Osteoporoz kemik kütlesi azalması + mikromimari bozulması ile kemik kırılganlığı ve kırık riski artışı. Türkiye'de postmenopozal kadın %30, 60+ erkek %15. Sessiz hastalık — ilk kırık sıklıkla vertebra kompresyon (sırt kambur, boy kısalma) veya kalça (düşme sonrası — mortalite %20-25 1 yılda). Risk faktörleri: Postmenopozal östrojen kaybı (en güçlü), yaş (60+), ailede kalça kırığı, düşük vücut ağırlığı (BKI <19), sigara, alkol >3 birim/gün, kortikosteroid kronik (5+ mg prednizolon 3+ ay), erken menopoz, hipertiroidizm, primer hiperparatiroidizm, immobilizasyon. Sekonder osteoporoz: Romatoid artrit, IBD, çölyak, kronik böbrek hastalığı, hipogonadizm, multipl miyelom. Tanı: DEXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) — femur boynu, lomber omurga (L1-L4), nadiren önkol. T-skoru ≤ -2.5 osteoporoz tanı, -1 ile -2.5 osteopeni, ≥-1 normal. Z-skoru (yaşa göre) premenopozal kadın + 50- erkekte kullanılır. FRAX (10 yıl major osteoporotik kırık olasılığı) tedavi karar için. DXA endikasyon: 65+ kadın, 70+ erkek, kırık öyküsü, sekonder risk. VFA (Vertebral Fraktür Değerlendirme) DEXA ile. Lab: Ca, P, ALP, 25(OH)D, PTH, TSH, kreatinin, D vitamini eksikliği önemli. Tedavi: kalsiyum + D vit + spesifik ilaç. Kalsiyum: Diyet 1000-1200 mg/gün (süt, peynir, yoğurt, yeşil yapraklı), takviye gerekli olmadıkça yok. D vitamini: 800-1000 IU/gün (yeterli 25(OH)D ≥30 ng/mL). Bifosfonat (birinci basamak): Alendronat (Fosamax) 70 mg haftalık oral, risedronat, ibandronat, zoledronat (Aclasta) 5 mg IV yıllık. M
Osteoporoz: Kemik Erimesi — DEXA, Bifosfonat, Denosumab ve Romosozumab
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Osteoporoz kemik kütlesi azalması + mikromimari bozulması ile kemik kırılganlığı ve kırık riski artışı. Türkiye'de…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Osteoporoz kemik kütlesi azalması + mikromimari bozulması ile kemik kırılganlığı ve kırık riski artışı. Türkiye'de postmenopozal kadın %30, 60+ erkek %15. Sessiz hastalık — ilk kırık sıklıkla vertebra kompresyon (sırt kambur, boy kısalma) veya kalça (düşme sonrası — mortalite %20-25 1 yılda). Risk faktörleri: Postmenopozal östrojen kaybı (en güçlü), yaş (60+), ailede kalça kırığı, düşük vücut ağırlığı (BKI <19), sigara, alkol >3 birim/gün, kortikosteroid kronik (5+ mg prednizolon 3+ ay), erken menopoz, hipertiroidizm, primer hiperparatiroidizm, immobilizasyon. Sekonder osteoporoz: Romatoid artrit, IBD, çölyak, kronik böbrek hastalığı, hipogonadizm, multipl miyelom. Tanı: DEXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) — femur boynu, lomber omurga (L1-L4), nadiren önkol. T-skoru ≤ -2.5 osteoporoz tanı, -1 ile -2.5 osteopeni, ≥-1 normal. Z-skoru (yaşa göre) premenopozal kadın + 50- erkekte kullanılır. FRAX (10 yıl major osteoporotik kırık olasılığı) tedavi karar için. DXA endikasyon: 65+ kadın, 70+ erkek, kırık öyküsü, sekonder risk. VFA (Vertebral Fraktür Değerlendirme) DEXA ile. Lab: Ca, P, ALP, 25(OH)D, PTH, TSH, kreatinin, D vitamini eksikliği önemli. Tedavi: kalsiyum + D vit + spesifik ilaç. Kalsiyum: Diyet 1000-1200 mg/gün (süt, peynir, yoğurt, yeşil yapraklı), takviye gerekli olmadıkça yok. D vitamini: 800-1000 IU/gün (yeterli 25(OH)D ≥30 ng/mL). Bifosfonat (birinci basamak): Alendronat (Fosamax) 70 mg haftalık oral, risedronat, ibandronat, zoledronat (Aclasta) 5 mg IV yıllık. Mekanizma: osteoklast inhibisyon. Yan etki: özefajit (oral — dik dur 30 dk, aç karna), atipik femur kırığı (5+ yıl), osteonekrotik mandibula (ONJ — yüksek risk diş çekimi). Drug holiday 3-5 yıl sonra (düşük risk) — kırık riski yeniden değerlendir. Denosumab (Prolia, Amgen): 60 mg SC 6 ayda — anti-RANK ligand. Bifosfonata intolerans veya yetersiz. Kesilirse hızlı kemik kaybı + multipl vertebra kırığı — kesme önce bifosfonat geçişi şart. Romosozumab (Evenity, Amgen — 2019 FDA): Anti-sklerostin — kemik YAPIMI hızlandırır + yıkım azaltır. SC 210 mg ayda × 12 ay. ARCH çalışması: alendronattan üstün. Kardiyovasküler risk (12 ay süre sınırı). Anabolik (teriparatid — Forteo, abaloparatid): PTH analoğu, günlük SC × 2 yıl. Yeni kırık + şiddetli osteoporoz. HRT (hormon replasman) postmenopozal — kemik korur ama meme/KAH risk. Raloksifen (Evista) SERM — meme kanseri risk düşürür, kemik koruma. Düşme önleme + K vitamini, magnezyum sınırlı kanıt. Kırmızı bayrak: Vertebra kırığı (sırt kambur, boy kısalma), kalça kırığı sonrası, çoklu kırık, tekrarlayan düşme, atipik femur ağrısı.
İçindekiler
- Osteoporoz Patofizyoloji
- Risk Faktörleri ve Sekonder
- DEXA ve FRAX
- Kalsiyum + D Vitamini
- Bifosfonatlar
- Denosumab ve Drug Holiday
- Romosozumab — Anabolik Devrim
- Düşme Önleme
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Osteoporoz Patofizyoloji
Kemik yapımı + yıkımı
- Osteoblast (yapım)
- Osteoklast (yıkım — RANK-RANKL)
- Denge bozulursa kemik kaybı
Yaşlanma
- 30+ yaş zirve kemik kütlesi
- Sonra kademeli kayıp
- Kadın menopoz sonrası hızlı
Östrojen kaybı
- RANKL artar
- Osteoklast aktivitesi artar
- Yıllık %2-4 kayıp ilk 5 yıl
Mikromimari
- Trabeküler kemik incelir
- Bağlantılar kopar
- Kırılganlık artar
2. Risk Faktörleri ve Sekonder
Birincil risk
- Postmenopozal (kadın 50+)
- Yaş 70+
- Aile öyküsü
- Düşük BKI (<19)
- Sigara
- Alkol >3 birim/gün
- Sedanter
- Beyaz/Asyalı
Sekonder osteoporoz
- Glukokortikoid ≥5 mg/gün × 3+ ay (en yaygın)
- Hipertiroidi, hiperparatiroidi
- Hipogonadizm (premature menopoz, androjen yoksun)
- Romatoid artrit, IBD, çölyak
- Kronik böbrek hastalığı
- Multipl miyelom
- Anoreksiya nervoza
- Antiepileptik (fenitoin)
- PPI uzun süre, SSRI, GLP-1 (?)
