30 Saniyede Özet
Tatil sezonunda uzun uçuş ve otobüs yolculukları artar. Hareketsiz oturmak bacak toplardamarlarında kan akışını yavaşlatır. Çoğu şişlik yerçekimine bağlıdır ve iki bacakta birden görülür. Tehlike işareti tek taraflı şişliktir. Buna ağrı, kızarıklık, sıcaklık ve baldırda gerginlik eklenirse derin ven trombozu (bacak toplardamarında pıhtı) akla gelir. Nefes darlığı eklenirse durum acildir.
Acil: Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kan tükürme veya bayılma akciğer embolisini düşündürür. Hemen 112'yi arayın.
İki bacak mı, tek bacak mı?
Bu ayrım en pratik ipucudur.
Her iki ayak bileğinde simetrik şişlik genellikle uzun süre oturmaya, sıcağa veya tuz yüküne bağlıdır. Bacağı yükseltince birkaç saatte geriler.
Tek bacakta hızlı gelişen şişlik farklıdır. Baldır elle sıkıldığında ağrır, cilt gergin ve sıcaktır. Bu tablo ciddiye alınır.
Riski artıran durumlar
Pıhtı riski herkeste aynı değildir. Şu etkenler riski yükseltir:
- 4 saatten uzun hareketsiz yolculuk
- Doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi kullanmak
- Gebelik ve doğum sonrası dönem
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat, alçı veya kırık
- Aktif kanser ve bazı kanser tedavileri
- Ailede pıhtılaşma bozukluğu öyküsü
- Obezite ve sigara
Bu maddelerden birkaçı sizde varsa, uçuş öncesi hekiminize danışın.
Yolculukta basit korunma
Uçakta ve otobüste şunları uygulayın:
- Her 1-2 saatte bir kalkıp koridorda kısa yürüyün.
- Oturduğunuz yerde ayak bileğini 10 kez yukarı-aşağı çalıştırın.
- Yeterli su için; alkolü sınırlayın.
- Bacak bacak üstüne atmayın.
- Yüksek riskliyseniz hekiminizin önerdiği varis çorabını giyin.
Aspirini kendi başınıza koruma amacıyla başlatmayın. Bu karar hekime aittir.
Tanı nasıl konur?
Hekim önce bacağı muayene eder ve risk skorunu değerlendirir.
Gerekirse D-dimer kan testi ve Doppler ultrason istenir. Ultrason, damardaki pıhtıyı doğrudan gösterir.
Tanı doğrulanırsa kan sulandırıcı tedavi başlanır. Tedaviyi geciktirmek, pıhtının akciğere gitme riskini artırır.
Sık sorulanlar
Şişlik akşamları oluyor, sabah geçiyor. Endişelenmeli miyim? Bu genellikle iyi huylu bir tablodur. Yine de kalp, böbrek ve karaciğer nedenleri dışlanmalıdır.
Varis çorabını herkes giymeli mi? Hayır. Uzun uçuşta yüksek riskli kişilere önerilir.
Sadece bacak ağrısı pıhtı olabilir mi? Evet, şişlik olmadan da olabilir. Ağrı tek taraflı ve açıklanamıyorsa hekime başvurun.
Kaynaklar
- CDC — Blood clots and travel: https://www.cdc.gov/blood-clots/prevention/travel.html
- NHS — Deep vein thrombosis: https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
- Mayo Clinic — Deep vein thrombosis symptoms: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/deep-vein-thrombosis/symptoms-causes/syc-20352557
- WHO — Travel and health, thrombosis risk: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/air-travel-advice
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Uzun yolculuk sonrası bacak şişmesi çoğu kez zararsızdır. Ama tek taraflı şişlik, ağrı ve ısı artışı derin ven trombozunu düşündürür. Ayrım nasıl yapılır?
