Melatonin Ne Zaman Alınmalı? Jet Lag, Uyku ve Güvenlik

Melatonin, hedeflenen yatma saatine yakın alınır; gün içinde erken alınırsa uyku hali yapıp yeni saate uyumu geciktirebilir. En güçlü kanıt jet lag içindir: Cochrane incelemesinde varılan yerin yatma saatinde alınan melatonin, beş ve daha fazla saat dilimi geçilen uçuşlarda jet lag'i azalttı. Kronik uykusuzlukta ise AASM 2017 melatonini, Avrupa Uykusuzluk Kılavuzu 2023 de hızlı salımlı melatonini önermez. Türkiye'de melatonin 9 Haziran 2025'ten beri takviye olarak satılamaz; yalnız TİTCK ruhsatlı ilaç olarak eczanede bulunur.

Melatonin, beyindeki epifiz bezinin karanlıkta salgıladığı bir hormondur. Akşam karanlığında salgı artar, sabah ışıkla azalır. Melatonin uykuyu zorla getirmez; vücudun iç saatine gecenin başladığını bildirir.

Dışarıdan alınan melatonin de bu sinyali taklit eder. Bu yüzden etkisi büyük ölçüde saate bağlıdır. Cochrane incelemesine göre gün içinde erken saatte alınan melatonin uyku hali yapabilir ve yeni saate uyumu geciktirebilir.

Gece parlak ışık ve ekran melatonin salgısını baskılar. Sabah gün ışığı ise iç saati güçlendirir. Melatonin bu temel alışkanlıkların yerine geçmez.

Jet lag: Cochrane incelemesine 10 randomize çalışma alındı. Dokuz çalışmada, varış yerinde saat 22.00 ile 24.00 arasında alınan melatonin jet lag'i azalttı. Yarar doğuya uçuşlarda ve geçilen saat dilimi arttıkça daha belirgindi. Aynı incelemede 5 mg'ın üzerindeki dozlar daha etkili görünmedi. İnceleme 2002 tarihlidir; daha yeni bir Cochrane güncellemesi yoktur.

Kronik uykusuzluk: AASM 2017 kılavuzu, uykuya dalma ve uykuyu sürdürme sorunu olan erişkinlerde melatonin kullanılmamasını önerir. Öneri zayıftır, kanıt kalitesi çok düşüktür. Avrupa Uykusuzluk Kılavuzu 2023 de hızlı salımlı melatonini uykusuzluk tedavisinde önermez. İki kılavuza göre de ilk tedavi uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapidir (BDT-İ).

55 yaş üstü: Avrupa kılavuzu, 55 yaş üstünde uzatılmış salımlı melatoninin 3 aya kadar kullanılabileceğini belirtir. Türkiye'de de bu yaş grubunda kısa süreli uykusuzluk için ruhsatlı, uzatılmış salımlı 2 mg ilaçlar vardır. EMA ürün bilgisindeki çalışmada uykuya dalma süresi plaseboya göre 9 dakika kısaldı. Yani etki gerçek ama küçüktür.

Gecikmiş uyku fazı: Gece çok geç uyuyup sabah geç kalkanlar için AASM, 2015'te belirli saatte alınan melatonine zayıf bir öneri verdi. NCCIH'e göre yararın zararı aşıp aşmadığı belirsizdir.

Melatoninde saat, miktardan daha önemlidir. Doz ve süreyi hekiminiz belirler; aşağıdakiler genel çerçevedir.

• Jet lag: Türkiye'de jet lag için ruhsatlı tabletlerin kullanma talimatı, varılan yerin saatiyle her zamanki yatma saatinde alınmasını söyler. Tablet 20.00'den önce ya da 04.00'ten sonra alınmaz. Kullanım en fazla 5–7 günle sınırlıdır.
• Yemekle ilişkisi forma göre değişir: Türkiye'deki hızlı salımlı tabletlerin talimatı, almadan 2 saat önce ve 2 saat sonra yemek yenmemesini önerir. Uzatılmış salımlı 2 mg tabletler ise yatmadan 1–2 saat önce, yemekten sonra alınır. Elinizdeki ürünün kullanma talimatına uyun.
• Alkol: Türkiye'deki talimat, alkol aldıktan sonra melatonin kullanılmamasını söyler. EMA ürün bilgisine göre alkol, melatoninin uyku üzerindeki etkisini de azaltır.
• Sigara: Sigara, melatoninin karaciğerde daha hızlı yıkılmasına yol açarak etkisini azaltabilir.

Birkaç haftadır süren uykusuzlukta tek başına melatonine güvenmeyin. Horlama, nefes durması ya da gündüz aşırı uyku hali varsa uyku apnesi araştırılmalıdır.

NCCIH'e göre kısa süreli çalışmalarda bildirilen yan etkiler hafiftir: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve uyku hali. Uzun süreli kullanımın olası yan etkileri ise belirsizdir.

Ertesi gün sersemlik: EMA ürün bilgisine göre melatonin uyku hali yapabilir ve araç kullanma yeteneğini orta düzeyde etkiler. NCCIH'e göre melatonin yaşlılarda vücutta daha uzun kalabilir ve gündüz uyku haline yol açabilir. Türkiye'deki kullanma talimatı, ilacı aldıktan sonra araç veya makine kullanılmamasını ister. Sabah sersemliği sürerse hekiminizle saati ve dozu konuşun.

Canlı rüya ve kabus: Hem EMA ürün bilgisi hem Türkiye'deki talimat, anormal rüya ve kabusu yaygın olmayan yan etkiler arasında sayar. Bu, 100 kişiden en fazla 1'inde görülebilecek bir sıklıktır. Rüyalar sizi rahatsız ediyorsa hekiminize danışın.

Kan şekeri: Türkiye'deki talimata göre melatonin kan şekerini yükseltebilir. Aynı talimat, glukoz metabolizması üzerindeki etkisi nedeniyle gereksiz uzun süreli kullanımdan kaçınılmasını ister.

Fazla alındığında: Talimata göre en sık belirtiler uyuşukluk, baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantıdır.

Melatonin, klasik uyku ilaçları gibi bir bağımlılık tablosuyla tanınmaz. EMA ürün bilgisindeki çalışmalarda tedavi kesildiğinde geri tepme uykusuzluğu ve yoksunluk belirtisi görülmedi. Türkiye'deki talimata göre de tedavinin kesilmesinin bilinen zararlı bir etkisi yoktur.

"Her gece" kullanım ise ayrı bir sorudur. Ruhsatlı ürünlerin kullanım süreleri kısadır: jet lag tabletleri için birkaç gün, 55 yaş üstündeki uzatılmış salımlı form için 3 aya kadar. Uzun süreli güvenlik verisi sınırlıdır. Her gece melatonine ihtiyaç duyuyorsanız uykusuzluğun nedeni araştırılmalıdır.

"Onsuz uyuyamıyorum" hissi daha çok alışkanlıkla ilgilidir. Bırakmadan önce uyku düzeninizi güçlendirmek işe yarar. Planı hekiminizle yapın.

Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize veya eczacınıza söyleyin. Kendi ilacınızı değiştirmeyin.

• Gebelik ve emzirme: Türkiye'deki talimat, yeterli veri olmadığı için bu dönemlerde melatonin kullanılmamasını söyler.
• Fluvoksamin (bir antidepresan): EMA ürün bilgisine göre melatonin kan düzeyini yaklaşık 17 kat artırır. Bu birliktelikten kaçınılmalıdır.
• Kan sulandırıcılar: Türkiye'deki talimata göre melatonin, varfarin ve yeni kan sulandırıcıların etkisini artırarak kanama riskini yükseltebilir. NCCIH de bu kişilerin hekim gözetiminde olmasını ister.
• Epilepsi: Talimata göre melatonin nöbet sıklığını artırabilir; dikkatli kullanılmalıdır.
• Uyku ilaçları: Zolpidem gibi ilaçlarla birlikte dikkat, bellek ve koordinasyon daha fazla bozuldu.
• Östrojen içeren ilaçlar, kinolon antibiyotikler, simetidin: Melatonin düzeyini artırabilir. Karbamazepin ve rifampisin ise düşürebilir.
• Karaciğer yetmezliği, ağır böbrek yetmezliği, otoimmün hastalık: Türkiye'deki talimat bu durumlarda kullanımı önermez.
• Kalp-damar hastalığı olup tansiyon ilacı kullananlar: Aynı talimat bu grupta da kullanımı önermez.
• Demans: NCCIH'e göre AASM 2015 kılavuzu demansı olanlarda melatonin kullanılmamasını önerir.

Etkileşimleri hızlıca gözden geçirmek için ilaç etkileşimi aracını kullanabilirsiniz. Son kararı yine hekiminiz ve eczacınız verir.

Türkiye'de ruhsatlı melatonin ilaçlarının çoğu yalnız erişkinde jet lag içindir. Bu ilaçların talimatı 0–18 yaşta kullanımı önermez. Çocuklar için onay dar ve özeldir. TİTCK'daki ürün bilgilerine göre bazı ürünler, uyku düzeni önlemleri yetmediğinde uykuya geç dalan iki çocuk grubunda onaylıdır. Bunlar otizm spektrum bozukluğu ya da Smith-Magenis sendromu olan 2–18 yaş çocuklar ile dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan 6–17 yaş çocuklardır. Bu kararı çocuğunuzun hekimi verir.

AASM'nin çocuklar için sağlık uyarısı da aileden önce çocuk hekimiyle konuşmasını ister. Uyarıya göre çocuklardaki birçok uyku sorunu, melatonin yerine düzen ve alışkanlık değişikliğine daha iyi yanıt verir. Melatonin de diğer ilaçlar gibi çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

ABD verileri bu uyarının nedenini gösterir. NCCIH'e göre ABD zehir danışma merkezlerine 19 yaş ve altındaki kişilerle ilgili melatonin bildirimleri 2012'de 8.337 iken 2021'de 52.563'e çıktı. 2023'te ABD'de incelenen 25 jelibon tipi ürünün 22'sinin etiketi yanlıştı. İçerik, etikette yazanın yüzde 74'ü ile yüzde 347'si arasında değişti.

• Takviye olarak satış bitti: TİTCK'nın 2 Eylül 2025 tarihli ve E-24931227-520.99-572252 sayılı yazısına göre melatonin içeren hiçbir takviye edici gıda 9 Haziran 2025'ten itibaren satılamaz.
• Yalnız eczane ve ecza deposu: Aynı yazıya göre melatonin içeren ürünler yalnız TİTCK izinli veya ruhsatlı olmak kaydıyla eczane ve ecza depolarında satılabilir. Aktar ve marketler bu kanalın dışındadır.
• Neden değişti: TİTCK melatonini her dozda beşeri tıbbi ürün, yani ilaç sayar. Tarım ve Orman Bakanlığı 7 Temmuz 2022'de melatonini kısıtlı maddeler listesine ekleyerek takviye onayına açmıştı. Danıştay'ın yürütmeyi durdurma kararından sonra 9 Haziran 2023'te listeden çıkardı. Piyasadaki ürünlere tanınan iki yıllık uyum süresi 9 Haziran 2025'te doldu.
• Endikasyon ürüne göre değişir: TİTCK ürün bilgilerine göre tabletlerin çoğu erişkinde kısa süreli jet lag içindir. Uzatılmış salımlı 2 mg tabletler 55 yaş ve üstünde kısa süreli uykusuzluk için, bazı ürünler de yukarıdaki çocuk grupları için onaylıdır.
• Reçete: Ruhsatlı ürünlerin kullanma talimatı, ilacın kişiye özel reçete edildiğini ve hekimin düzenlediği tedaviyle kullanılacağını belirtir.
• Elinizde eski bir ürün varsa: Kutusunda "takviye edici gıda" yazan melatonini kullanmadan önce eczacınıza danışın.
• Yan etki bildirimi: Talimata göre yan etkileri Türkiye Farmakovijilans Merkezi'ne (TÜFAM) bildirebilirsiniz.
• Zehirlenme: Çocuk kazara melatonin ya da başka bir ilaç yuttuysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni arayın. Uyandırılamıyorsa, kusuyorsa, nefes almakta zorlanıyorsa ya da nöbet geçiriyorsa 112'yi arayın.

• Aile hekimi ya da İç Hastalıkları: Haftalardır süren uykusuzluk ve gündüz yorgunluğu için ilk adres.
• Uyku merkezi (Göğüs Hastalıkları ya da Nöroloji): Horlama, nefes durması, gündüz uyuklama varsa.
• Psikiyatri: Uykusuzluğa depresyon, kaygı ya da madde kullanımı eşlik ediyorsa.
• Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları: Çocuğun uyku sorunu varsa melatonin düşünmeden önce.
• Yanınızda götürün: Kullandığınız ilaç ve takviyelerin kutuları, 1–2 haftalık uyku günlüğü ve yatış–kalkış saatleriniz.

• Çocuk melatonin, uyku ilacı ya da başka bir tablet yuttuysa: hemen 114'ü arayın; uyandırılamıyor, kusuyor, nefes almakta zorlanıyor ya da nöbet geçiriyorsa 112'yi arayın.
• Melatonin sonrası aşırı uykululuk, uyandırılamama, nefeste yavaşlama: 112'yi arayın.
• Melatoninle birlikte alkol, uyku ilacı ya da sakinleştirici alındıktan sonra bilinç bulanıklığı: 112'yi arayın.
• Yüzde, dudakta ya da dilde şişlik, nefes darlığı (alerji): 112'yi arayın.
• Kan sulandırıcı kullanan kişide burun ya da diş eti kanamasının durmaması, siyah dışkı: beklemeden acil servise gidin. Bayılma, kan kusma ya da bol kanama varsa 112'yi arayın.
• Epilepsisi olan kişide yeni ya da sıklaşan nöbet: aynı gün acil servise başvurun. 5 dakikadan uzun süren ya da ardı ardına gelen nöbette 112'yi arayın.
• Uykusuzlukla birlikte kendine zarar verme düşünceleri: 112'yi arayın.

• Vitamin ve Mineral Rehberi
• Uykusuzluk (insomnia) tedavisi rehberi
• Jet lag kaç günde geçer?
• Uyku apnesi rehberi
• Uyku hijyeni ve uykusuzluk
• Takviye ve ilaç etkileşimleri
• İlaç etkileşimi aracı

• Türkiye'deki yasal durum TİTCK'nın 2 Eylül 2025 tarihli yazısına göre yazıldı: melatonin 9 Haziran 2025'ten beri takviye olarak satılamıyor.
• Kullanım saati, yemek, alkol, gebelik, kalp, karaciğer, böbrek ve kan sulandırıcı uyarıları Türkiye'deki onaylı kullanma talimatına göre düzeltildi; Avrupa Uykusuzluk Kılavuzu 2023 eklendi.
• Türkiye'deki ruhsatlı ürünlerin endikasyonları TİTCK ürün bilgilerine göre güncellendi: 55 yaş üstü için uzatılmış salımlı tabletler ve belirli çocuk grupları eklendi.
• Altı eski sayfa (bağımlılık, ertesi gün sersemlik, sabah sersemliği, her gece kullanım, canlı rüya, doğru kullanım) bu rehbere birleştirildi.