Erken menopoz
- 40 yaşından önce
- Aşırı risk
3. DEXA ve FRAX
DEXA endikasyon
- 65+ yaş kadın
- 70+ yaş erkek
- 50+ yaş + risk faktörü
- Kırık öyküsü
- Steroid kullanımı
- Sekonder neden
Yer
- Femur boyun (en güvenilir)
- Lomber omurga L1-L4
- Önkol (hiperparatiroidi şüpheli)
T-skoru
- ≤ -2.5: Osteoporoz
- -1.0 ile -2.5: Osteopeni
- ≥ -1.0: Normal
Z-skoru
- Premenopozal kadın, < 50 erkek
- Yaş+ortalamaya göre
- ≤ -2: anormal, sekonder araştır
FRAX
- 10 yıl major osteoporotik kırık (vertebra, kalça, ön kol, omuz)
- Tedavi eşiği: NOGG ve Türkiye kılavuzları
- T-skor ile birlikte değerlendirme
VFA (Vertebral Fraktür Assessment)
- DEXA ile lateral vertebra
- Sessiz vertebra kompresyon yakala
4. Kalsiyum + D Vitamini
Kalsiyum
- 1000-1200 mg/gün toplam
- Diyet öncelikli (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı)
- Takviye sadece açık varsa
D vitamini
- 25(OH)D ≥30 ng/mL hedef
- 800-1000 IU/gün çoğu hasta
- Eksiklik (≤20): yüksek doz yükleme (50K IU haftalık × 8-12)
D vit. eksikliği
- Türkiye'de yaygın (örtülü, güneş az)
- Kas zayıflığı, düşme riski
Kalsiyum takviye yan etki
- Kabızlık
- Böbrek taşı (yüksek doz)
- KAH (tartışmalı, modest)
5. Bifosfonatlar
Mekanizma
- Osteoklast inhibe
- Apopto tetikle
- Kemik yıkım azaltır
Oral
- Alendronat (Fosamax) 70 mg haftalık
- Risedronat 35 mg haftalık
- İbandronat 150 mg aylık
IV
- Zoledronat (Aclasta) 5 mg yıllık IV
- İbandronat 3 mg 3 aylık IV
Alma kuralı (oral)
- Sabah aç karna
- 1 büyük bardak su
- 30+ dk dik dur (özefajit önleme)
- Sonra yemek/içecek
Etkinlik
- Vertebra kırığı %40-70 azalır
- Kalça kırığı %30-50 azalır
Yan etki
- Özefajit (oral)
- Akut faz reaksiyonu (IV — ateş, miyalji ilk doz)
- Hipokalsemi (D vit eksikse)
- Atipik femur kırığı (5+ yıl, nadir ama ciddi)
- Osteonekrotik mandibula (ONJ) — diş çekimi öncesi bildirim
Drug holiday
- 3-5 yıl sonra düşük risk hasta: ara
- Yüksek risk: devam
- T-skor takip
6. Denosumab ve Drug Holiday
Mekanizma
- Anti-RANKL monoklonal antikor
- Osteoklast oluşum/aktivasyon engelle
Doz
- 60 mg SC 6 ayda
- Eczane saklama (buzdolabı)
Endikasyon
- Postmenopozal yüksek risk
- Bifosfonata intolerans/yetersiz
- Şiddetli böbrek yetmezliği (bifosfonat kontraendike)
FREEDOM çalışması
- 3 yıl + ek 7 yıl açık ek
- T-skor stabil iyileşme
- Vertebra %68, kalça %40 azalma
KRİTİK: Kesme tehlikesi
- Denosumab kesilirse hızlı kemik kaybı
- Çoklu vertebra kırığı risk
- Kesme yerine bifosfonata geçiş şart (oral 1 yıl veya zoledronat 1 doz)
Yan etki
- Hipokalsemi
- ONJ
- Atipik femur kırık (uzun süre)
- Enfeksiyon (selülit hafif artmış)
Türkiye SGK
- Bifosfonat intolerans/yetersizlik raporlu
7. Romosozumab — Anabolik Devrim
Mekanizma
- Anti-sklerostin monoklonal antikor
- Sklerostin Wnt sinyalini bloker eder (osteoblast inhibe)
- Romosozumab sklerostin bloker → Wnt aktif → kemik YAPIMI artar + yıkım azalır
Doz
- 210 mg SC ayda × 12 ay (sonra kesme)
- Sonra bifosfonat/denosumab idame
ARCH çalışması (2017)
- Romosozumab 12 ay + alendronat vs alendronat 24 ay
- Vertebra kırığı %48 azaldı
- Kalça %38 azaldı
FRAME çalışması
- Romosozumab vs placebo
- Daha güçlü kemik yapımı
Yan etki
- Enjeksiyon yeri reaksiyonu
- Kardiyovasküler: ARCH'ta MACE artışı (önceki MI/inme öyküsü → kontraendike)
