Lösemi (kan kanseri) kemik iliğindeki kan hücrelerinin malign çoğalması — Türkiye'de yıllık 5000+ yeni vaka. 4 ana tip: (1) AML (Akut Miyeloid Lösemi) — yetişkin en yaygın akut lösemi (%80 erişkin akut), olgunlaşmamış miyeloid blastlar. (2) ALL (Akut Lenfoblastik Lösemi) — pediatrik en yaygın kanser (%25 çocuk kanseri), olgunlaşmamış lenfoid blastlar. Yetişkin de görülür. (3) CLL (Kronik Lenfositik Lösemi) — yaşlı erişkin (>60), olgun B-lenfosit birikimi, yavaş seyir. (4) KML (Kronik Miyeloid Lösemi) — orta yaş, Philadelphia kromozomu (BCR-ABL füzyon) patognomonik. Belirti: Kemik iliği yetmezliği — anemi (yorgunluk), trombositopeni (kanama-morarma), nötropeni (enfeksiyon-ateş). Lenfadenopati, splenomegali, kemik ağrısı. CLL/KML asemptomatik tanı (kan sayımı). Tanı: Periferik kan, kemik iliği aspirasyon/biyopsi (>20% blast → akut lösemi), akış sitometri, moleküler (FISH, RT-PCR — BCR-ABL, FLT3, NPM1, IDH1/2), sitogenetik. AML tedavi: İndüksiyon "7+3" (7 gün sitarabin + 3 gün daunorubicin) — tam yanıt %60-80. Konsolidasyon: yüksek doz sitarabin VEYA allojenik kemik iliği nakli (orta-yüksek risk). Yaşlı/komorbidite: Venetoclax + azacitidine (VIALE-A) — sağkalım uzar. Hedeflenmiş: Midostaurin (FLT3 mut), gilteritinib (relaps FLT3), ivosidenib (IDH1), enasidenib (IDH2). ALL tedavi: Çoklu kemoterapi protokolü (CALGB, BFM) 2-3 yıl. Pediatrik sağkalım >%90, yetişkin %30-50. Philadelphia (+) ALL: Imatinib/dasatinib + kemo. Blinatumomab (BiTE — CD19/CD3), inotuzumab ozogamisin (CD22 AD
Lösemi (Kan Kanseri): AML, ALL, CLL, KML — Modern Tedavi ve Kemik İliği Nakli
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Lösemi (kan kanseri) kemik iliğindeki kan hücrelerinin malign çoğalması — Türkiye'de yıllık 5000+ yeni vaka . 4…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Lösemi (kan kanseri) kemik iliğindeki kan hücrelerinin malign çoğalması — Türkiye'de yıllık 5000+ yeni vaka. 4 ana tip: (1) AML (Akut Miyeloid Lösemi) — yetişkin en yaygın akut lösemi (%80 erişkin akut), olgunlaşmamış miyeloid blastlar. (2) ALL (Akut Lenfoblastik Lösemi) — pediatrik en yaygın kanser (%25 çocuk kanseri), olgunlaşmamış lenfoid blastlar. Yetişkin de görülür. (3) CLL (Kronik Lenfositik Lösemi) — yaşlı erişkin (>60), olgun B-lenfosit birikimi, yavaş seyir. (4) KML (Kronik Miyeloid Lösemi) — orta yaş, Philadelphia kromozomu (BCR-ABL füzyon) patognomonik. Belirti: Kemik iliği yetmezliği — anemi (yorgunluk), trombositopeni (kanama-morarma), nötropeni (enfeksiyon-ateş). Lenfadenopati, splenomegali, kemik ağrısı. CLL/KML asemptomatik tanı (kan sayımı). Tanı: Periferik kan, kemik iliği aspirasyon/biyopsi (>20% blast → akut lösemi), akış sitometri, moleküler (FISH, RT-PCR — BCR-ABL, FLT3, NPM1, IDH1/2), sitogenetik. AML tedavi: İndüksiyon "7+3" (7 gün sitarabin + 3 gün daunorubicin) — tam yanıt %60-80. Konsolidasyon: yüksek doz sitarabin VEYA allojenik kemik iliği nakli (orta-yüksek risk). Yaşlı/komorbidite: Venetoclax + azacitidine (VIALE-A) — sağkalım uzar. Hedeflenmiş: Midostaurin (FLT3 mut), gilteritinib (relaps FLT3), ivosidenib (IDH1), enasidenib (IDH2). ALL tedavi: Çoklu kemoterapi protokolü (CALGB, BFM) 2-3 yıl. Pediatrik sağkalım >%90, yetişkin %30-50. Philadelphia (+) ALL: Imatinib/dasatinib + kemo. Blinatumomab (BiTE — CD19/CD3), inotuzumab ozogamisin (CD22 ADC), CAR-T (tisagenlecleucel — Kymriah). CLL tedavi: Tedavi geciktirilebilir (yavaş seyir). Birinci basamak: Venetoclax + obinutuzumab (BCL-2 + anti-CD20) veya ibrutinib/akalabrutinib (BTK inhibitörü). KML tedavi: İmatinib (Glivec — 2001 devrim) — TKI (tirozin kinaz inhibitörü), 10 yıl sağkalım >%85. Dasatinib, nilotinib, bosutinib, ponatinib alternatif. Hayat boyu ilaç. Allojenik kemik iliği nakli (Türkiye'de 30+ merkez): AML yüksek risk, ALL erişkin, dirençli CLL/KML. Kırmızı bayrak: Kalıcı ateş + halsizlik + morarma, geceleri terleme + kilo kaybı, lenf nodu sürekli büyüyen — acil hematoloji.
