30 Saniyede Özet
Kendini ABD'nin en büyük hemşire sendikası olarak tanımlayan National Nurses United (NNU), 27 Ağustos 2026'da sekiz kentte Palantir karşıtı eylem yaptı. Yaklaşık dört hafta sonra Black Book Research, 202 hastane hemşirelik çalışanıyla yaptığı ankete dayanan bir rapor yayımladı. Raporuna göre katılımcıların yüzde 65'i en az bir sistem tarafından bireysel olarak izlendiğini hissettiğini söyledi. Anket Palantir'e özgü değil ve öz bildirime dayanıyor; yine de hekimler için de önemli bir uyarı taşıyor.
Ne oldu?
NNU, 24 Ağustos 2026 tarihli açıklamasında eylem takvimini duyurdu. Sendika, 27 Ağustos'ta Palo Alto, Los Angeles, Chicago, Washington, Portland (Maine), Asheville, Austin ve New Orleans'ta gösteri yapılacağını bildirdi. Eylem sonrası açıklamaya göre yüzlerce hemşire bu kentlerde trafiği durdurarak sivil itaatsizlik eylemi yaptı.
Sendikanın itirazı iki katmanlı. Birincisi siyasi: NNU, Palantir'in göçmenlik kolluğuna yazılım sağladığını ve bunun için Medicaid verilerinin uygunsuz kullanıldığını öne sürüyor. İkincisi mesleki: sendika, şirketin teknolojisinin hastanelerde hemşire vardiya planlamasında kullanıldığını söylüyor.
Sendikanın somut iddiaları şöyle özetlenebilir. HCA Healthcare'de hemşire planlaması için bu teknolojiye dayalı bir sistem kullanılıyor ve kararlar yerel yöneticilerden uzaklaşıyor. MaineHealth de Palantir teknolojisi kullanıyor ama işbirliğinin kapsamını açıklamıyor. NNU ayrıca Palantir'in ABD hastane yataklarının beşte birinden fazlasını yönettiğini ileri sürüyor.
Bu iddialar sendika kaynaklı ve yatak oranını bağımsız olarak doğrulayamadık. KQED'nin haberi, HCA'nın hemşire planlamasında Palantir araçlarını devreye aldığını ayrıca aktarıyor. Palantir ise KUT radyosuna gönderdiği yanıtta eylemlerdeki iddiaları temelsiz buldu. Şirkete göre yazılımı hastanelerde sepsis ölümlerini azaltmaya ve yatak yerleşimini hızlandırmaya yardım ediyor; bu da bağımsız doğrulaması olmayan bir şirket iddiası.
Anket ne söylüyor, ne söylemiyor?
Black Book Research, 23 Eylül 2026'da "State of AI in Hospital Nursing" raporunu duyurdu. Şirketin açıklamasına göre ağustos 2026'da, son 12 ayda yapay zekâ ya da algoritmik sistemlerle doğrudan karşılaşmış 202 kişi yanıt verdi. Örneklem yalnız yatak başı hemşirelerden oluşmuyor; sorumlu hemşire, yönetici, bilişim ve kalite çalışanlarını da kapsıyor.
Öne çıkan bulgular şunlar:
- Yüzde 63'ü yapay zekânın eski işi kaldırmadan yeni görevler eklediğini söyledi.
- Yüzde 33'ü ramak kala olayı (zarar vermeden atlatılan hata) ya da belirsizliği bildirmeye daha az istekli olduğunu belirtti.
- Yalnız yüzde 38'i yapay zekâya itiraz etmeyi ya da önerisini geçersiz kılmayı güvenli buldu.
- Yüzde 51'i yapay zekâdan türetilen bilginin koçluk ya da performans değerlendirmesinde kullanıldığını bildirdi.
- Yalnız yüzde 29'u kendisine atfedilen veriyi inceleyebildiğini, yüzde 30'u tanımlı bir itiraz yolu olduğunu söyledi.
Katılımcıların 96'sı, yani yaklaşık yüzde 48'i, daha az yapay zekâ izlemesi olan bir göreve geçmeyi düşünebileceğini belirtti. Rapor bunun bir niyet beyanı olduğunu, meslekten ayrılma tahmini olmadığını vurguluyor.
Sınırlılıklar raporun kendisinde de yazıyor. Katılımcılar panel ve mesleki kanallardan, rol kotalarıyla seçildi; yani rastgele örneklem değil. Basit rastgele örneklem varsayımıyla hata payı yaklaşık ±6,9 puan, gerçek belirsizlik daha geniş olabilir.
Kesitsel tasarım nedensellik göstermez. Rapor, bu bulguların hasta zararında ölçülmüş bir artışın kanıtı olmadığını da açıkça yazıyor.
