30 Saniyede Özet
Diyet yapmıyorsunuz, hareket düzeniniz değişmedi; ama pantolonunuz bollaştı. Tıp bu durumu "istemsiz kilo kaybı" olarak adlandırır ve hafife almaz. Amerikan Aile Hekimleri Akademisi'ne (AAFP) göre 65 yaş üstünde eşik nettir.
6-12 ay içinde vücut ağırlığının yüzde 5'i ya da fazlası gittiyse araştırma gerekir. Bu, 70 kiloluk biri için 3,5 kilo, 80 kiloluk biri için 4 kilo demektir.
Bu eşik önemlidir, çünkü yaşlı erişkinde açıklanamayan zayıflama hem sık görülür hem de ciddi sonuçlar doğurur. Kırılganlık, düşme, hastaneye yatış ve ölüm riskiyle ilişkilidir. Nedenler çoğu zaman kanser dışıdır.
Sindirim sistemi hastalıkları, depresyon, tiroid, şeker hastalığı, ilaç yan etkileri ve diş sorunları öne çıkar. Yine de olguların üçte birine kadarında kanser bulunur.
Hekim önce ayrıntılı öykü alır ve muayene eder. Sonra temel kan ve idrar testleri ister; gerekirse görüntüleme ekler. Bazen neden bulunmaz; o zaman düzenli izlem devreye girer. Kendi kendinize takviye yığmak yerine tartıyı düzenli kullanın ve hekiminize gidin.
Uyarı: Zayıflamaya ateş, gece terlemesi, kanlı dışkı, öksürükle kan, yutma güçlüğü ya da şiddetli karın ağrısı eşlik ediyorsa beklemeyin. Aynı hafta içinde hekime başvurun. Bilinç bulanıklığı, ciddi nefes darlığı ya da ayakta duramama varsa 112'yi arayın.
Kaç Kilo, Kaç Ayda? Eşik Değeri Kendiniz Hesaplayın
Günlük tartı dalgalanması normaldir. Cleveland Clinic'e göre sağlıklı kişilerde bu oynama genellikle yaklaşık 2 kiloluk bir aralıkta kalır. Sorun, bu aralığın dışına çıkan ve geri gelmeyen düşüştür.
Ölçüt için üç büyük kaynak benzer sayılar verir. AAFP, 65 yaş üstünde 6-12 ayda yüzde 5 ve üzerini "istemsiz kilo kaybı" sayar. Mayo Clinic aynı oranı her yaş için önerir ve 72 kilo için 3,6 kiloyu örnek verir. Merck Manual ise "6 ay içinde yüzde 5 ya da 5 kilo" ölçütünü kullanır.
Hesap basittir:
- Başlangıç kilonuzu 20'ye bölün; sonuç yüzde 5'lik eşiğinizdir.
- 60 kilo için 3 kilo, 75 kilo için 3,75 kilo, 90 kilo için 4,5 kilo.
- Bu miktarı 6-12 ay içinde diyetsiz kaybettiyseniz eşiği aştınız.
- Yüzde 10'a ulaştıysanız (60 kiloda 6 kilo) durum daha da acildir.
Eski kilonuzu bilmiyor musunuz? AAFP eski tıbbi kayıtlara, kıyafet bedenindeki değişime ya da bir yakınınızın gözlemine bakmayı önerir. Kemer deliği, yüzük gevşemesi ve takma dişin oturmaması da güvenilir ipuçlarıdır.
Yaşla Birlikte Biraz Zayıflamak Normal Değil mi?
Kısmen. Kas kütlesi 50'li yaşlardan sonra yavaşça azalır; yağ kütlesi ise 65-70 yaşına kadar artmayı sürdürür. Bu yüzden toplam vücut ağırlığı genellikle 60 yaş civarında zirve yapar. Sonrasında yalnızca küçük düşüşler beklenir.
