Hepatit B cinsel yolla bulaşır mı? Aşı, test ve partner

Evet, hepatit B virüsü (HBV) kan, meni ve vajinal sıvıyla, korunmasız cinsel ilişkide kolayca bulaşır. Aşıyla önlenebilir: üç doz aşı sağlıklı erişkinlerin yaklaşık %95'inde koruma sağlar. Aşısız biri HBsAg pozitif kişiyle korunmasız temas ederse aşı ve hepatit B immünglobulini (HBIG) ideal olarak 24 saat içinde, en geç 14 gün içinde yapılmalıdır. Türkiye'de taşıyıcıların aile içi temaslılarına aşı ücretsizdir.

• Cinsel temas sonrası korunma (aşı + HBIG) mümkün olan en kısa sürede, tercihen 24 saat içinde yapılır; etkili olabileceği süre cinsel temasta 14 günü, iğne batmasında 7 günü geçmez (CDC, 2018).
• Türkiye'de erişkinlerde HBsAg pozitifliği %4,0 bulundu; yani yaklaşık her 25 kişiden biri taşıyıcıdır (TURHEP çalışması, 2015).
• Hepatit B aşısı Türkiye'de 1998'de rutin aşı takvimine girdi; 2005–2009 okul aşılamalarıyla 1991 ve sonrası doğanların büyük kısmı aşılandı (Sağlık Bakanlığı, 2025). Daha önce doğan erişkinlerin çoğu aşısız olabilir.
• Erişkinlikte bulaşan hepatit B'nin %2–5'i kronikleşir; bebeklikte bulaşta bu oran %90'dır (Sağlık Bakanlığı, 2025).
• ABD'de 2022'den beri 19–59 yaş tüm erişkinlere hepatit B aşısı, 2023'ten beri 18 yaş üstü herkese hayatında en az bir kez üçlü test (HBsAg, anti-HBs, anti-HBc) önerilir (ACIP 2022; CDC 2023).
• Dünyada 2024'te 240 milyon kişi kronik hepatit B ile yaşıyordu; DSÖ'nün 2024 rehberiyle bunların yarıdan fazlası tedavi adayı hâline geldi (WHO, 2026).

Hepatit B, HIV'den çok daha kolay bulaşan bir virüstür; kanda ve genital sıvılarda yüksek miktarda bulunur. Vajinal ve anal ilişki en yüksek riski taşır. Oral seks ve derin öpüşmede risk daha düşüktür ama ağızda yara, diş eti kanaması veya genital yara varsa artar. Ortak tıraş bıçağı, diş fırçası ve tırnak makası gibi kanla temas edebilen eşyalar da ev içinde bulaş yoludur.

Sarılma, el sıkışma, aynı sofrayı ve bardağı paylaşma, tuvalet veya havuz kullanımıyla hepatit B bulaşmaz. HBsAg pozitif birinin iş, okul veya aile yaşamından dışlanmasının tıbbi bir gerekçesi yoktur.

Enfeksiyon çoğu erişkinde belirti vermeden geçer; bir kısmında halsizlik, iştahsızlık, bulantı, koyu renkli idrar ve sarılık görülür. CDC'ye göre kuluçka süresi ortalama 60 gündür (40–90 gün).

Temas sonrası korunmada zaman belirleyicidir. CDC 2018 önerilerine göre aşısız kişi, HBsAg pozitif olduğu bilinen biriyle korunmasız cinsel temas ettiyse aynı başvuruda hem hepatit B aşısının ilk dozunu hem de HBIG'yi almalıdır; bu mümkünse ilk 24 saatte yapılır. Kesin süre sınırı bilinmemekle birlikte etkinliğin cinsel temasta 14 günden, iğne batmasında 7 günden sonra sürmesi beklenmez. Aşı serisi daha sonra tamamlanır.

Temas edilen kişinin durumu bilinmiyorsa HBIG genellikle verilmez, aşı başlanır. Aynı temas HIV ve diğer CYBE'ler açısından da değerlendirilmelidir; saat saat plan için prezervatif yırtıldı: ne yapmalı? yazısına bakabilirsiniz.

Hepatit B'de tek test yetmez; üç temel testin birlikte okunması gerekir:

• HBsAg (yüzey antijeni): Pozitifse şu anda enfeksiyon var demektir. 6 aydan uzun pozitiflik kronik hepatit B'dir.
• Anti-HBs: Bağışıklığı gösterir. Aşıdan sonra ≥10 mIU/mL koruyucu kabul edilir.
• Anti-HBc total: Geçmişte ya da şimdi virüsle karşılaşmayı gösterir; aşıyla pozitifleşmez.

HBsAg temastan 1–2 hafta ile 11–12 hafta arasında saptanabilir hâle gelir (CDC). Bu nedenle riskli temastan hemen sonra yapılan test o temastan kaynaklı enfeksiyonu göstermez; temel amaç aşı durumunu ve önceki enfeksiyonu belirlemektir. HBsAg pozitif saptanan kişilerin hepatit D (anti-HDV), hepatit C ve hepatit A bağışıklığı yönünden de test edilmesi, Enfeksiyon Hastalıkları veya Gastroenteroloji uzmanınca değerlendirilmesi önerilir (Sağlık Bakanlığı, 2025).

Hepatit D (delta), yalnız hepatit B ile birlikte var olabilen ve karaciğer hastalığını ağırlaştıran bir virüstür; aynı yollarla, cinsel temas dahil, bulaşabilir. Hepatit B aşısı hepatit D'den de korur.