İki noktayı ayrıca not etmek gerekir. Anket markalardan bağımsız tasarlanmış, dolayısıyla Palantir'i değerlendirmiyor. Black Book ticari bir pazar araştırma şirketi ve çalışma hakem değerlendirmesinden geçmedi.
Hekim için ne anlama geliyor?
Tartışmanın özü tek bir şirket değil, klinik veri ile personel değerlendirmesi arasındaki sınırın bulanıklaşması. Hasta bakımı için toplanan zaman damgaları, uyarı yanıtları ve belge saatleri kolayca performans göstergesine dönüşebiliyor. Hekimlerin kullandığı ortam dinleme tabanlı not araçları ve verimlilik panoları da aynı soruyu doğuruyor.
En kaygı verici sinyal güvenlik kültürüyle ilgili. Çalışan izlendiğini hissettiğinde hata ve belirsizlik bildirmekten kaçınabilir. Anket bunun gerçekten olduğunu kanıtlamıyor, ama yöneticilerin ölçmesi gereken bir risk olarak işaret ediyor.
Kurumunuzda yeni bir algoritmik sistem devreye girerken şu soruları sorabilirsiniz:
Sistemin topladığı veri, bireysel performans değerlendirmesinde kullanılacak mı?
Size atfedilen kaydı görme ve düzeltme imkânınız var mı?
Otomatik bir işaretlemeye karşı insan incelemesi ve itiraz yolu tanımlı mı?
Bildirim sistemleri gözetim verisinden ayrı tutuluyor mu?
Ortam dinleme tabanlı not araçlarında ses kaydı ne kadar saklanıyor ve kimler erişebiliyor?
Türkiye'den bakınca
Bu protesto ve anket ABD'ye ait. Türkiye'deki hastanelerde benzer sistemlerin ne ölçüde kullanıldığına dair doğrulanmış bir veri bulamadık.
Hukuki çerçeve ise tanıdık. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), veri sorumlusuna işleme amacını ve verinin kime aktarılacağını bildirme yükümlülüğü getiriyor. Kanun, yalnız otomatik sistemlerle yapılan analiz sonucunda kişinin aleyhine çıkan bir sonuca itiraz hakkı da tanıyor. Bu haklar çalışan verileri için de geçerli.
Sık sorulan sorular
Anket Palantir kullanan hastanelerde mi yapıldı?
Hayır. Black Book, anketin markalardan bağımsız olduğunu ve belirli bir şirketi değerlendirmediğini belirtiyor. Protesto ile anket aynı döneme denk geliyor ama birbirinden bağımsız.
Yüzde 33 oranı hasta güvenliğinin bozulduğunu mu gösteriyor?
Hayır. Bu oran, katılımcıların hata bildirme isteğindeki öz bildirime dayalı bir değişikliği yansıtıyor. Raporun kendisi, yapay zekânın hasta zararına yol açtığını ya da bildirimlerin azaldığını göstermediğini yazıyor.
Sendikanın rakamları doğrulandı mı?
Hastane yataklarının beşte biri iddiası sendika açıklamasından geliyor ve bağımsız olarak doğrulanamadı. HCA'daki planlama kullanımını yerel basın da aktarıyor. Palantir iddiaları temelsiz bulduğunu açıkladı; HCA, KQED'nin yorum talebine yanıt vermedi.
Kaynaklar
- National Nurses United (2026) — NNU nurses to participate in nationwide protests against Palantir: https://www.nationalnursesunited.org/press/nnu-nurses-to-participate-in-nationwide-protests-against-palantir
- National Nurses United (2026) — Nurses hold nationwide civil disobedience actions to demand 'Palantir Out!': https://www.nationalnursesunited.org/press/nurses-hold-nationwide-civil-disobedience-actions-to-demand-palantir-out
- Black Book Research / Newswire (2026) — 65% of Hospital Nurses Polled Feel Watched by AI, 63% Report Added Work: https://www.newswire.com/news/65-of-hospital-nurses-polled-feel-watched-by-ai-63-report-added-work-reports
- Black Book Research (2026) — State of AI in Hospital Nursing (rapor PDF): https://blackbookmarketresearch.com/uploads/pdf/Black_Book_State_of_AI_in_Hospital_Nursing_%20F%202.pdf
- KQED (2026) — Bay Area Nurses Protest Use of Palantir's AI Tech at Hospitals: https://www.kqed.org/news/12097097/bay-area-nurses-protest-use-of-palantirs-ai-tech-at-hospitals
- KUT (2026) — Nurses in Austin join nationwide protest against AI firm Palantir's role in healthcare: https://www.kut.org/health/2026-08-27/atx-texas-austin-protesters-palantir-healthcare-nurses-protest
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (İngilizce metin): https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/6649/Personal-Data-Protection-Law
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
ABD'de hemşire sendikası Palantir'e karşı sekiz kentte eylem yaptı. 202 kişilik bir ankette her üç katılımcıdan biri ramak kala olay bildirmeye daha az istekli.