AAFP'nin vurgusu nettir. Yaşlanmayla gelen doğal iştah azalması, yüzde 5 eşiğini aşan bir düşüşe yol açmamalıdır. Yani "yaşındandır" diye açıklanan hızlı zayıflama tıbben kabul edilebilir bir açıklama değildir.
Sıklık da yanıltıcıdır. Merck Manual'a göre belirgin istemsiz zayıflama toplumda yılda yaklaşık yüzde 5 oranında görülür. Yaşlı nüfusta bu oran yüzde 20'ye, bakımevlerinde yüzde 60'a kadar çıkar.
Mayo Clinic de bu durumun yaşlılarda ve bakımevi sakinlerinde daha sık görüldüğünü belirtir. Sık olması, zararsız olduğu anlamına gelmez.
Bir tuzak daha var: ödem. Kalp ya da böbrek yetmezliğinde vücutta su birikir. Tartı sabit kalır; ama kas erir. Bu yüzden hekimler yalnızca sayıya değil, kol çevresine ve kas gücüne de bakar.
Yaşlı Erişkinde Neden Bu Kadar Ciddi?
Genç bir erişkin birkaç kilo verince genellikle toparlar. Yaşlı bir insanda ise kaybedilen ağırlığın önemli bölümü kastır ve geri kazanılması zordur. AAFP, istemsiz zayıflamayı artmış kırılganlık, tekrarlayan düşmeler ve genel olarak kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilendirir.
Zincir şöyle işler: Kas azalır, denge bozulur, düşme riski artar. Düşme kırığa, kırık hastane yatışına yol açar. Yatakta geçen her gün kas kaybını hızlandırır.
Merck Manual, istemsiz zayıflamanın tüm nedenlere bağlı ölüm riskiyle ilişkili olduğunu belirtir. Kanser ve kalp-damar ölümleri bu listenin başında gelir.
Bir başka neden, altta yatan hastalığın kendisidir. Zayıflama çoğu zaman bir hastalığın ilk görünür belirtisidir. AAFP'ye göre 60 yaş üstünde bu yakınmayla başvuranların onda birinden fazlasına kanser tanısı konur. Erken fark etmek, tedavi şansını doğrudan etkiler.
İştah Artmış mı, Azalmış mı? Nedenleri Ayıran İlk İpucu
Hekiminizin soracağı ilk sorulardan biri şudur: "İştahınız nasıl?" Çünkü cevap, olası nedenleri ikiye böler.
Merck Manual'a göre iştah artmışken zayıflama ayrı bir gruptur. Vücut ya fazla kalori yakar ya da besini ememez. Başlıca nedenleri aşağıdadır.
- Hipertiroidi (tiroid bezinin fazla çalışması): çarpıntı, terleme, titreme, sıcağa dayanamama.
- Kontrolsüz şeker hastalığı: çok su içme, sık idrara çıkma.
- Emilim bozuklukları (bağırsağın besini alamaması): ishal, şişkinlik, yağlı dışkı.
İştah azalmışken zayıflama ise daha geniş bir gruba işaret eder.
- Depresyon ve diğer ruhsal durumlar.
- Kanser.
- İlaç yan etkileri.
- Alkol ve madde kullanımı.
Bu ayrım kesin değildir; kanser hem iştahı kapatır hem de kalori harcamasını artırır. Ama hekime araştırmanın yönünü gösterir. Randevudan önce iştahınızı, öğün sayınızı ve porsiyon büyüklüğünüzü not edin.
Kanser, Sindirim Sistemi ve Hormon Hastalıkları
Önce iyi haberle başlayalım. AAFP'nin derlemesine göre yaşlı erişkinde kanser dışı nedenler, kansere göre daha sıktır. Ancak kanser olguların üçte birine kadarında bulunur.
İlk değerlendirme sonrası dağılımda kötü huylu tümörler yüzde 19-36 pay alır. Sindirim sistemi kanserleri bu grubun başında gelir.