HBsAg pozitif kişinin cinsel partnerleri ve ev içi temaslıları test edilmeli, bağışık değilse hemen aşılanmalıdır. CDC, partnerden kan örneği alındıktan hemen sonra ilk aşı dozunun yapılmasını, sonucun beklenmemesini önerir. Aşı 0, 1 ve 6. aylarda üç doz olarak uygulanır. Son dozdan 1–2 ay sonra anti-HBs bakılarak bağışıklık doğrulanır; değer ≥10 mIU/mL olana kadar prezervatif kullanılması önerilir.

Bağışıklık belgelendikten sonra çift, HBV açısından prezervatif kullanmak zorunda değildir. Aşıya yanıt vermeyen kişilerde hekim ikinci bir aşı serisi önerebilir. HBsAg pozitif kişinin kendisi de düzenli izlenmelidir; tedavi, virüs yükü (HBV DNA), karaciğer enzimleri ve karaciğer hasarının derecesine göre belirlenir. Entekavir, tenofovir disoproksil ve tenofovir alafenamid gibi ağızdan alınan ilaçlar virüsü baskılar ve siroz ile karaciğer kanseri riskini azaltır. Tedavi bulaş riskini de azaltır, ancak partnerin aşılanmasının yerini tutmaz.

Hepatit B tanısı tek başına sadakatsizlik kanıtı değildir: enfeksiyon çoğu zaman yıllar önce, çoğunlukla doğumda veya çocuklukta alınmıştır.

DSÖ tüm bebeklerin doğumda aşılanmasını önerir. ABD'de ACIP 2022'den beri 19–59 yaş tüm erişkinler, 60 yaş üzerinde ise risk taşıyanlar için aşı önerir. Türkiye'de risk grubu tanımı kullanılır; cinsel sağlık açısından ilgili gruplar aşağıdaki bölümde verilmiştir. Pratik öneri: 1991'den önce doğduysanız ve aşı kaydınız yoksa, anti-HBs ve anti-HBc testini aile hekiminizle konuşun. Aşı 20 mikrogramlık erişkin dozuyla uygulanır; sağlıklı erişkinlerde serokonversiyon %95 civarındadır.

• Yaygınlık: TURHEP çalışmasında (5.460 kişi, 2015) HBsAg %4,0, yani Türkiye orta endemik bir ülkedir. Sağlık Bakanlığı verisine dayalı değerlendirmelerde yaklaşık 3,5 milyon taşıyıcı olduğu ve çoğunun durumundan habersiz olduğu belirtilir.
• Aşı takvimi: Aşı 1998'de rutin takvime girdi; ilk doz 1998–2001'de 2. ayda, 2003'ten itibaren doğumda yapılmaya başlandı. 2005–2009 okul aşılamalarıyla 1991 ve sonrasında doğanların büyük bölümü aşılandı. 2024'te üçüncü doz aşılama oranı %94,6'dır. Güncel takvimde doğumda tekli aşı, kalan dozlar 2., 4., 6. ve 18. aylarda altılı karma aşıyla verilir (Sağlık Bakanlığı, 2025).
• Erişkinlere ücretsiz aşı: Risk gruplarına 0, 1, 6. ay şemasıyla üç doz ücretsiz uygulanır. Cinsel sağlıkla ilgili gruplar: hepatit B taşıyıcılarının aşısız aile içi temaslıları, çok sayıda cinsel eşi olanlar, para karşılığı cinsel ilişkide bulunanlar, eşcinsel ve biseksüel erkekler, madde kullananlar, hepatit B dışında kronik karaciğer hastalığı olanlar. Başvuru aile hekimine yapılır. Evli olmayan cinsel partnerin "aile içi temaslı" kapsamında sayılıp sayılmadığı resmi metinden netleştirilemedi.
• Gebelik: İlk trimesterde tüm gebelere HBsAg ve anti-HCV bakılır; HBsAg pozitif anneden doğan bebeğe doğumda aşı ve HBIG yapılır.
• HBIG erişimi: Erişkin cinsel temas sonrası HBIG'nin hangi acil servislerde bulunduğu ve ücreti doğrulanamadı; temas sonrası ilk 24 saatte acil servise veya Enfeksiyon Hastalıkları polikliniğine başvurulmalıdır.
• Hedef: Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı (2025–2030), DSÖ'nün 2030'a kadar yeni enfeksiyonları %90, ölümleri %65 azaltma hedefini benimser.

• Aşısızsanız ve HBsAg pozitif ya da durumu bilinmeyen biriyle korunmasız ilişki, prezervatif yırtılması veya cinsel saldırı: ilk 24 saat içinde acil servis (en geç 14 gün).
• Sarılık, koyu idrar ile birlikte bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hâli, kolay morarma veya kanama (ağır akut hepatit): acil servis veya 112.
• Bilinen hepatit B'de karında şişlik, kusmada kan, siyah dışkı: acil servis.

• 14 Ağustos 2026: CDC hepatit B tarama sayfasını güncelledi; 18 yaş üstü herkese en az bir kez üçlü test önerisi sürüyor.
• Temmuz 2026: DSÖ hepatit B bilgi notu 2024 verileriyle güncellendi (240 milyon kronik hasta, 1,1 milyon ölüm, yalnız %4,3'ü tedavide).
• 2025: Sağlık Bakanlığı Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı 2025–2030'u yayımladı; erişkin risk grubu aşılamasını ve gebelik taramasını tanımladı.
• Mart 2024: DSÖ kronik hepatit B rehberi tedavi uygunluğunu genişletti.
• Mart 2023: CDC, 18 yaş üstü tüm erişkinlerde üçlü panel taramasını önerdi.
• Nisan 2022: ACIP, 19–59 yaş tüm erişkinlere hepatit B aşısı önerdi.