Hepatit C cinsel yolla bulaşır mı? Risk, test ve tedavi

Hepatit C virüsü (HCV) esas olarak kanla bulaşır; cinsel bulaş mümkündür ama tek eşli heteroseksüel çiftlerde çok nadirdir: 500 çiftlik bir çalışmada en fazla 190.000 cinsel temasta 1 bulaş hesaplandı. Risk, kanamaya yol açan ilişkide, HIV'le birlikte yaşayan ya da PrEP kullanan erkekler arasında ve uyuşturucu eşliğinde seks (chemsex) sırasında artar. Hepatit C, 8–12 haftalık ilaçlarla %95'in üzerinde kesin tedavi edilir.

• HCV Partners çalışmasında (500 tek eşli heteroseksüel çift) cinsel bulaş riski en fazla yılda %0,07, yani yaklaşık 190.000 temasta 1 bulundu (Terrault ve ark., Hepatology 2013).
• Hepatit C'nin aşısı yoktur; doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DEA) 8–12 haftada %95'in üzerinde kür sağlar (WHO, 2026).
• Anti-HCV pozitifliği virüsle karşılaşmayı gösterir; aktif enfeksiyon ancak HCV RNA testiyle doğrulanır. Antikor tedaviden sonra da ömür boyu pozitif kalabilir (CDC, 2025).
• HCV RNA temastan 1–2 hafta, antikor 8–11 hafta sonra saptanabilir (CDC, 2025).
• CDC 18 yaş üstü tüm erişkinlere hayatında en az bir kez, her gebelikte ve risk sürüyorsa düzenli aralıklarla hepatit C testi önerir (CDC 2020; 2025).
• Türkiye'de hepatit C ilaçları genel sağlık sigortası kapsamında ücretsiz sağlanır; Sağlık Bakanlığı viral hepatitleri 2030'a kadar elimine etmeyi hedefler (Viral Hepatit Kontrol Programı 2025–2030).

Hepatit C, kan yoluyla bulaşan bir virüstür; cinsel bulaş ancak kanla temas olduğunda anlamlı hâle gelir. Uzun süreli, tek eşli heteroseksüel çiftlerde risk son derece düşüktür. ABD'de yapılan HCV Partners çalışmasında partnerlerden biri kronik hepatit C'li 500 çift izlendi; genetik analizle doğrulanmış bir cinsel bulaş saptanmadı ve en yüksek olası risk 190.000 cinsel temasta 1 olarak hesaplandı. Bu nedenle CDC ve ABD'deki karaciğer hastalıkları dernekleri, tek eşli uzun süreli çiftlere prezervatif kullanımını zorunlu olarak önermez; karar çifte bırakılır.

Riski belirgin artıran durumlar şunlardır:

• Mukozada yaralanma veya kanamaya yol açan ilişki: korunmasız alıcı anal ilişki, yumruklama (fisting), grup seks, uzun süren ilişki, adet döneminde ilişki.
• Eşlik eden CYBE: sifiliz, herpes, lenfogranuloma venereum gibi yara yapan enfeksiyonlar.
• Chemsex: metamfetamin, mefedron veya GHB eşliğinde, saatlerce süren ve kanamayla sonuçlanabilen ilişki; ortak enjektör veya ortak burun pipeti.
• HIV ile yaşamak veya HIV önleyici tedavi (PrEP) kullanan erkeklerle ilişkiye giren erkekler: bu grupta cinsel yolla hepatit C salgınları bildirilmiştir (AASLD–IDSA).

PrEP, HIV'den korur ama hepatit C'den korumaz. Diş fırçası, tıraş bıçağı ve tırnak makası gibi kan bulaşabilecek kişisel eşyalar ortak kullanılmamalıdır. Sarılma, öpüşme, aynı sofrayı ve tuvaleti paylaşma, emzirme ile hepatit C bulaşmaz (WHO).

Hepatit C testi iki basamaklıdır. Önce kanda anti-HCV antikoru bakılır. Antikor pozitifse aynı örnekten ya da hemen ardından HCV RNA testi yapılır; RNA pozitifse aktif enfeksiyon vardır, negatifse kişi geçmişte virüsle karşılaşmış ve virüsü temizlemiştir.

Kaynak: CDC (2025); Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı (2025).

Antikor temastan sonra ortalama 8–11 haftada pozitifleşir; HCV RNA ise 1–2 hafta içinde ölçülebilir. Bu yüzden yakın tarihli yüksek riskli bir temastan sonra hekim doğrudan RNA testi isteyebilir. Tedaviyle iyileşmiş kişide antikor pozitif kalacağı için yeniden enfeksiyon da RNA testiyle aranır.

CDC, 18 yaş üstü herkese hayatında en az bir kez ve her gebelikte hepatit C testi önerir. Riski sürenler düzenli test edilir. ABD karaciğer ve enfeksiyon hastalıkları dernekleri (AASLD–IDSA), HIV ile yaşayan ve cinsel olarak aktif erkeklerle ilişkiye giren erkeklere ve PrEP kullananlara en az yılda bir HCV testi önerir; yüksek riskli cinsel pratik veya madde kullanımı varsa daha sık. Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı da riskli cinsel davranış öyküsü olanları (erkeklerle ilişkiye giren erkekler, çok partnerli kişiler, seks işçileri), 1996'dan önce kan almış kişileri, damar içi madde kullananları ve hemodiyaliz hastalarını risk grubu sayar.

Hepatit C, ağızdan alınan doğrudan etkili antiviral ilaçlarla (DEA) çoğu kişide 8–12 haftada kesin olarak tedavi edilir; interferon iğneleri artık kullanılmaz. Tüm virüs tiplerine (genotiplere) etkili kombinasyonlar arasında glekaprevir/pibrentasvir, sofosbuvir/velpatasvir ve sofosbuvir/velpatasvir/voksilaprevir bulunur. Türkiye Hepatit C Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2023), daha önce tedavi almamış ve sirozu olmayan hastalarda 8–12 haftalık rejimlerle %95–99 kalıcı virolojik yanıt (KVY) bildirir.

Kür, tedavi bittikten 12 hafta sonra kanda HCV RNA saptanmamasıyla doğrulanır (KVY12). Kür, siroz ve karaciğer kanseri riskini azaltır ve virüsün başkasına bulaşmasını durdurur. Tedavi bağışıklık bırakmaz: yeniden virüsle karşılaşan kişi tekrar enfekte olabilir. HIV ile yaşayan erkeklerle ilişkiye giren erkeklerde kür sonrası yeniden enfeksiyon 100 kişi-yılda 7,3–15,2 olarak bildirilmiştir; bu yüzden risk sürüyorsa yılda en az bir kez HCV RNA testi önerilir (AASLD–IDSA).

Genotip, virüs yükü ve karaciğer sertliği (fibrozis) tedavinin süresini ve ilaç seçimini etkileyebilir; bu değerlendirme uzman hekim tarafından yapılır. Tedavi sırasında ve kür doğrulanana kadar partnerle kanla temas riski taşıyan pratiklerde prezervatif kullanmak mantıklıdır.

Partneri hepatit C'li olan kişi anti-HCV testi yaptırmalıdır; uzun süreli tek eşli çiftlerde çoğunlukla negatif çıkar. Partnerin tedavi olması, bulaş riskini ortadan kaldırmanın en etkili yoludur. Tek eşli çiftlerde prezervatif zorunlu değildir; ancak adet döneminde, anal ilişkide, genital yara varken veya partnerlerden birinde HIV varsa prezervatif önerilir. Hepatit C tanısı tek başına sadakatsizlik kanıtı değildir: enfeksiyon çoğu zaman yıllar önce, kan nakli, tıbbi veya diş işlemleri, dövme ya da paylaşılan enjektör yoluyla alınmış olabilir.

Hepatit C'li kişinin hepatit A ve B'ye karşı bağışık değilse aşılanması önerilir. Hepatit B ve cinsel bulaş için hepatit B yazısına bakabilirsiniz.

• Yaygınlık: TURHEP çalışmasında (5.460 kişi, 2015) anti-HCV pozitifliği %1,0 bulundu; anti-HCV pozitifliği 50 yaş üzerinde daha sıktı. Türkiye Hepatit C Kılavuzu (2023), yakın tarihli toplum temelli epidemiyolojik çalışma olmadığını belirtir.
• Tedavi ve geri ödeme: Sağlık Bakanlığı'na göre hepatit C tedavileri genel sağlık sigortası kapsamında ücretsiz sağlanır. Haziran 2022 Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) değişikliğiyle geri ödeme kapsamındaki DEA'lar glekaprevir/pibrentasvir, ledipasvir/sofosbuvir ve sofosbuvir/velpatasvir/voksilaprevirdir; tedavi deneyimsiz, sirozu olmayan hastalarda genotip bakılmadan tedaviye olanak tanındı (KLİMİK; Türkiye Hepatit C Kılavuzu 2023). Reçete yetkisi ve fibrozis şartına ilişkin güncel SUT ayrıntıları doğrulanamadı.
• Eliminasyon programı: Türkiye 2018'de Viral Hepatit Önleme ve Kontrol Programı'nı başlattı; 2025'te yayımlanan Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı (2025–2030), DSÖ'nün 2030 hedeflerini (yeni enfeksiyonlarda %90, ölümlerde %65 azalma) benimser. Program ilk trimesterde tüm gebelere anti-HCV taraması, AMATEM'e başvuran damar içi madde kullananlara yılda bir HBV/HCV taraması öngörür.
• Nereye başvurulur? Anti-HCV pozitif kişiler Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji veya Gastroenteroloji uzmanına yönlendirilir. İzmir'deki iki İZSEM gönüllü test merkezi kimlik istemeden hepatit C taraması yapar (Kırmızı Kurdele, Ağustos 2026); diğer GDTM'lerde HCV testi doğrulanamadı.

• Sarılık, koyu idrarla birlikte bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hâli, kolay morarma veya kanama: acil servis veya 112.
• Bilinen hepatit C veya sirozda kusmada kan, siyah dışkı, karında hızlı şişlik, ateşle birlikte karın ağrısı: acil servis.
• Ortak enjektör kullanımı veya kanlı temas sonrası: HIV için 72 saatlik PEP penceresi kaçırılmadan aynı gün acil servis; hepatit C için temas sonrası koruyucu ilaç yoktur, takip testleri planlanır.

• Temmuz 2026: DSÖ hepatit C bilgi notu güncellendi: dünyada 47 milyon kronik hasta, 2024'te yaklaşık 239.000 ölüm; tanı alanların yalnız yaklaşık %20'si tedavi almış.
• Haziran 2026: AASLD–IDSA hepatit C rehberi güncellendi.
• 2025: Sağlık Bakanlığı Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı 2025–2030'u yayımladı; DEA'ların genel sağlık sigortası kapsamında ücretsiz olduğunu teyit etti.
• 31 Ocak 2025: CDC hepatit C tanı ve tarama sayfasını güncelledi.
• 2023: Türkiye Hepatit C Tanı ve Tedavi Kılavuzu güncellendi.