Kanser dışı sindirim sistemi hastalıkları yüzde 9-45 gibi geniş bir aralıkta yer alır. Bu grupta mide ülseri, çölyak hastalığı (glütene karşı bağırsak tepkisi), Crohn hastalığı ve kronik pankreatit bulunur. Yutma borusunu daraltan sorunlar da buraya girer. Cleveland Clinic bu listeye ülseratif koliti ve parazit enfeksiyonlarını ekler.
Hormon hastalıkları üçüncü büyük gruptur. Hipertiroidi metabolizmayı hızlandırır. Yeni başlayan ya da kötü kontrol edilen şeker hastalığında hücreler glikozu kullanamaz.
Vücut kas ve yağı yakıta dönüştürür. Daha nadir olan böbrek üstü bezi yetmezliği (Addison hastalığı) halsizlik, karın ağrısı ve ciltte koyulaşmayla kendini gösterir.
Enfeksiyonlar da unutulmamalıdır. Tüberküloz, kalp kapağı enfeksiyonu ve HIV, ateş ve gece terlemesiyle birlikte zayıflatır.
Ruh Hali, Hafıza, Organ Yetmezlikleri ve İlaçlar
Psikososyal nedenler AAFP'ye göre olguların yüzde 9-24'ünü oluşturur. Depresyon yaşlıda çoğu zaman üzüntü olarak değil, iştahsızlık, uyku bozukluğu ve isteksizlik olarak görünür. Merck Manual, özellikle bakımevlerinde depresyonun çok yaygın bir katkı verici olduğunu belirtir.
Demans (bunama) farklı bir yoldan zayıflatır. Kişi yemek yemeyi unutur, alışverişi ve pişirmeyi yönetemez. İleri evrede yutma güçlüğü gelişir. Parkinson hastalığında koku kaybı, depresyon ve el titremesi birlikte yemeyi zorlaştırır.
Kronik organ hastalıkları dördüncü grubu oluşturur. İleri evre kalp yetmezliği, KOAH (kronik tıkayıcı akciğer hastalığı) ve kronik böbrek hastalığı vücudu sürekli bir yıkım hâline sokar. AAFP bu tabloya "kaşeksi" der. Bilinen kronik hastalıkla birlikte 12 ayda yüzde 5'ten fazla kayıp, halsizlik, iştahsızlık ve kas gücünde azalma tanımın parçalarıdır.
İlaçlar en çok atlanan nedendir. Merck Manual'ın listesinde şunlar var:
- Metformin ve GLP-1 türevi şeker ilaçları.
- Digoksin (kalp ilacı) ve levodopa (Parkinson ilacı).
- Bazı antidepresanlar (SSRI grubu) ve topiramat (epilepsi ve migren ilacı).
- Ağrı kesiciler (NSAİ grubu), genellikle mide yakınmasıyla birlikte.
- Bitkisel ürünler: aloe, berberin, garcinia, sarı kantaron, kafein içeren zayıflama karışımları.
Yaşlıda çoklu ilaç kullanımı tat duyusunu bozar, ağız kuruluğu ve bulantı yapar. Her yeni ilaçtan sonra tartıya bakın; değişimi hekiminize bildirin.
Diş, Yutma ve Sosyal Nedenler: Hekimlerin "D" Listesi
Geriatri hekimleri, yaşlıda zayıflamanın nedenlerini akılda tutmak için İngilizcede "D" harfiyle başlayan bir kontrol listesi kullanır. Merck Manual bu listeyi dokuz başlıkta toplar. Türkçesiyle şöyle özetleyebiliriz:
- Dişler: eksik diş, oturmayan protez ve diş eti hastalığı çiğnemeyi engeller.
- Demans ve depresyon: yukarıda anlattığımız iki büyük ruhsal-bilişsel neden.
- İshal: sürekli ishal, emilim bozukluğunun işaretidir.
- Hastalıklar: ağır böbrek, kalp ve akciğer hastalıkları.
- İlaçlar: yan etkiler ve etkileşimler.
