Sedef hastalığı (psoriazis) — kronik, inflamatuar, immün aracılı sistemik hastalık (sadece cilt değil). Türkiye nüfusunun %2-3'ünde (1.5-2 milyon kişi). Tipler: (1) Plak psoriazis (%80-90) — eritemli, gümüşi pul plaklar, ekstansör yüzeyler (diz, dirsek, saçlı deri, lumbosakral). (2) Guttat — küçük damla şekli plak, sıklıkla strep enfeksiyonu sonrası, gençlerde. (3) İnvers (intertrijinöz) — kıvrım yerleri, parlak, az pul. (4) Eritrodermik — vücut %90+, ciddi, acil. (5) Pustüler (genel veya el-ayak) — steril püstüller. 6) Tırnak psoriazisi — pitting, onikoliz, yağ damlası. Komorbidite: Psoriatik artrit (%20-30), kardiyovasküler hastalık, metabolik sendrom, depresyon, NAFLD, IBD. Tetikleyici: Stres, enfeksiyon (strep), travma (Koebner), bazı ilaçlar (litium, beta bloker, antimalaryal, IFN), alkol, sigara, obezite. Tanı: Klinik yeterli — Auspitz işareti (pul kalkınca peteşi), Köbner, tırnak değişiklikleri. Biyopsi atipik vakada (Munro mikroapsesi). PASI skoru (Psoriasis Area Severity Index) şiddet — PASI > 10 orta-şiddetli, BSA > 10%, DLQI > 10 yaşam kalitesi. Tedavi piramidi: (A) Hafif (BSA <10%): Topikal kortikosteroid + kalsipotriol kombi (Daivobet, Wynzora köpük), takrolimus (yüz, kıvrım), kömür katranı, salisilik asit (pul kaldırıcı). (B) Orta-şiddetli: Fototerapi NB-UVB (308 nm — etkili, güvenli), PUVA (eski). Sistemik geleneksel: metotreksat, siklosporin (kısa süre), asitretin (özellikle pustüler). Apremilast (oral PDE4). (C) Şiddetli/biyolojik: (devrim 2015+). Anti-TNF (a
Sedef Hastalığı Bulaşıcı mı? Psoriazis Belirtileri ve Tedavisi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Sedef hastalığı (psoriazis) — kronik, inflamatuar, immün aracılı sistemik hastalık (sadece cilt değil). Türkiye…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Sedef hastalığı (psoriazis) — kronik, inflamatuar, immün aracılı sistemik hastalık (sadece cilt değil). Türkiye nüfusunun %2-3'ünde (1.5-2 milyon kişi). Tipler: (1) Plak psoriazis (%80-90) — eritemli, gümüşi pul plaklar, ekstansör yüzeyler (diz, dirsek, saçlı deri, lumbosakral). (2) Guttat — küçük damla şekli plak, sıklıkla strep enfeksiyonu sonrası, gençlerde. (3) İnvers (intertrijinöz) — kıvrım yerleri, parlak, az pul. (4) Eritrodermik — vücut %90+, ciddi, acil. (5) Pustüler (genel veya el-ayak) — steril püstüller. 6) Tırnak psoriazisi — pitting, onikoliz, yağ damlası. Komorbidite: Psoriatik artrit (%20-30), kardiyovasküler hastalık, metabolik sendrom, depresyon, NAFLD, IBD. Tetikleyici: Stres, enfeksiyon (strep), travma (Koebner), bazı ilaçlar (litium, beta bloker, antimalaryal, IFN), alkol, sigara, obezite. Tanı: Klinik yeterli — Auspitz işareti (pul kalkınca peteşi), Köbner, tırnak değişiklikleri. Biyopsi atipik vakada (Munro mikroapsesi). PASI skoru (Psoriasis Area Severity Index) şiddet — PASI > 10 orta-şiddetli, BSA > 10%, DLQI > 10 yaşam kalitesi. Tedavi piramidi: (A) Hafif (BSA <10%): Topikal kortikosteroid + kalsipotriol kombi (Daivobet, Wynzora köpük), takrolimus (yüz, kıvrım), kömür katranı, salisilik asit (pul kaldırıcı). (B) Orta-şiddetli: Fototerapi NB-UVB (308 nm — etkili, güvenli), PUVA (eski). Sistemik geleneksel: metotreksat, siklosporin (kısa süre), asitretin (özellikle pustüler). Apremilast (oral PDE4). (C) Şiddetli/biyolojik: (devrim 2015+). Anti-TNF (adalimumab, etanercept, infliksimab, sertolizumab) — eski. Anti-IL17 ailesi: Sekukinumab (Cosentyx, 2015), İxekizumab (Taltz, 2016), Brodalumab (Siliq), Bimekizumab (Bimzelx, 2023 — IL17A+F çift hedef, en güçlü PASI100). Anti-IL23 ailesi: Guselkumab (Tremfya), Risankizumab (Skyrizi, 2019), Tildrakizumab. Anti-IL12/23 (ustekinumab) eski jenerasyon. JAK inhibitörü (tofasitinib, upadasitinib) — PsA için. PASI100 (tam temizlik) hedef modern biyolojiklerde %40-60 hasta. Türkiye SUT — kısıtlı endikasyon, raporu gerekli. Kırmızı bayrak: Eritrodermik (acil), generalize pustüler, ciddi PsA (eklem deformitesi), depresyon-intihar düşüncesi.
İçindekiler
- Sedef Bilimi
- Klinik Tipler
- Psoriatik Artrit ve Komorbidite
- Tanı ve Şiddet Skorlaması
- Topikal Tedavi
- Fototerapi ve Geleneksel Sistemik
- Biyolojik Devrim: Anti-IL17, Anti-IL23
- Bimekizumab ve Yeni Hedefler
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Sedef Bilimi
Patofizyoloji
- T hücre (Th17, Th1) aracılı kronik inflamasyon
- IL23 → Th17 → IL17, IL22
- Keratinosit hiperproliferasyon (normal 28 gün → 3-5 gün)
- Pul oluşumu
Genetik
- HLA-Cw6 (özellikle Type I)
- 80+ lokus
- Ailesel %30-50
Tetikleyici
- Stres
- Strep enfeksiyonu (özellikle guttat)
- Travma (Koebner)
- İlaç (litium, beta bloker, antimalaryal, IFN)
- Alkol, sigara, obezite
- Soğuk, kuru hava
2. Klinik Tipler
Plak psoriazis (%80-90)
- Eritemli plaklar, gümüşi pul
- Diz, dirsek, saçlı deri, lumbosakral
- Simetrik
- Kaşıntı orta
Guttat
- Küçük damla plaklar
- Genç, strep sonrası
- Spontan rezolusyon mümkün
- Kronikleşebilir
İnvers
- Kıvrım yerleri (koltuk altı, kasık, meme altı)
- Parlak eritem, pul az
- Mantar ile karışır
Eritrodermik
- Vücut %90+ kırmızılık
- Acil — ısı kaybı, sıvı, enfeksiyon riski
- Hastane
Pustüler
- Generalize (von Zumbusch) — sistemik, ateş
- Lokalize el-ayak (palmoplantar)
- IL36 mutasyon (GPP)
Tırnak psoriazisi
- Pitting (yüksük)
- Onikoliz
- Yağ damlası (oil drop)
- Subungual hiperkeratoz
- Distrofi
Saçlı deri
- Saç çizgisinin ötesine geçer
- Seboreik dermatit ayrımı
3. Psoriatik Artrit ve Komorbidite
Psoriatik artrit (PsA)
- %20-30 sedef hastasında
- Genelde cilt → eklem
- Asimetrik oligoartrit, daktilit, entezit, spondilit
- Sabah tutukluğu > 30 dk
- Tırnak değişikliği PsA habercisi
- Erken tanı + tedavi eklem deformitesini önler
CASPAR kriterleri
- Klasik tanı
Komorbidite
- Metabolik sendrom (obezite, diyabet, dislipidemi, HT)
- KVH — KAH riski artmış
- NAFLD
- IBD (Crohn, UC)
- Depresyon, anksiyete, intihar
- Üveit
Hayat beklentisi
- Şiddetli psoriazis hayatı 4-5 yıl kısaltır
- KVH önemli
- Sistemik tedavi KVH'yi azaltabilir
4. Tanı ve Şiddet Skorlaması
Klinik tanı
- Tipik plak görünümü
- Auspitz — pul kaldırınca peteşi
- Köbner — travma yerinde plak (örn. kazıma)
- Tırnak, eklem
Biyopsi
- Atipik vakada
- Munro mikroapsesi
- Parakeratoz, akantoz
PASI
- 0-72 (0 yok, 72 maks)
- Vücut alanı × eritem + indurasyon + skuamation
- PASI < 10 hafif, 10-20 orta, > 20 şiddetli
BSA (Body Surface Area)
- 1 avuç = %1
- < 3% hafif, 3-10% orta, > 10% şiddetli
DLQI (Dermatology Life Quality Index)
- 0-30
10 yaşam kalitesi etkilenmiş
- Tedavi kararı
5. Topikal Tedavi
Kortikosteroid
- Klobetazol (klas I — en güçlü)
- Mometazon, betametazon
- Avantaj: hızlı etki
- Yan etki: atrofi, telangiektazi (yüz/kıvrım dikkat)
D vitamini analoğu
- Kalsipotriol (Daivonex), kalsitriol
- Tek başına orta etkili
- KS ile birleştirilir
Kombine
- Kalsipotriol + betametazon (Daivobet, Enstilar — köpük)
- Etkinlik > monoterapi
- Köpük: penetrasyon iyi, kozmetik
Takrolimus / pimekrolimus
- Yüz, kıvrım (atrofi yapmaz)
Kömür katranı
- Eski, kokar, etkili
- Saçlı deri (şampuan)
Salisilik asit
- Pul kaldırıcı
- Diğer ilaçların penetrasyonu için
Nemlendirici
- Temel
- Kaşıntı azaltır
6. Fototerapi ve Geleneksel Sistemik
NB-UVB (308 nm)
- Etkili, güvenli
- Haftada 2-3 kez × 20-30 seans
- Yan etki: cilt yaşlanma, deri kanseri (uzun süre yüksek doz)
Excimer lazer
- 308 nm lokalize
- Dirençli plak
PUVA
- Psoralen + UVA
- Eski, kanserojen riski (NB-UVB tercih)
Metotreksat
- Sistemik altın standart (eskimiş ama hâlâ)
- 7.5-25 mg haftada
- Folik asit ek
- Karaciğer, hematolojik takip
- Hamilelikte kontraendike
Siklosporin
- Kısa süre (3-6 ay)
- Hızlı etki
- Nefrotoksisite, HT
Asitretin
- Pustüler, eritrodermik özellikle
- Teratojen (kadın hamilelik planı yok)
Apremilast (Otezla)
- PDE4 inhibitörü
- Oral
- Orta etkili, güvenli
- Yan etki: ishal, kilo kaybı, depresyon
7. Biyolojik Devrim: Anti-IL17, Anti-IL23
Anti-TNF (eski jenerasyon)
- Adalimumab (Humira) — eski standart
- Etanercept, infliksimab, sertolizumab
- PsA için hâlâ etkili
- Reaktivasyon riski (TBC, HBV)
Anti-IL12/23
- Ustekinumab (Stelara) — 2009 onaylı
- 12 hafta arayla
- Etkili, güvenli
- Yeni jenerasyona göre orta
Anti-IL17 ailesi (devrim 2015+)
- Sekukinumab (Cosentyx — 2015) — anti-IL17A
- İxekizumab (Taltz — 2016) — anti-IL17A
- Brodalumab (Siliq) — anti-IL17RA (intihar uyarısı)
- PASI90 %70-80, PASI100 %40-50
- Yan etki: candida (mukozal — IL17 mukozal koruma rol)
- IBD'yi alevlendirebilir
Anti-IL23 ailesi
- Guselkumab (Tremfya) — 2017
- Risankizumab (Skyrizi) — 2019 — şu an en popüler
- Tildrakizumab
- 8-12 hafta arayla
- En iyi tolerans
- IBD ile uyumlu
Türkiye SUT (geri ödeme)
- Şiddetli plak (PASI > 10, DLQI > 10, BSA > 10)
- Geleneksel sistemik başarısız/kontraendike
- Rapor + onam
8. Bimekizumab ve Yeni Hedefler
Bimekizumab (Bimzelx — 2023)
- Anti-IL17A + IL17F çift hedef
- En güçlü PASI100 (klinik çalışmalar %60+)
- hafta total temizlik
- Yan etki: artmış candida
- Avrupa ve Türkiye'de yeni
- Maliyet yüksek
JAK inhibitörü
- Tofasitinib (Xeljanz) — PsA
- Upadasitinib (Rinvoq) — PsA
- Trombosit, KVH uyarısı (yüksek doz)
- Anti-TNF başarısızlığında
Yeni gelen
- Sonelokimab (anti-IL17 nanobody)
- IL36 hedefli (spesolimab — generalize pustüler için ABD/AB onayı)
Tedavi seçim algoritması
- Hafif: topikal + UVB
- Orta-şiddetli + komorbidite az: metotreksat veya apremilast
- Şiddetli: biyolojik (risankizumab popüler — az enjeksiyon)
- PsA + sedef: anti-TNF veya IL17 (JAK alternatif)
- IBD eşlikinde: anti-IL23 (IL17 IBD'yi alevlendirir)
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Eritrodermik psoriazis → acil
- Generalize pustüler → hastane
- PsA + eklem deformitesi → erken tedavi
- İntihar düşüncesi (psikososyal yük)
- TBC reaktivasyonu biyolojik öncesi tarama
SSS
S: Sedef bulaşıcı mıdır? A: Asla — immün hastalık, mikrobik değil.
S: Sedef tamamen geçer mi? A: Kronik — ama modern tedaviler PASI100 (tam temizlik) sağlayabilir.
S: Diyet sedefi etkiler mi? A: Akdeniz diyet, kilo kaybı yararlı. Glüten sınırlı kanıt (çölyak eşlik etmediyse).
S: Stres sedefi azdırır mı? A: Evet — büyük tetikleyici. Mindfulness, CBT yararlı.
S: Güneş iyi geliyor mu? A: Genelde evet (UVB benzer) — yanma olmaması koşulu. Yaz aylar düzelme yaygın.
S: Biyolojikler güvenli mi? A: Genelde güvenli — enfeksiyon riski hafif artmış. TBC, HBV, HIV ön tarama. Aşı kayıtları güncel.
S: Hamile kalabilir miyim? A: Çoğu biyolojik gebelikte değerlendirilebilir (sertolizumab plasentadan geçmez). Metotreksat, asitretin kontraendike.
S: Tedavi maliyeti nedir? A: Biyolojikler pahalı (yıllık 100+ bin TL) — SGK rapor + onam karşılar şiddetli vakada.
10. Doktorclub Hekim Notu
Sedef hastalığı sadece cilt değil, sistemik immün hastalık — KVH, eklem, ruh sağlığı eşlik. Modern biyolojikler devrim: anti-IL17 (sekukinumab, ixekizumab, bimekizumab) ve anti-IL23 (risankizumab, guselkumab) — PASI100 ulaşılabilir hedef. Geleneksel metotreksat hâlâ değerli, biyolojik öncesi basamak. Komorbidite tarama (PsA, KVH, depresyon) önemli. Türkiye SUT raporu gerekli — dermatoloji + romatoloji takip. Doktorclub'da dermatoloji ve romatoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- AAD-NPF — Guidelines for Management of Psoriasis (2024 update).
- EuroGuiDerm — Psoriasis Vulgaris Treatment Guidelines (2023).
- Türk Dermatoloji Derneği — Psoriazis Konsensüsü (2023).
- Reich K et al. Bimekizumab vs Secukinumab in Plaque Psoriasis (BE RADIANT). N Engl J Med. 2021;385:142-152.
- Gordon KB et al. Risankizumab in Moderate-to-Severe Plaque Psoriasis. Lancet. 2018;392:650-661.
- Boehncke WH, Schön MP. Psoriasis. Lancet. 2015;386:983-994.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Biyolojik tedavi karar dermatoloji uzmanı takibinde verilir.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: