Sünnet: tıbbi nedenleri, yararları, riskleri ve sonrası bakım

• Tıbbi endikasyon: Avrupa Üroloji Derneği (EAU) 2026 çocuk ürolojisi kılavuzu, ilk tedavide steroid kremi önerir. Sünneti ise tedaviye yanıt vermeyen fimozis, liken sklerozus ve tekrarlayan balanopostit için önerir. Doğumda sünnet derisi çocukların yalnız %4'ünde geri çekilebilir, 3 yaşında bu oran yaklaşık %89'dur (EAU, 2026).
• HIV: Afrika'daki 3 randomize kontrollü çalışmanın (RKÇ) Cochrane derlemesine göre tıbbi sünnet, kadınla ilişkiye giren erkeklerde HIV edinme riskini 24 ayda %38–66 azaltır (Cochrane, 2009).
• İdrar yolu enfeksiyonu: 402.908 çocuğu kapsayan meta-analizde risk belirgin düşüktür (OR 0,13). Ancak normal bir erkek çocukta 1 enfeksiyonu önlemek için 111 sünnet gerekir (Singh-Grewal, 2005).
• Komplikasyon: Yenidoğan ve bebek sünnetinde herhangi bir komplikasyonun ortanca sıklığı %1,5'tir. Hekimlerin yaptığı çocukluk çağı sünnetinde ortanca %6'ya çıkar (Weiss, 2010).
• Türkiye: 1219 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre sünneti her hekim yapabilir. 2014'te 6514 sayılı Kanun'la "Sünnetçiler" faslındaki maddeler (md. 58–62) yürürlükten kaldırıldı.

Sünnet, penis başını (glans) örten derinin çevresel olarak kesilip alınması ve kenarların dikilmesidir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'ne (NHS) göre yetişkinde işlem genellikle genel anestezi, bazen lokal anestezi altında yapılır. Yaklaşık 30 dakika sürer ve hasta çoğunlukla aynı gün eve döner. Çocuklarda anestezi yöntemini işlemi yapan ekip belirler.

Sünnet, dünyada her üç erkekten yaklaşık birinde yapılmış bir işlemdir (Weiss, 2010). Bu yazı bir tercih önermez; karar veren aileler ve yetişkinler için kanıtı ve güvenlik koşullarını özetler.

Tıbbi açıdan sünnet, sünnet derisine bağlı bir sorun tedaviyle düzelmediğinde gündeme gelir. EAU kılavuzunun öne çıkardığı durumlar şunlardır:

• Patolojik fimozis: Sünnet derisinin skarlaşıp geri çekilememesi. Küçük çocukta geri çekilmeyen deri çoğu zaman normaldir; fimozis 5–13 yaşta %9–20, 16–18 yaşta yaklaşık %1 görülür. İlk basamak steroid kremidir. Krem işe yaramazsa ya da liken sklerozus (BXO) varsa sünnet önerilir. Ayrıntılar için fimozis ve parafimozis yazısına bakın.
• Tekrarlayan balanopostit: Penis başı ve sünnet derisinin tekrar tekrar iltihaplanması. EAU'nun saydığı gerekçe tekrarlayan ataklardır. Bkz. balanit.
• Parafimozis öyküsü: Geri çekilen derinin penis başının arkasında sıkışıp kalması acil bir durumdur. EAU'ya göre önce şişlik bastırılarak deri elle yerine getirilir, olmazsa sıkıştıran halkaya küçük bir kesi yapılır. Atak geçtikten sonra tekrarı önleme seçenekleri, sünnet dahil, hekimle konuşulur.
• İdrar yolu enfeksiyonu riski yüksek bebekler: EAU, idrarın böbreğe geri kaçtığı (vezikoüreteral reflü) ya da arka üretral valv gibi doğuştan sorunları olan bebeklerde belirtisiz fimozisin de tedavi edilmesini önerir.

İşeme sırasında sünnet derisinin balon gibi şişmesi tek başına ameliyat gerekçesi değildir (EAU, 2026).

Sünnetin ertelenmesi gereken durumlar: EAU'ya göre aktif yerel enfeksiyonda sünnet yapılmaz. İdrar deliğinin penisin alt yüzünde olduğu hipospadias, gömük penis, doğuştan penis eğriliği ve epispadias gibi doğumsal farklılıklarda da basit sünnet yapılmaz, çünkü onarım ameliyatında sünnet derisi gerekebilir. Bu nedenle sünnetten önce çocuğun bir hekim tarafından muayene edilmesi önemlidir.

En güçlü kanıt HIV içindir; diğer yararlar gözlemsel çalışmalara ya da dar gruplara dayanır.

HIV: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve UNAIDS, 2007'den beri HIV'in yaygın olduğu bölgelerde gönüllü tıbbi sünneti, kombine korunma yöntemlerinden biri olarak önerir. ABD Hastalık Kontrol Merkezleri (CDC), yalnız erkekle ilişkiye giren erkekler için verilerin sınırlı olduğunu belirtir. Sünnet, prezervatif, test ve diğer korunma yöntemlerinin yerine geçmez.

HPV ve genital enfeksiyonlar: Uganda'daki çalışmalarda sünnet, yüksek riskli HPV ve genital uçuk sıklığını azalttı (Tobian, 2009). CDC, HPV aşısının birçok tipe karşı oldukça etkili olduğunu ayrıca vurgular. Bkz. erkeklerde HPV aşısı.

İdrar yolu enfeksiyonu: Normal bir erkek çocukta idrar yolu enfeksiyonu riski yaklaşık %1'dir. Bu yüzden Singh-Grewal meta-analizi, net yararın büyük olasılıkla yalnız yüksek riskli çocuklarda olduğunu söyler. Ayrıntı: idrar yolu enfeksiyonu rehberi.

Penis kanseri: CDC'ye göre ABD'de bir erkeğin yaşam boyu penis kanseri riski yaklaşık 1.400'de 1'dir. EAU, yalnız penis kanserini önlemek amacıyla rutin yenidoğan sünnetinin endike olmadığını belirtir.

Kurumların görüşleri farklıdır. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) 2012 bildirisinde yenidoğan sünnetinin yararlarının risklerinden fazla olduğunu ve bunun, bu tercihi yapan ailelerin işleme erişimini haklı kıldığını yazdı. EAU ise çocuklarda sünneti tıbbi gerekçeye bağlar. Kararı, ailenin değerleri ve çocuğun sağlık durumu birlikte belirler.

Sünnet komplikasyonları çoğunlukla hafiftir ve tedavi edilebilir. Risk; yaş, işlemi yapan kişinin deneyimi ve ortamın sterilliğiyle değişir.

En sık sorunlar şunlardır: kanama, yara enfeksiyonu, yaranın geç iyileşmesi, idrar deliğinde daralma (meatal darlık), fazla kalan deri, deri yapışıklıkları ve görünümden memnun olmama. EAU'ya göre liken sklerozusu olan çocuklarda sünnet sonrası meatal darlık %20'ye kadar çıkar; liken sklerozusu olmayanlarda bu oran %6'dır.

Weiss derlemesine göre ergenlik törenlerinde yapılan geleneksel sünnet, tıbbi sünnete göre belirgin olarak daha fazla ve daha ağır komplikasyonla ilişkilidir. Derleme, komplikasyonların özellikle ileri yaşta, deneyimsiz kişilerce ve steril olmayan koşullarda yapılan işlemlerde arttığını belirtir.

Cinsel işlev: CDC, bazı erkeklerin ilişkide sünnet derisinin verdiği duyuyu önemsediğini kabul eder. Ama kanıtların büyük kısmına göre erkekler ortalamada sünnet nedeniyle cinsel haz ya da işlev kaybı yaşamaz. NHS, penis başı hassasiyetinin genellikle birkaç haftada azaldığını belirtir.

Bakım talimatını işlemi yapan ekip verir; aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir. NHS'nin yetişkin sünneti için verdiği süreler:

• Şişlik, morarma ve hafif kanama 1–2 hafta sürebilir. Tam iyileşme 4–6 hafta, bazen daha uzun sürer.
• Eriyen dikişler 2–6 haftada kaybolur.
• Yaklaşık 1 hafta işten ya da okuldan uzak durulması önerilir.
• Yüzme, bisiklet, spor ve ağır kaldırmaya en az 2 hafta ara verilir.
• Cinsel ilişki ve mastürbasyon için en az 4 hafta ya da yara tamamen iyileşene kadar beklenir. CDC de hekim yaranın iyileştiğini doğrulayana kadar ilişkiye girilmemesini söyler.
• Ağrı için hekimin önerdiği basit ağrı kesiciler kullanılabilir. NHS'ye göre 16 yaş altındaki çocuklara aspirin verilmez.

EAU, sünnet derisi ameliyatlarından sonra 4–6. haftada kontrol önerir. Liken sklerozusu olanlarda takip daha uzun sürer.

NHS'ye göre 6 hafta sonra hâlâ dikiş kalması, yaradan irin ya da kötü koku gelmesi, yaranın yeniden açılması, yeni morarma ya da kanama ve idrar akımının incelmesi (meatal darlık belirtisi olabilir) hekime başvuru nedenidir. Acil belirtiler aşağıda ayrıca listelenmiştir.

• Yaygın uygulama: Sünnet, Türkiye'de yaygın bir dinî ve kültürel uygulamadır ve çoğunlukla çocuklukta yapılır. Ülke geneli sünnet oranı ya da komplikasyon sıklığı için güncel ve resmî bir veri bu taramada doğrulanamadı.
• Kim yapabilir? 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 3. maddesine göre küçük cerrahi işlemler ile sünneti her hekim yapabilir. 6514 sayılı Kanun'la 2014'te eklenen cümleye göre olağanüstü ve istisnai hâllerde, Sağlık Bakanlığı'nın düzenlediği eğitimi alan kişilerin hekim gözetiminde sünnet yapmasına Bakanlık izin verebilir.
• Sünnetçilik: Aynı değişiklikle kanunun "Sünnetçiler" faslındaki maddeler (md. 58–62) yürürlükten kaldırıldı. Geçici 10. maddeye göre daha önce yetkisi olanlar 31.12.2014'e kadar sünnetçilik yapabildi.
• Steril ortam: Kanun metni işlemi yapacak kişiyi belirler. Sünnetin yapılacağı yerin özelliklerini düzenleyen ayrı bir yönetmelik hükmü bu taramada doğrulanamadı. Uluslararası kanıt, steril ekipman ve eğitimli uygulayıcının komplikasyonu azalttığını gösterir (Weiss, 2010). İşlemi kimin, nerede yapacağını önceden sormak yerindedir.
• Nereye başvurulur? MHRS üzerinden çocuklar için çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi, yetişkinler için üroloji polikliniği. Parafimozis ve sünnet sonrası ağır kanama için doğrudan acil servis.
• SGK: Tıbbi endikasyonla yapılan sünnetin ve dinî/kültürel nedenle yapılan sünnetin SGK kapsamı ve fark ücreti durumu bu taramada doğrulanamadı. Başvurduğunuz hastaneye sorun.

• Sünnetten sonra hiç idrar yapılamıyorsa
• Bastırmaya rağmen durmayan kanama varsa
• Ateş, titreme, yarada yayılan kızarıklık ve sıcaklık ya da giderek artan penis ağrısı varsa
• İdrar yapmakta ciddi güçlük ya da idrarda kan varsa
• Penis başının arkasında sıkışan deriyle birlikte penis başında şişlik, morarma ve ağrı varsa (parafimozis)
• 5 yaş altı çocukta bu belirtilerden herhangi biri varsa beklemeyin

Bu durumlarda en yakın acil servise gidin ya da 112'yi arayın.

• 2026 – EAU çocuk ürolojisi kılavuzu: 2026 baskısında fimozisin ilk tedavisi olarak steroid kremi, tedaviye yanıtsız fimozis ve liken sklerozusta sünnet ve hipospadias gibi durumlarda basit sünnetten kaçınma güçlü öneri olarak yer alıyor.
• 11 Mart 2026: NHS yetişkin sünneti sayfası gözden geçirildi; bakım süreleri bu yazıdaki gibidir.
• AAP bildirisi: AAP politika metinlerini 5 yıllık döngüde gözden geçirir; bu döngü sonunda metin yenilenir, değiştirilir ya da kaldırılır. 2012 sünnet bildirisinin yenilenip yenilenmediği ya da yerine yeni bir metin yayımlanıp yayımlanmadığı bu taramada doğrulanamadı.
• Türkiye: 1219 sayılı Kanun'daki sünnet hükümlerinde 2014'ten sonra değişiklik bu taramada bulunmadı.