- 12 ay sınırı
Endikasyon
- Şiddetli postmenopozal osteoporoz
- Önceki kırık
- Bifosfonat yetersiz
- Kardiyak risk yoksa
Türkiye
- 2023+ pazarda
- SGK karşılama gelişiyor
8. Düşme Önleme
Önemli
- Osteoporoz + düşme = kırık
- Düşme önleme tıbbi tedavinin yarısı
Strateji
- Yıllık göz muayene
- İlaç gözden geçirme (benzo, opioid, antihipertansif)
- Ev güvenliği (halı, banyo, ışık)
- Ortopedik ayakkabı
- Yardımcı cihaz (baston, walker)
- Vit D yeterli (kas)
Egzersiz
- Direnç antrenmanı + denge (tai chi, yoga)
- Kemik yoğunluğu hafif iyileştirir
- Düşme riskini düşürür
Beslenme
- Protein yeterli (1-1.2 g/kg)
- Sarkopeni önleme
Anabolik (PTH analoğu)
- Teriparatid (Forteo) günlük SC × 2 yıl
- Abaloparatid (Tymlos)
- Romosozumab analoğu (kemik yapım)
- Sonrası bifosfonat şart
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Vertebra kırığı (boy kısalma, sırt kambur)
- Kalça kırığı sonrası
- Atipik femur ağrısı (uyluk içi)
- Diş çekimi sonrası yara iyileşmemesi (ONJ)
- Tekrarlayan düşme + osteoporoz tanısı
SSS
S: Süt içersem ilaç almasam olmaz mı? A: Hayır — yüksek riskte ilaç şart. Süt destekleyici.
S: Bifosfonat ne kadar? A: 3-5 yıl sonra "drug holiday" düşük risk hasta. Yüksek risk devam.
S: Denosumab kesilebilir mi? A: Asla yalnız — bifosfonata geçiş şart, multipl vertebra kırığı riski.
S: Romosozumab vs bifosfonat? A: Şiddetli osteoporoz + kırık + KAH yok → romosozumab daha güçlü.
S: Erkek osteoporozu olur mu? A: Evet — %15 60+ erkek. Tedavi benzer.
S: Egzersiz yeter mi? A: Risk faktörsüz hafif osteopeni — yaşam tarzı. Osteoporoz tanı + ilaç gerekli.
S: Steroid kullanıyorum, ne yapayım? A: Glukokortikoid osteoporozu — erken DEXA + Ca + D + bifosfonat profilaktik.
10. Doktorclub Hekim Notu
Osteoporoz sessiz hastalık — ilk işaret kırık. DEXA tanı, FRAX risk stratifikasyonu, kalsiyum + D vit + spesifik ilaç tedavi temeli. Bifosfonat (alendronat, zoledronat) birinci basamak, denosumab ikinci (bifosfonat intolerans). Romosozumab (Evenity) şiddetli vakada kemik yapım hızlandırır — KAH öyküsü dikkat. Anabolik (teriparatid, abaloparatid) çoklu kırık vakada. Denosumab kesilirse hızlı kemik kaybı + multipl vertebra kırığı — geçiş zorunlu. Düşme önleme tedavinin yarısı. Vertebra kırığı + kalça kırığı sonrası mortalite %20-25 — agresif tedavi şart. Glukokortikoid kullanan hastalar proaktif tedavi. Türkiye'de tüm tedaviler SGK karşılanır (denosumab raporlu). Doktorclub'da endokrinoloji, romatoloji, geriatri uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- Saag KG et al. ARCH — Romosozumab vs Alendronate in Postmenopausal Osteoporosis. N Engl J Med. 2017;377:1417-1427.
- Cummings SR et al. FREEDOM — Denosumab in Postmenopausal Osteoporosis. N Engl J Med. 2009.
- Black DM, Rosen CJ. Postmenopausal Osteoporosis. N Engl J Med. 2016;374:254-262.
- NOGG (UK) — Osteoporosis Clinical Guideline (2021).
- Endocrine Society — Pharmacological Management of Osteoporosis (2019, update 2024).
- TEMD (Türkiye Endokrinoloji) — Osteoporoz Konsensüsü (2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Osteoporoz tanı ve tedavisi endokrinoloji veya romatoloji uzmanı takibinde olmalı.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: