Dünya Tromboz Günü

Kısa cevap

Dünya Tromboz Günü 2026'da 13 Ekim Salı günü anılır. Gün, 2014'te International Society on Thrombosis and Haemostasis (ISTH) tarafından başlatılmıştır; tarih, trombozun patofizyolojisine öncülük eden Alman hekim ve patolog Rudolf Virchow'un doğum günüdür (WTD – Our Story). Amaç, kan pıhtılarının (tromboz) risk faktörleri, belirtileri ve önlenebilirliği konusunda farkındalığı artırmaktır; 2026 kampanyası kadınlarda yaşam boyu değişen pıhtı riskine odaklanır.

Bu gün neden önemli?

Tromboz; iskemik kalp hastalığı, iskemik inme ve venöz tromboembolizmin (VTE: derin ven trombozu [DVT] ve pulmoner emboli [PE]) ortak altta yatan patolojisidir. ISTH Dünya Tromboz Günü Yönlendirme Komitesi'nin 2014 sistematik derlemesine göre Batı Avrupa, Kuzey Amerika, Avustralya ve Arjantin'den çalışmalarda yıllık VTE insidansı 1.000 kişide 0,75–2,69, 70 yaş ve üzerinde 1.000'de 2–7 arasındadır. Hastane yatışıyla ilişkili VTE, düşük ve orta gelirli ülkelerde engelliliğe göre düzeltilmiş yaşam yılı (DALY) kaybının birinci, yüksek gelirli ülkelerde ikinci nedeni olarak bulunmuş; hastane kaynaklı pnömoni, katetere bağlı kan dolaşımı enfeksiyonları ve advers ilaç olaylarından daha fazla DALY kaybına yol açmıştır (Raskob ve ark., ATVB 2014).

Kampanya materyallerinde ISTH, dünyada her yıl her 4 kişiden 1'inin trombozla ilişkili durumlardan öldüğünü ve venöz pıhtıların %60'ının hastanede yatış sırasında veya sonrasında geliştiğini belirtir (WTD – Our Story; WTD – The numbers behind WTD, 2026). Not: "4'te 1" oranı iskemik kalp hastalığı ve inmeyi de kapsayan bir ölçüdür; Raskob 2014'te bu oran GBD 2010'daki iskemik kalp hastalığı + inme ölümleri için verilmiştir.

Türkiye: 16 uzmanlık derneğinin katkısıyla hazırlanan Ulusal Venöz Tromboembolizm Profilaksi ve Tedavi Kılavuzu – 2010, ENDORSE çalışmasının Türkiye kolundan veriler aktarır (TOTBİD – Ulusal VTE Kılavuzu 2010; TKD duyurusu). Bu kolun hakemli yayınına göre 11 hastanede 1.701 yatan hastanın %35,6'sı ACCP ölçütlerine göre VTE riski altındaydı (cerrahi hastalarda %64,9, dahili hastalarda %23,8); risk altındaki hastaların yalnızca %39,0'ına (cerrahi) ve %38,5'ine (dahili) profilaksi reçete edilmişti (Ongen ve ark., Clin Appl Thromb Hemost 2011).

2026 teması ve kampanya

ISTH, 2025–2026 için çok yıllı "From Head to Toe, Take Control: Prevent Thrombosis, Protect Your Health" (Baştan ayağa kontrol sende: Trombozu önle, sağlığını koru) temasını Mart 2025'te duyurmuştur (WTD, 05.03.2025). 10 Eylül 2026'da ise 2026 kampanyasının kadınların yaşam boyu değişen pıhtı riskine odaklanacağı açıklanmıştır: ergenlikten menopoza hormonal değişiklikler, gebelik (riski yaklaşık 4–5 kat artırır) ve özellikle doğum sonrası ilk 6 hafta (WTD 2026 kampanya duyurusu). Resmî sitede 2026 sloganı "Every Woman. Every Age. Every Stage. Recognize the Risk. Take Action." olarak yer alır (WTD ana sayfa). 2026 araç setinde sağlık profesyonelleri için kadın sağlığından kansere bağlı tromboza uzanan genişletilmiş kaynaklar bulunmaktadır (WTD, 31.08.2026).

Hekimler için öne çıkan mesajlar

1. Her yatan hastada VTE ve kanama riski değerlendirilmeli. NICE NG89, dahili ve cerrahi tüm hastalarda yatıştan sonra mümkün olan en kısa sürede (acil başvurularda 12 saat içinde) ulusal bir araçla VTE ve kanama riskinin değerlendirilmesini, konsültan vizitinde veya klinik durum değiştiğinde yeniden değerlendirmeyi önerir (NICE NG89, öneri 1.1.2, 1.1.5, 1.1.8).
2. Dahili hastalarda Padua skoru yaygın bir araçtır. Padua Tahmin Skoru; aktif kanser, önceki VTE, azalmış mobilite ve bilinen trombofili (her biri 3 puan), yakın travma/cerrahi (2 puan), ≥70 yaş, kalp/solunum yetmezliği, akut MI/iskemik inme, akut enfeksiyon/romatolojik hastalık, obezite (VKİ ≥30) ve süren hormon tedavisi (her biri 1 puan) gibi maddelerden oluşur; ≥4 puan yüksek risk kabul edilir (Barbar ve ark., J Thromb Haemost 2010). Orijinal çalışmada yüksek riskli grupta 90 günlük VTE oranı profilaksisiz %11,0, profilaksiyle %2,2'dir. Ancak skorun zorunlu performans ölçütü olarak kullanımının mortalite veya VTE'yi azaltmadığını bildiren yeni veriler de vardır (Drozdinsky ve ark., PLoS One 2024). Skor, klinik yargının yerine değil yanına konmalıdır.
3. Cerrahi hastalarda Caprini gibi ağırlıklı skorlar kullanılır. İlk kez 1991'de Caprini ve arkadaşlarınca tanımlanan model; yaş, cerrahinin tipi ve süresi, önceki VTE, kanser, immobilizasyon gibi etkenleri ağırlıklı olarak puanlar ve genel cerrahi hastalarını çok düşük (0 puan), düşük (1–2), orta (3–4) ve yüksek (≥5) risk kategorilerine ayırır (Practical-Haemostasis – Caprini skoru).
4. Kanser, bağımsız ve güçlü bir risk faktörüdür. Kanser hastalarında pıhtı riski genel topluma göre yaklaşık 4 kat yüksektir ve VTE, kanser hastalarında hastalık ilerlemesinden sonra ikinci ölüm nedeni olarak bildirilir. Akciğer, böbrek, beyin, lenfoma, over ve pankreas kanserleri; kemoterapi, cerrahi, yatış ve santral venöz kateter riski artırır (WTD – Cancer-associated thrombosis).
5. Gebelik ve doğum sonrası dönem özel bir risk penceresidir. Gebelik VTE riskini yaklaşık 4–5 kat artırır; risk doğum sonrası ilk 6 haftada özellikle yüksektir (WTD 2026). NICE, gebelik ve doğum sonrası 6 haftaya kadar olan kadınlarda Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) risk değerlendirme aracının kullanılmasını önerir (NG89, öneri 1.1.9). CDC ise riskin doğumdan sonra 3 aya kadar sürebileceğini belirtir (CDC – Risk factors).
6. Östrojen içeren kontrasepsiyon ve oral hormon replasman tedavisi pıhtılaşma faktörlerini artırır; reçete öncesinde kişisel/ailesel VTE öyküsü sorgulanmalıdır (WTD – Risk factors).
7. Hasta bilgilendirmesi önlemenin parçasıdır. NICE, yatışta ve taburculukta DVT/PE belirtileri, riski azaltma yolları ve profilaksinin doğru kullanımı hakkında sözlü ve yazılı bilgi verilmesini önerir (NG89, 1.2.1–1.2.8).

Bu sayfa ilaç seçimi ve doz önerisi içermez; profilaksi kararı kurum protokolü ve güncel kılavuzlara göre verilmelidir.

Klinik pratikte bu hafta

• [ ] Serviste yatan tüm hastalar için yatış anında VTE + kanama riski değerlendirmesi dosyada belgelendi mi?
• [ ] Klinik durum değiştiğinde (cerrahi, yoğun bakıma geçiş, mobilite kaybı) yeniden değerlendirme yapıldı mı?
• [ ] Onkoloji hastalarında kemoterapi başlangıcı, santral kateter ve yatış dönemlerinde tromboz riski konuşuldu mu?
• [ ] Gebe ve doğum sonrası kadınlarda (özellikle ilk 6 hafta) risk değerlendirmesi yapıldı mı; sezaryen, immobilite, önceki VTE ve ailesel öykü soruldu mu?
• [ ] Östrojen içeren kontraseptif veya HRT başlarken kişisel/ailesel pıhtı öyküsü kaydedildi mi?
• [ ] Taburculukta hastaya DVT ve PE belirtileri ile ne zaman acile başvuracağı yazılı olarak verildi mi?
• [ ] Mekanik profilaksi (kompresyon çorabı, aralıklı pnömatik kompresyon) kullanılan hastada kontrendikasyonlar değerlendirildi mi?
• [ ] 4 saati aşan yolculuk planlayan yüksek riskli hastalara hareket ve sıvı alımı önerildi mi?
• [ ] Kurumda VTE risk değerlendirme uyumu için bir denetim/geri bildirim sistemi var mı?

Hastalarınıza sade dille

Pıhtıyı tanı, zamanında davran. Kan pıhtısı çoğunlukla bacak toplardamarlarında oluşur (derin ven trombozu). Pıhtı akciğere giderse (pulmoner emboli) hayatı tehdit edebilir.

Bacakta şunlara dikkat edin: baldırda başlayan ağrı veya hassasiyet, şişlik, kızarıklık ya da renk değişikliği, sıcaklık.

Hemen acile gidin ya da 112'yi arayın: ani nefes darlığı, hızlı nefes alma, derin nefesle artan göğüs ağrısı, bayılma hissi, kanlı öksürük.

Riskiniz daha yüksekse: hastanede yatıyorsanız, ameliyat olduysanız, kanser tedavisi alıyorsanız, hamileyseniz ya da yeni doğum yaptıysanız, hormon içeren hap kullanıyorsanız. Uzun yolculuklarda sık sık kalkıp yürüyün, bacaklarınızı hareket ettirin.

Sık yapılan yanlışlar

• Yanlış: "Pıhtı yalnız yaşlılarda ve yatalak hastalarda olur." Doğru: Risk yaşla artar; ancak gebelik, hormon kullanımı, cerrahi, kanser ve uzun yolculuk genç erişkinleri de etkiler.
• Yanlış: "Ayaktan taburcu olan hastada risk biter." Doğru: Venöz pıhtıların %60'ı hastanede yatış sırasında veya sonrasında gelişir (WTD); taburculuk bilgilendirmesi şarttır.
• Yanlış: "Padua/Caprini skoru düşükse değerlendirme bitmiştir." Doğru: Skor bir başlangıçtır; klinik değişiklikte yeniden değerlendirme ve kanama riskinin birlikte ele alınması gerekir.
• Yanlış: "Doğumdan sonra risk hemen normale döner." Doğru: Risk doğum sonrası ilk 6 haftada özellikle yüksektir.
• Yanlış: "Nefes darlığı olmadan PE olmaz." Doğru: PE; göğüs ağrısı, hızlı solunum, bayılma veya kanlı öksürükle de başvurabilir.

Kaynakça

1. Our Story – World Thrombosis Day. ISTH. https://www.worldthrombosisday.org/about/our-story/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2014'te ISTH tarafından kuruluş, 13 Ekim = Rudolf Virchow'un doğum günü, "4'te 1" ölüm ifadesi, 123 ülke.
2. World Thrombosis Day 2026 campaign calls for greater awareness of women's blood clot risks (10.09.2026). ISTH/WTD. https://www.worldthrombosisday.org/world-thrombosis-day-2026-campaign-calls-for-greater-awareness-of-womens-blood-clot-risks/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2026 odak konusu, gebelikte 4–5 kat risk, doğum sonrası ilk 6 hafta.
3. Prevent Blood Clots, Save Lives (ana sayfa). ISTH/WTD. https://www.worldthrombosisday.org/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2026 slogan metni.
4. World Thrombosis Day launches a new global theme… (05.03.2025). ISTH/WTD. https://www.worldthrombosisday.org/world-thrombosis-day-launches-a-new-global-theme-to-highlight-full-body-approach-to-blood-clot-prevention/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2025–2026 çok yıllı tema "From Head to Toe, Take Control…".
5. The numbers behind World Thrombosis Day (25.08.2026). ISTH/WTD. https://www.worldthrombosisday.org/the-numbers-behind-world-thrombosis-day-what-every-blood-clot-advocate-should-know/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: venöz pıhtıların %60'ının yatış sırasında/sonrasında gelişmesi.
6. Risk Factors / Know the Signs / Cancer-Associated Thrombosis. ISTH/WTD. https://www.worldthrombosisday.org/know-thrombosis/risk-factors/ ; https://www.worldthrombosisday.org/know-thrombosis/know-the-signs/ ; https://www.worldthrombosisday.org/know-thrombosis/what-is-thrombosis/cancer-associated-thrombosis/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: risk faktörleri (4 saatten uzun yolculuk, östrojen, obezite), DVT/PE belirtileri, kanserde ~4 kat risk ve ikinci ölüm nedeni.
7. Raskob GE ve ark.; ISTH Steering Committee for World Thrombosis Day. Thrombosis: a major contributor to global disease burden. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2014;34(11):2363–71. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25304324/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: VTE insidansı 0,75–2,69/1.000; ≥70 yaşta 2–7/1.000; hastane ilişkili VTE'nin DALY sıralaması.
8. Venous thromboembolism in over 16s: reducing the risk of hospital-acquired DVT or PE (NG89), Recommendations. NICE, 2018 (sayfada 2021 güncellemesi belirtiliyor). https://www.nice.org.uk/guidance/ng89/chapter/Recommendations — Erişim: 29.09.2026. Destekler: yatışta risk değerlendirme, yeniden değerlendirme, hasta bilgilendirme, gebelikte RCOG aracı.
9. Padua Prediction Score (Barbar S ve ark. J Thromb Haemost 2010;8:2450–7). Practical-Haemostasis.com. https://practical-haemostasis.com/Clinical%20Prediction%20Scores/Formulae%20code%20and%20formulae/Formulae/VTE-Risk-Hospitalised-Patients/padua_score.html — Erişim: 29.09.2026. Destekler: Padua maddeleri, puanlar, ≥4 eşiği.
10. Drozdinsky G ve ark. The effect of obligatory Padua prediction scoring in hospitalized medically ill patients. PLoS One, 2024. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0292661 — Erişim: 29.09.2026. Destekler: orijinal çalışmada %11,0 vs %2,2; zorunlu skorlamanın sonuçlara etkisi; CHEST'in Padua'yı benimsemesi.
11. Risk Factors for Blood Clots. CDC. https://www.cdc.gov/blood-clots/risk-factors/index.html — Erişim: 29.09.2026. Destekler: östrojen, gebelik ve doğum sonrası 3 aya kadar risk; kronik hastalıklar.
12. Ulusal Venöz Tromboembolizm Profilaksi ve Tedavi Kılavuzu – 2010. Güven Platformu (16 uzmanlık derneği). https://totbid.org.tr/uploads/files/gp_vte_kilavuz.pdf ; TKD duyurusu: https://tkd.org.tr/duyuru/491/ulusal-venoz-tromboembolizm-profilaksi-ve-tedavi-kilavuzu-yayinlandi — Erişim: 29.09.2026. Destekler: Türkiye ulusal kılavuzu ve ENDORSE Türkiye verisinin varlığı.
13. Ongen G ve ark. Venous thromboembolism risk and thromboprophylaxis among hospitalized patients: data from the Turkish arm of the ENDORSE study. Clin Appl Thromb Hemost. 2011;17(5):539–545. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20829272/ (özet Europe PMC kaydından okundu) — Erişim: 23.10.2026. Destekler: 11 hastane, 1.701 hasta; %35,6 VTE riski (cerrahi %64,9, dahili %23,8); risk altındakilerde profilaksi %39,0 (cerrahi) ve %38,5 (dahili).
14. Caprini score. Practical-Haemostasis.com (birincil kaynak: Caprini JA, Arcelus JI ve ark. Clinical assessment of venous thromboembolic risk in surgical patients. Semin Thromb Hemost. 1991;17 Suppl 3:304–12). https://practical-haemostasis.com/Clinical%20Prediction%20Scores/Formulae%20code%20and%20formulae/Formulae/VTE-Risk-Hospitalised-Patients/CAPRINI.html — Erişim: 23.10.2026. Destekler: Caprini skorunun cerrahi hastalar için tasarlanması, puanlanan etken grupları, 0 / 1–2 / 3–4 / ≥5 risk kategorileri.