İçindekiler
- Lösemi Genel ve Sınıflama
- AML (Akut Miyeloid Lösemi)
- ALL (Akut Lenfoblastik Lösemi)
- CLL (Kronik Lenfositik Lösemi)
- KML (Kronik Miyeloid Lösemi) — Imatinib Devrimi
- Hedeflenmiş Tedaviler
- Kemik İliği Nakli
- CAR-T ve İmmünoterapi
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Lösemi Genel ve Sınıflama
Sınıflandırma matrisi
| Miyeloid | Lenfoid | |
|---|---|---|
| Akut | AML | ALL |
| Kronik | KML | CLL |
Akut vs kronik
- Akut: Olgunlaşmamış blastlar, hızlı seyir, tedavi acil
- Kronik: Olgun hücreler, yavaş seyir, takip + tedavi seçici
Yaygınlık (Türkiye)
- AML: yıllık 1500
- ALL: yıllık 800 (çoğu çocuk)
- CLL: yıllık 1500 (yaşlı)
- KML: yıllık 500
2. AML (Akut Miyeloid Lösemi)
Yaş
- Medyan tanı 68 yaş
- Yaşlanma ile risk artar
Risk faktörleri
- Önceki kemoterapi/radyoterapi (t-AML)
- Benzen
- MDS dönüşümü
- Down sendromu (genç AML)
Belirti
- Halsizlik, soluk
- Ateş, enfeksiyon
- Morarma, peteşi, mukozal kanama
- Splenomegali, lenfadenopati orta
Tanı
- Kemik iliği >%20 blast
- Akış sitometri (myeloperoxidase +, CD13, 33, 34, 117)
- Sitogenetik: t(15;17) APL, t(8;21), inv(16) — iyi prognoz; karmaşık karyotip kötü
- Moleküler: FLT3-ITD, NPM1, IDH1/2, TP53
Tedavi (yoğun adaylar)
- İndüksiyon "7+3": sitarabin 100-200 mg/m² × 7 gün + daunorubicin/idarubicin × 3 gün
- Tam yanıt %60-80
- Konsolidasyon:
- HiDAC (yüksek doz sitarabin) düşük-orta risk
- Allojenik kemik iliği nakli orta-yüksek risk
Tedavi (yaşlı / fit olmayan)
- Venetoclax + azacitidine (VIALE-A) — sağkalım ↑
- Glasdegib + LDAC
- IDH mutantına ivosidenib/enasidenib
APL (Akut Promyelositik Lösemi — alt tip)
- t(15;17) PML-RARA
- ATRA + arsenik trioksit — %90+ kür
- Kemoterapi gereksiz çoğu vakada
3. ALL (Akut Lenfoblastik Lösemi)
Pediatrik en yaygın kanser
- Yıllık 800 Türkiye (çoğu çocuk)
- 2-5 yaş pik
Belirti
- AML benzeri (anemi, trombositopeni, nötropeni)
- Lenfadenopati, hepatosplenomegali
- Kemik ağrısı (sıklıkla)
- SSS tutulumu (baş ağrısı, kraniyel sinir)
- Testis tutulumu (relapsda)
Tanı
- Kemik iliği >%20 blast
- Akış sitometri (TdT+, CD10, CD19, CD20, CD22 — B-hücreli; CD3, 5, 7 — T-hücreli)
- Sitogenetik: hiperdiploidi (iyi), Philadelphia (+) (kötü)
- Moleküler: BCR-ABL, KMT2A (MLL)
Tedavi (pediatrik protokol)
- BFM, COG protokolleri
- 2-3 yıl çoklu kemoterapi:
- İndüksiyon (4 hafta — steroid, vinkristin, daunorubicin, asparajinaz)
- Konsolidasyon
- İdame (6-MP, MTX) 2 yıl
- SSS profilaksisi (intrathekal MTX, kraniyal RT seçilmiş)
Sağkalım
- Çocuk %90+
- Yetişkin %30-50
Yetişkin ALL
- Pediatrik-inspired protokol
- Philadelphia (+) ise imatinib/dasatinib + kemo
- Blinatumomab (BiTE) — CD19/CD3
- Inotuzumab ozogamisin — CD22 ADC
- CAR-T (Kymriah) — pediatrik/genç dirençli/relaps
Kemik iliği nakli
- Yüksek risk
- Relaps
4. CLL (Kronik Lenfositik Lösemi)
Yaş
- Medyan 70 yaş
- Erkeklerde 2x
Belirti
- Sıklıkla asemptomatik (tarama kan sayımı tanı)
- Lenfadenopati (servikal, aksiller)
- Splenomegali
- Anemi, trombositopeni (ileri)
- B-belirti (ateş, gece terleme, kilo kaybı)
- İmmün yetmezlik → enfeksiyon
Tanı
- Periferik kan >5000 monoklonal B-lenfosit
- Akış sitometri: CD19+, CD5+, CD23+ (klasik immünofenotip)
- Sitogenetik: del(17p) kötü, del(13q) iyi
- Moleküler: TP53, IGHV mutasyon
Rai/Binet evrelemesi
- Rai 0: lenfositoz (gözlem)
- Rai I-II: lenfadenopati, organomegali
- Rai III-IV: anemi, trombositopeni (tedavi)
Tedavi başlama kriterleri (IWCLL)
- Sitopeni
- B-belirti
- Hızlı lenfosit doubling
- Aktif organomegali
Birinci basamak tedavi (2024)
- Venetoclax + obinutuzumab (BCL-2 + anti-CD20) — kemoterapi-free, süreli
- Ibrutinib veya akalabrutinib (BTK inhibitörü) — devamlı
- Zanubrutinib (yeni BTK inhibitörü)
Yan etki
- Ibrutinib: atrial fibrilasyon, kanama, ishal
- Venetoclax: tümör lizis sendromu (TLS) — yavaş başlama
Eskimiş
- FCR (fludarabin + siklofosfamid + rituximab) — IGHV mutant genç hasta
Richter transformasyonu
- DLBCL'e dönüş
- Kötü prognoz
5. KML (Kronik Miyeloid Lösemi) — Imatinib Devrimi
Patognomonik
- Philadelphia kromozomu t(9;22)
- BCR-ABL füzyon proteini (tirozin kinaz)
- kromozomdan ABL → 22. BCR'a translokasyon
Belirti
- Halsizlik, terleme
- Splenomegali (büyük dalak)
- Lökositoz (kan tablosu)
- Kemik ağrısı
- Hiperkalsemi nadir
3 fazlı doğal seyir
- Kronik faz (%85 başlangıç)
- Akselere
- Blastik kriz (AML/ALL benzeri — fatal eski tedavide)
Tanı
- Kan: lökositoz (50-500K), tüm myeloid serileri
- Kemik iliği: hipersellüler
- Sitogenetik: Philadelphia (+)
- RT-PCR: BCR-ABL transcript
İmatinib (Glivec, Gleevec) devrimi
- 2001 FDA onayı
- Tirozin kinaz inhibitörü (TKI)
- BCR-ABL özgül
- Günlük oral tablet (400 mg)
- 10 yıl sağkalım %85+ (eskiden 3-5 yıl)
- Nobel Tıp Ödülü adayı (Druker)
2. nesil TKI
- Dasatinib, nilotinib, bosutinib
- basamak alternatif
- Yan etki profili farklı
3. nesil TKI
- Ponatinib (T315I mutasyon)
- Asciminib (allosterik — yeni)
Tedavi süresi
- Hayat boyu standart
- Stop TKI çalışmalar (DMR ≥4.5 log → kademeli çekme — başarı %40-60)
Cevap takibi
- 3 ayda 1 RT-PCR
- BCR-ABL <%10 (3 ay), <%1 (6 ay), <%0.1 (12 ay)
Yan etki
- Ödem, kas krampı, döküntü
- Hepatotoksisite (nilotinib)
- Plevral efüzyon (dasatinib)
- Tromboz (ponatinib)
6. Hedeflenmiş Tedaviler
AML hedefli
- Midostaurin (FLT3 mutant — RATIFY)
- Gilteritinib (FLT3 relaps)
- Ivosidenib (IDH1)
- Enasidenib (IDH2)
- Venetoclax (BCL-2)
- Gemtuzumab ozogamisin (CD33 ADC)
ALL hedefli
- Imatinib/dasatinib (Ph+)
- Blinatumomab (BiTE CD19/CD3)
- Inotuzumab ozogamisin (CD22 ADC)
CLL hedefli
- İbrutinib, akalabrutinib, zanubrutinib (BTK)
- Venetoclax (BCL-2)
- İdelalisib (PI3K)
- Pirtobrutinib (yeni — non-kovalan BTK)
KML hedefli
- TKI (yukarıda)
7. Kemik İliği Nakli
Allojenik (donörden)
- HLA-uyumlu kardeş/akraba veya alternatif
- Haploidentik (yarı uyumlu — son 10 yıl gelişim)
- Göbek kordon kanı
Endikasyon
- AML orta-yüksek risk
- ALL yetişkin
- Dirençli CLL/KML
- MDS
Süreç
- Conditioning (yüksek doz kemoterapi ± total body irradiation)
- Donör hücre infüzyonu
- Engraftment 2-3 hafta
- GVHD profilaksi (siklosporin, MTX)
Komplikasyon
- GVHD (Graft-vs-Host Disease) — akut + kronik
- Enfeksiyon (CMV, fungal)
- Veno-okluziv hastalık
- Sekonder kanser
- Mortalite %15-25 1 yıl
Otologojik (kendi)
- Multipl miyelom, lenfoma
- Lösemide az
Türkiye
- 30+ akreditasyonlu merkez
- Hacettepe, İstanbul, Memorial, Anadolu, Acıbadem
8. CAR-T ve İmmünoterapi
CAR-T (ayrıntı için #122)
- ALL pediatrik: Kymriah onaylı
- DLBCL, multipl miyelom
BiTE (Blinatumomab)
- ALL B-hücreli
- CD3xCD19 bi-spesifik
Bispesifik antikorlar
- DLBCL: epcoritamab, glofitamab (yeni 2023-24)
CPI (Check Point Inhibitor)
- Lösemide sınırlı yarar
- Hodgkin lenfoma onaylı
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Sürekli ateş + halsizlik + morarma → acil hematoloji
- Geceleri terleme + kilo kaybı + lenfadenopati
- Kan sayımı: çok yüksek/düşük lökosit, anemi + trombositopeni
- Kemik ağrısı + halsizlik (çocukta — ALL şüphesi)
- Hızlı büyüyen lenf nodu
SSS
S: Lösemi iyileşir mi? A: Tipine göre değişir. KML imatinib ile %85+ 10 yıl sağkalım (kür değil ama uzun süreli kontrol). Çocuk ALL %90+ kür. AML genç %50-60.
S: Lösemi kalıtsal mıdır? A: Genelde değil. Down sendromu ALL/AML riskini artırır. Ailesel nadir (CEBPA, RUNX1).
S: KML hasta normal yaşayabilir mi? A: İmatinib ile normale yakın yaşam. Hayat boyu ilaç.
S: CLL ne zaman tedavi? A: Belirti, sitopeni veya hızlı progresyon olunca. Asemptomatik gözlem.
S: Kemik iliği nakli ne kadar? A: Allojenik %15-25 1 yıl mortalite. Modern protokoller daha iyi.
S: Sigara lösemiyi tetikler mi? A: AML riskini artırır (modest). Benzen daha güçlü.
S: Çocuk lösemisi nasıl yakalanır? A: Kalıcı ateş, halsizlik, morarma, kemik ağrısı → hemogram. Acil tanı.
10. Doktorclub Hekim Notu
Lösemi 4 ana tip — her biri farklı yaş, davranış, tedavi. İmatinib (2001) KML tedavisini dönüştürdü (sağkalım 3-5 → 25+ yıl). Çocuk ALL %90+ kür edilebilir kanser oldu. Yetişkin AML zorlu ama venetoclax + azacitidine, hedefli tedaviler ilerleme. CLL'de yeni nesil BTK inhibitörleri + venetoclax kemoterapisiz tedavi sundu. CAR-T dirençli ALL/lenfomada umut. Kemik iliği nakli orta-yüksek riskli AML'de altın standart. Türkiye'de 30+ nakil merkezi. Erken hemogram çocuk ve yetişkin lösemisinde kritik. Doktorclub'da hematoloji-onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- Druker BJ et al. Five-Year Follow-up of Patients Receiving Imatinib for CML. N Engl J Med. 2006;355:2408-2417.
- DiNardo CD et al. VIALE-A — Venetoclax + Azacitidine in Untreated AML. N Engl J Med. 2020;383:617-629.
- Maude SL et al. ELIANA — Tisagenlecleucel in Childhood ALL. N Engl J Med. 2018.
- Sharman JP et al. ELEVATE-TN — Acalabrutinib in Treatment-Naive CLL. Lancet. 2020.
- Kantarjian H et al. Blinatumomab in B-cell ALL. N Engl J Med. 2017.
- NCCN Guidelines — Acute Myeloid Leukemia (v3.2024), CLL (v3.2024).
- Türk Hematoloji Derneği — Akut ve Kronik Lösemi Konsensüsleri (2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Lösemi tanı ve tedavisi multidisipliner hematoloji-onkoloji merkez gerektirir.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: