sonuç normalse 3 yılda bir tekrar makul kabul edilir (USPSTF, 2021).
• Akciğer: 50–80 yaş, en az 20 paket-yıl sigara içmiş, hâlâ içen ya da son 15 yılda bırakan kişilere yılda bir düşük doz tomografi önerilir (USPSTF, 2021).
• Hepatit: 18–79 yaş arasında herkese en az bir kez hepatit C testi (USPSTF, 2020); 18 yaş üstü herkese ömürde en az bir kez hepatit B testi (ABD CDC, 2023).

Aşağıdaki tablo, belirtisi olmayan ortalama riskli erkekler içindir. Ailede erken kanser ya da kalp hastalığı varsa hekiminiz taramayı daha erken başlatabilir. "ABD" diye işaretli öneriler USPSTF'nin, "Türkiye" diye işaretliler Sağlık Bakanlığı'nındır.

Yüksek tansiyon çoğu kişide hiçbir şikâyet yapmaz. USPSTF, 40 yaş üstündekilere ve fazla kilolu gibi risk taşıyanlara yılda bir ölçüm öneriyor. Muayenehanede yüksek çıkan değer, tedaviden önce evde ya da 24 saatlik cihazla doğrulanmalıdır.

Kolesterol tek başına değil, toplam kalp-damar riskiyle yorumlanır. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) 2021 kılavuzundaki SCORE2 aracı, 40–69 yaş arası görünürde sağlıklı kişilerde 10 yıllık kalp krizi ve inme riskini hesaplar. Bu kılavuzda Türkiye "yüksek riskli" ülkeler arasında yer alıyor. ABD'de USPSTF, risk etkeni olan 40–75 yaş arası kişilerde 10 yıllık risk %10 ve üzerindeyse statin (kolesterol ilacı) önerir (2022).

Bu başlıkta Türkiye ile ABD farklıdır:

• Türkiye: 50–70 yaş arası kadın ve erkeklere Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve sağlıklı hayat merkezlerinde 2 yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi yapılır. Bu yaş grubuna ayrıca 10 yılda bir kolonoskopi önerilir. Test pozitifse ileri inceleme için hastaneye yönlendirilirsiniz (HSGM).
• ABD: USPSTF 2021'den beri taramayı 45 yaşında başlatıyor; 50–75 yaşta "A", 45–49 yaşta "B" önerisi var.

Ailede kalın bağırsak kanseri ya da polip, ülseratif kolit veya Crohn hastalığı varsa tarama daha erken başlar; zamanı hekiminiz belirler.

Hayır. Bu üç tarama belirli gruplar içindir.

• Prostat: USPSTF, 55–69 yaş arası erkeklerde PSA testinin yararını ve zararını hekimle konuşarak kişisel karar verilmesini önerir; 70 yaş üstünde rutin taramayı önermez. Yanlış alarm, biyopsi komplikasyonları ve hiç sorun çıkarmayacak bir kanserin tedavi edilmesi (aşırı tanı) olası zararlardır. Ayrıntılar için PSA taraması rehberimize bakın.
• Akciğer: Yalnız yoğun sigara öyküsü olanlarda yılda bir düşük doz tomografi önerilir. Paket-yıl, günde içilen paket sayısıyla içilen yılın çarpımıdır. 15 yıl sigarasız geçince tarama bırakılır.
• Karın aort anevrizması: Karındaki ana atardamarın balonlaşmasıdır ve yırtılana kadar belirti vermeyebilir. USPSTF, hayatında sigara içmiş 65–75 yaş erkeklere bir kez ultrason önerir.

Hepatit B ve C yıllarca belirti vermeden karaciğere zarar verebilir; erken tanı, takip ve tedaviye kapı açar. USPSTF, 18–79 yaş arası herkese hepatit C taraması önerir ve çoğu kişide bir test yeterlidir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) 2023'te 18 yaş üstü herkesin ömründe en az bir kez hepatit B için test edilmesini önerdi. HIV için USPSTF 15–65 yaş arası herkese tarama öneriyor; risk sürüyorsa test tekrarlanır.

USPSTF, belirtisi olmayan 40 yaş üstü kişilerde göz tansiyonu (glokom) taraması ve 50 yaş üstünde işitme taraması için kanıtı yetersiz buldu (2022 ve 2021). Bu "gereksiz" demek değildir. Görmede bulanıklık, yakını okuyamama, ailede glokom ya da konuşmaları kaçırma varsa göz veya kulak burun boğaz muayenesi isteyin.

Depresyon taraması ise tüm yetişkinlere önerilir (USPSTF, 2023). Uzun süren isteksizlik, uyku bozukluğu, öfke ve yorgunluk erkeklerde sık atlanır; hekiminizle konuşun.

• Tetanos-difteri (Td): Temel aşı serisini tamamlamış tüm yetişkinlere 10 yılda bir (Sağlık Bakanlığı).
• Grip: Bakanlığın erişkin aşı kartında 65 yaş ve üzeri ile risk grupları için önerilir.
• Pnömokok (zatürre aşısı): 65 yaş ve üzerine iki doz önerilir; konjuge aşı sağlık kuruluşlarında ücretsizdir (Sağlık Bakanlığı).
• Hepatit B: Türkiye'de belirlenen risk gruplarına ücretsiz uygulanır.
• Zona (su çiçeği virüsünün yeniden canlanması): ABD'de CDC, 50 yaş üstüne iki doz rekombinant zona aşısı önerir. Türkiye'nin ulusal erişkin aşı kartında zona aşısı yer almıyor; Türkiye'de erişim ve geri ödeme durumu resmî kaynaktan doğrulanamadı.

• İlk adres aile hekiminiz: Tansiyon, şeker, kolesterol ve aşı kaydınızı kontrol eder; gerekirse MHRS üzerinden ilgili polikliniğe yönlendirir.
• Ücretsiz kanser taramaları: Bakanlığın ulusal programları meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserini kapsar. Ağustos 2024 itibarıyla 46'sı mobil olmak üzere 405 KETEM vardır (HSGM).
• Ulusal programda olmayanlar: Prostat, akciğer ve aort taraması ulusal programda yer almaz. Bunlar için hekiminizle kişisel risk değerlendirmesi yapın.
• Kalp riski: Türkiye, ESC 2021 kılavuzunda yüksek riskli ülke grubundadır; bu nedenle risk hesabında yüksek risk tabloları kullanılır.

• Göğüste baskı, sol kola ya da çeneye yayılan ağrı, soğuk terleme.
• Yüzde kayma, kolda ya da bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu.
• Ani başlayan çok şiddetli karın ya da sırt ağrısı; özellikle aort anevrizması biliniyorsa.
• Kanlı ya da siyah dışkı ile birlikte baş dönmesi veya bayılma.

Bu durumlarda 112'yi arayın.

• 2025 – Sağlık Bakanlığı: 2025 tarihli erişkin aşı kartında sağlıklı erişkinlere Td, 65 yaş ve üzerine grip ve pnömokok aşısı öneriliyor; zona aşısı listede yok.
• Ocak 2025 – USPSTF: Kemik erimesi taramasında erkekler için kanıt yine yetersiz bulundu.
• Güncelleme sürüyor: USPSTF'nin prostat kanseri ve HIV taraması önerileri yeniden değerlendiriliyor; yeni metin yayımlanınca bu tablo güncellenecek.