Sekiz gıda katkı maddesi tansiyonla ilişkili mi? NutriNet-Santé ne buldu

Araştırmacılar en sık tüketilen 17 koruyucuyu tek tek inceledi. Sekizi yüksek tansiyonla ilişkili çıktı:

• Potasyum sorbat (E202) ve potasyum metabisülfit (E224)
• Sodyum nitrit (E250): işlenmiş et ürünlerinde yaygın
• Askorbik asit (E300), sodyum askorbat (E301), sodyum eritorbat (E316)
• Sitrik asit (E330): içecek ve şekerlemelerde çok yaygın
• Biberiye ekstraktı (E392)

Listedeki bazı isimler şaşırtıcı. Askorbik asit, C vitamininin kimyasal adı. Sitrik asit limonda doğal olarak bulunur. Gıdaya eklenen biçim ve doz, doğal kaynaklardan farklı olabilir. Çalışma bu ayrımı tam çözemiyor.

NutriNet-Santé, Fransa'da uzun yıllardır süren büyük bir beslenme kohortu. Katılımcılar her altı ayda bir, üç gün boyunca yediği içtiği her şeyi kaydetti. Araştırmacılar bu kayıtları ürün bazında katkı maddesi bilgileriyle eşleştirdi.

Sonra herkes ortalama yedi-sekiz yıl izlendi. Yeni tanı alan yüksek tansiyon ve kalp-damar olayları sayıldı. İlk iki yılda katılımcıların yüzde 99,5'i en az bir koruyucu tüketmişti. Yani maruziyet neredeyse evrensel.

Koruyucular iki gruba ayrıldı. Antioksidan olmayanlar bakteri ve küf üremesini engeller; nitrit ve sülfitler bu grupta. Antioksidanlar ise yağların acılaşmasını ve renk kaybını yavaşlatır; askorbatlar bu grupta.

• Antioksidan olmayan koruyucuları en çok tüketenler: yüzde 29 daha fazla tansiyon, yüzde 16 daha fazla kalp-damar hastalığı riski.
• Antioksidan koruyucuları en çok tüketenler: yüzde 22 daha fazla tansiyon riski.
• Askorbik asit (E300) tek başına kalp-damar hastalığıyla da ilişkili bulundu.

Bu oranlar göreli risk. Kişinin başlangıç riski düşükse, yüzde 22'lik artış mutlak olarak küçük kalabilir. Araştırmacılar yaş, kilo, sigara, hareket ve genel beslenme kalitesi gibi etkenleri hesaba kattı. Yine de ölçülemeyen etkenler kalmış olabilir.

Birleşik Krallık Science Media Centre'ın görüşünü aldığı uzmanlar iki noktaya dikkat çekti. Birincisi, gözlemsel tasarım. Koruyucuyu çok tüketen kişi genellikle daha fazla işlenmiş gıda yiyor. Sonucu koruyucu mu, yoksa tüm beslenme örüntüsü mü belirliyor, ayırmak zor.

İkincisi, ölçüm sorunu. Gıda sanayisi ürünlerdeki katkı miktarını açıklamak zorunda değil. Araştırmacılar çoğu ürün için miktarı tahmin etti. Bir uzman tüketicilerin endişelenmesine gerek görmedi. Diğeri ise sinyallerin daha fazla araştırmayı hak ettiğini söyledi.

Sodyum nitrit; sucuk, salam ve sosiste kürleme için kullanılır. Gazlı içecekler ve hazır meyve suları sıklıkla sitrik asit ve sorbat içerir. Paketli unlu mamuller ve soslar da listede sık görülür.

Türkiye'de katkı maddesi kullanımı Türk Gıda Kodeksi ile düzenlenir. İzinli listeler büyük ölçüde Avrupa Birliği ile uyumlu. Yani bu sekiz madde burada da yasal ve yaygın. Sorun yasallık değil; toplam miktar ve sıklık.

Bu bilgi paniğe değil, etiket okumaya çağırıyor. İçindekiler listesinde E harfiyle başlayan kodlara bakın. Birden fazla koruyucu içeren ürünü daha seyrek tüketin.

• Şarküteri ürünlerini haftada bir-iki porsiyonla sınırlayın.
• Gazlı içecek yerine su ya da sade maden suyu tercih edin.
• Taze ya da dondurulmuş sebze-meyveyi hazır seçeneklere üstün tutun.
• Tansiyonunuzu yılda en az bir kez ölçtürün; 40 yaş üstüyseniz daha sık.

Etiket okumayı alışkanlık haline getirin. Aynı ürünün farklı markaları çok farklı katkı listesi taşıyabilir. Kısa içindekiler listesi genellikle daha iyi seçim.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada 30-79 yaş arası yaklaşık 1,3 milyar kişi yüksek tansiyonla yaşıyor. Bunların yarıya yakını durumundan habersiz. Tansiyonu bilmek, hangi katkı maddesini tükettiğinizi bilmekten daha güçlü bir adım.