- İşlev kaybı: alışverişe gidememek, yemek pişirememek, çatal tutamamak.
- Tat kaybı: yaşlanma ve ilaçlar tadı köreltir; yemek keyif vermez.
- Yutma güçlüğü: felç, Parkinson ve yutma borusu hastalıklarında.
Listeye sosyal nedenleri de eklemek gerekir. Merck Manual, bir yakının kaybını, bağımsızlığın azalmasını, maddi sıkıntıyı ve ortak yemek düzeninin bozulmasını sayar. Eşini kaybeden bir yaşlı çoğu zaman tek başına sofra kurmaz; çayla peynir-ekmek öğün olur. AAFP de yalnızlığı ve maddi kısıtları katkı verici etkenler arasında belirtir.
Bu nedenle hekim yalnızca kan testi istemez. "Kiminle yaşıyorsunuz, yemeği kim yapıyor, marketten ne alıyorsunuz?" gibi sorular sorar. Bu soruları can sıkıcı bulmayın; çoğu zaman tanıyı bu sorular koyar.
Hekim Nasıl Araştırır? Öyküden Görüntülemeye
Merck Manual'ın vurgusu açıktır: Değerlendirmenin en verimli kısmı ayrıntılı öykü ve muayenedir. Anormal bir bulgu, hastaların yarısından fazlasında nedeni işaret eder. Bu yüzden ilk randevu uzun sürer.
Öyküde hekim şu başlıkları sorar:
- Ne kadar kilo, ne sürede gitti?
- İştah, yutma ve dışkılama nasıl?
- Ateş, gece terlemesi ya da halsizlik var mı?
- Hangi ilaçları ve bitkisel ürünleri kullanıyorsunuz?
- Yaşam düzeninde ne değişti?
Randevuya tüm ilaç kutularınızı götürün. Varsa eski tartı kayıtlarınızı da yanınıza alın.
Muayene baştan ayağa yapılır: lenf bezleri, tiroid, kalp, akciğer, karın, cilt ve ruh hâli. Hekim boyunuzu ve kilonuzu ölçer; gerekirse üst kol çevresine bakar. Ağız içi ve dişler de muayenenin parçasıdır.
Sonra temel testler gelir. AAFP'nin önerdiği ilk basamak paketi şudur:
- Tam kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri, tiroid testleri.
- İltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon), LDH ve ferritin.
- Protein elektroforezi (kanda anormal protein taraması) ve idrar tahlili.
- Akciğer grafisi ve dışkıda gizli kan testi.
- Yaşa uygun kanser taramaları: kolonoskopi, mamografi gibi.
Merck Manual bu listeye HIV testini ekler; AAFP ise kan şekerini de sayar. Yaşlıda D vitamini ve B12 düzeyinin de kontrolünü önerir. Bu testlerden biri anormal çıkarsa hekim o yöne ilerler. Örneğin kansızlık varsa endoskopi, akciğer grafisinde gölge varsa tomografi istenir.
Testler Temiz Çıktıysa: İzlem Neden Şart?
Burada birçok kişi şaşırır. AAFP'ye göre olguların yüzde 6-28'inde ilk değerlendirmede neden bulunmaz. Bu durum "her şey yolunda" anlamına gelmez; "henüz görünür değil" anlamına gelir.
Merck Manual'ın önerisi dengelidir. Testler ve muayene normalse hemen tomografi ya da MR istemek önerilmez. Bu tür ileri görüntüleme düşük verimlidir.
İlgisiz rastlantısal bulgular ortaya çıkarıp gereksiz endişe ve girişim doğurabilir. Onun yerine hasta yeterli kalori almayı öğrenir, diyetisyene yönlendirilir ve yaklaşık bir ay sonra tartıyla yeniden görülür.
AAFP daha uzun bir pencere önerir: 3-6 aylık gözlem dönemi ve hekim ile hasta tercihine göre planlanan kontroller. Bu dönemde kilo sabitlenirse rahatlayabilirsiniz.
Zayıflama sürerse süreç baştan başlar. Merck Manual, öykünün ve muayenenin tamamen tekrarlanmasını önerir. Hastalar ikinci görüşmede daha önce söylemedikleri bir bilgiyi paylaşabilir; ince bir bulgu yeni fark edilebilir. Buna rağmen neden yoksa o zaman tomografi ya da MR gündeme gelir.
Bir tuzağa dikkat: Merck Manual "sabit seyreden kronik hastalığı neden sanmayın" der. Yıllardır kontrol altındaki bir hastalık, aniden zayıflamaya başlayan kişiyi açıklamaz. Yeni bir sorun aranmalıdır.
Yapmamanız Gerekenler
Zayıflayan bir yaşlıya çevresi hemen çözüm sunar: protein tozu, vitamin kutuları, iştah şurupları. İyi niyetli ama çoğu zaman yanlış.
- Kendi kendinize tanı koymayın. "Kesin kanserdir" ya da "yaşlılıktandır" diye erken karar vermek, gerçek nedeni geciktirir.
- Testleri beklemeden yüksek dozda takviye yığmayın. AAFP, Amerikan Geriatri Derneği'nin önerisine dayanarak reçeteli iştah açıcıları ve yüksek kalorili takviyeleri ilk basamakta önermez.
- İnternetten alınan bitkisel zayıflama ya da "kuvvet" karışımlarına dikkat edin. Merck Manual'ın listesinde bu ürünlerin bir kısmı zayıflamanın nedeni olarak yer alır.
- Kendi başınıza ilaç kesmeyin. Şüphelendiğiniz ilacı hekiminizle konuşun; hekim uygun görürse deneme amaçlı ara verebilir.
- Sürekli tartılıp panik yapmayın. Haftada bir, aynı koşullarda tartılmak yeterlidir.
- Randevuyu ertelemeyin. Cleveland Clinic bunu net söyler: Nedenini bilmeden evde tedavi etmeye çalışmayın.
Merck Manual bir noktayı daha vurgular: İştah açıcı ilaçlar kanser hastalarında yaşam süresini uzatmadı. Yani hedef ilaçla iştah değil, nedeni bulmak ve beslenmeyi gerçekçi biçimde desteklemektir.
Zayıflayan Yaşlı için Pratik Beslenme Adımları
Nedeni araştırırken beslenme askıya alınmaz. Merck Manual'ın önerdiği davranışsal önlemler basit ve etkilidir. Bu bölüm kısa bir başlangıç rehberidir; ayrıntılı iştahsızlık beslenmesi için ayrı içeriğimize bakın.
- Küçük ve sık öğün: Üç büyük tabak yerine altı küçük porsiyon. Yatmadan önce bir ara öğün ekleyin.
- Protein zenginleştirme: Çorbaya yumurta, yoğurda süt tozu, püreye peynir katın. Her öğünde bir protein kaynağı olsun.
- Sıvı kaloriler: Su yerine ayran, süt, meyveli yoğurt içeceği ya da hekimin önerdiği besin içecekleri. Yemekten hemen önce çok sıvı içmeyin; mide erken doyar.
- Sevilen ve kokulu yiyecekler: Merck Manual, en sevilen ya da güçlü tatlı-tuzlu yiyecekleri sunmayı önerir. Tat duyusu köreldiğinde baharat ve limon yardımcı olur.
- Sofra ortamı: Yalnız yemek, yemeği azaltır. Aile sofrası, komşu ziyareti ve gündüz bakım merkezi öğünleri iştahı açar.
- Hafif egzersiz: Kısa yürüyüş ve sandalyede direnç egzersizi kası korur, açlık hissini artırır.
AAFP'nin önerdiği çerçeve de bunu destekler: yemekte yardım, sorun çıkaran ilaçların gözden geçirilmesi, çekici yiyecekler ve sosyal destek. Çiğneme ya da yutma zorluğu varsa yiyecek kıvamı ona göre ayarlanır. Diyetisyen desteği bu adımların doğru dozda uygulanmasını sağlar.
Acil Değerlendirme Gerektiren Kırmızı Bayraklar
Her istemsiz zayıflamayı hekim görmeli; ama bazı eşlikçiler süreyi kısaltır. Merck Manual'ın kırmızı bayrak listesini yaşlı erişkin için sadeleştirdik:
- Ateş, gece terlemesi ya da ele gelen büyümüş lenf bezleri.
- Geceleri artan, hareketle ilgisi olmayan kemik ağrısı.
- Nefes darlığı, sürekli öksürük ya da öksürükle kan.
- Aşırı susama ve sık idrara çıkma (kontrolsüz şeker hastalığı işareti).
- Baş ağrısı, çiğnerken çene yorgunluğu ve görme bulanıklığı birlikteliği (dev hücreli arterit, bir damar iltihabı).
- Kanlı ya da siyah dışkı, yutarken takılma hissi, geçmeyen karın ağrısı.
Bu bulgulardan biri varsa günler içinde, birkaçı birlikte varsa hemen başvurun. Bilinç bulanıklığı, ayakta duramama ve ciddi nefes darlığı acil servis ya da 112 gerektirir.
Hızı da unutmayın. Cleveland Clinic bazı hastalıkların (şeker hastalığı, Addison) hızlı ilerlediğini, kanserin ise genellikle yavaş seyrettiğini belirtir. Birkaç haftada belirgin düşüş, aylara yayılan düşüşten daha acildir.
Bakım Verenler için Aylık Kontrol Listesi
Yaşlı birey çoğu zaman zayıfladığını fark etmez ya da önemsemez. Bu yüzden gözlem yükü yakınlara düşer. Ayda bir, on dakikalık bir kontrol yeterlidir:
- Aynı tartıda, sabah, kahvaltıdan önce ve benzer kıyafetle tartın. Sonucu bir deftere ya da telefona yazın.
- Kıyafet uyumuna bakın: kemer bir delik daralmış mı, yüzük dönüyor mu, takma diş oynuyor mu?
- Buzdolabını ve çöpü kontrol edin: alınan yiyecekler tüketiliyor mu, bozulup atılıyor mu?
- Öğün sayısını sorun; mümkünse bir öğüne eşlik edin ve yeme hızını, çiğnemeyi, öksürmeyi gözleyin.
- İlaç kutularını gözden geçirin: son üç ayda yeni bir ilaç ya da bitkisel ürün başladı mı?
- Ruh hâlini yoklayın: uyku, keyif alma ve dışarı çıkma isteği azaldı mı?
Üç ölçüm üst üste düşüş gösteriyorsa ya da yüzde 5 eşiği aşıldıysa randevu alın. Randevuya tartı kayıtlarınızı ve ilaç listesini götürün. AAFP, temel kilo kaydı yoksa yakının tahmininin de değerli olduğunu belirtir. Gözleminiz hekim için veridir.
Bakımevindeki yakınlarınız için de aynı ilke geçerlidir. Aylık tartı kaydını kurumdan isteyin ve düşüş eğilimini sorun.
İsteyerek Zayıflamak ve Sarkopenik Obezite Farkı
Bu makale istemsiz zayıflamayı anlatır. Fazla kilolu bir yaşlının hekim gözetiminde, diyet ve egzersizle kilo vermesi ayrı bir konudur. Orada hedef yağı azaltırken kası korumaktır; protein ve direnç egzersizi programın parçasıdır.
Ancak iki tuzak var. Birincisi, "zaten kilo vermek istiyordum" düşüncesiyle istemsiz düşüşü görmezden gelmek. Cleveland Clinic bunu açıkça uyarır: Beklenmedik zayıflama iyi bir şey gibi görünse de görmezden gelmeyin. Diyet yapmadığınız hâlde eşiği aştıysanız neden araştırılmalıdır.
İkincisi, sarkopenik obezite (fazla yağ ile birlikte kas kaybı). Tartı yüksek ya da sabit görünür; ama kas erimiştir. Yürüme hızı düşer, sandalyeden kalkmak zorlaşır.
Merck Manual'ın ödem uyarısında olduğu gibi, burada da sayı yanıltır. Bu yüzden hekimler kilonun yanına kavrama gücü ve kol çevresi gibi ölçümleri ekler.
Kısacası tartı bir başlangıç noktasıdır; hikâyenin tamamı değil. Sayının yanına iştahı, işlevi ve zamanı koyduğunuzda gerçek tablo ortaya çıkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Diyet yapmadan kaç kilo vermek endişe verici?
6-12 ay içinde başlangıç kilonuzun yüzde 5'i ya da fazlası. AAFP, Mayo Clinic ve Cleveland Clinic bu eşikte birleşir. 70 kiloda 3,5 kilo, 80 kiloda 4 kilo demektir. Merck Manual "6 ayda 5 kilo" ölçütünü de kullanır.
Yaşlılıkta zayıflamak normal değil mi?
Küçük düşüşler beklenir; ama eşiği aşan düşüş normal değildir. AAFP'ye göre yaşla gelen iştah azalması yüzde 5'lik bir kayba yol açmamalıdır. Bu yüzden "yaşındandır" açıklamasıyla yetinmeyin.
İstemsiz kilo kaybı her zaman kanser mi demek?
Hayır. AAFP'ye göre kanser dışı nedenler daha sıktır. Ancak olguların üçte birine kadarında kanser bulunur; 60 yaş üstünde bu oran onda birin üzerindedir. Bu yüzden erteleme değil, araştırma gerekir.
Hekim hangi testleri ister?
İlk basamakta tam kan sayımı, böbrek-karaciğer-tiroid testleri, iltihap belirteçleri, idrar tahlili, akciğer grafisi ve dışkıda gizli kan. Yaşa uygun kanser taramaları tamamlanır. Anormal sonuç varsa o yönde ileri test istenir.
Bütün testler normal çıktı; rahat olabilir miyim?
Kısmen. AAFP'ye göre olguların yüzde 6-28'inde ilk değerlendirmede neden bulunmaz. Hekiminiz genellikle 1 ay ile 3-6 ay arasında tartıyla kontrol planlar. Zayıflama sürerse öykü ve muayene tekrarlanır; gerekirse görüntüleme eklenir.
Protein tozu ya da iştah şurubu almalı mıyım?
Önce nedeni bulun. AAFP, Amerikan Geriatri Derneği'nin önerisiyle uyumlu olarak reçeteli iştah açıcıları ve yüksek kalorili takviyeleri ilk tercih olarak önermez. Küçük sık öğün, protein zenginleştirme ve sosyal destek öncelik taşır. Takviyeyi hekim ya da diyetisyen gerekli görürse ekleyin.
Hangi ilaçlar kilo verdirir?
Merck Manual'ın listesinde metformin, GLP-1 türevi şeker ilaçları, digoksin, levodopa, SSRI grubu antidepresanlar, topiramat ve NSAİ ağrı kesiciler var. Bitkisel ürünlerden aloe, berberin, garcinia ve sarı kantaron da listede. İlacı kendiniz kesmeyin; hekiminize sorun.
Yakınım tartılmak istemiyor; ne yapabilirim?
Kıyafet uyumu, kemer deliği, yüzük ve protez gevşemesi güvenilir ipuçlarıdır. AAFP, temel kilo kaydı olmadığında kıyafet bedenindeki değişimi ve yakının gözlemini kabul eder. Buzdolabı ve çöp kontrolü, öğün sayısı ve ruh hâli de tabloyu tamamlar.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Diyet yapmadan 6-12 ayda kilonuzun yüzde 5'ini kaybettiyseniz ya da zayıflamaya ateş, kanama, yutma güçlüğü eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
