Kapak görseli yapay zekâ ile üretilmiş temsili bir editoryal görseldir; gerçek hasta veya tanısal görüntü değildir.
30 Saniyede Özet
Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE), Ocak 2026'da güncellenen önerilerinde yapay zekânın yazar olamayacağını açıkça belirtiyor. Yazım desteği teşekkür bölümünde, veri toplama veya analizde kullanım ise yöntem bölümünde beyan edilmeli. Yayın Etiği Komitesi (COPE) ve Nature da aynı çizgide: içerikten tümüyle insan yazarlar sorumludur. Hakemlik yapıyorsanız gizliliği güvence altında olmayan bir yapay zekâ aracına makale yüklemeyin.
Yapay zekâ neden yazar olamaz?
Üç büyük kaynak aynı gerekçeye dayanıyor: yazarlık hesap verebilirlik demektir. ICMJE'ye göre sohbet robotları çalışmanın doğruluğundan, bütünlüğünden ve özgünlüğünden sorumlu tutulamaz. Bu yüzden yazar ya da ortak yazar olarak listelenemez. Yapay zekâ, yazar olarak kaynak da gösterilmemeli.
COPE, Şubat 2023 tarihli tutum bildirisinde aynı sonuca varıyor. Yapay zekâ araçları gönderilen çalışmanın sorumluluğunu üstlenemez. Çıkar çatışması beyan edemez, telif veya lisans sözleşmesi yönetemez. Nature da Ocak 2023 başyazısında yazarlığın hesap verebilirlik taşıdığını ve yapay zekânın bunu üstlenemeyeceğini yazdı.
Kullanımı nerede ve nasıl beyan etmeli?
ICMJE, yapay zekâ kullanımının gönderim sırasında hem ön yazıda hem de makalenin ilgili bölümünde beyan edilmesini istiyor. Yazım desteği için kullandıysanız bunu teşekkür bölümünde anlatın. Veri toplama, analiz veya şekil üretiminde kullandıysanız yöntem bölümünde açıklayın.
COPE, yazıda, görsel üretiminde veya veri analizinde kullanılan aracın ve kullanım şeklinin Gereç ve Yöntem bölümünde açıklanmasını istiyor. Nature'ın 2023 kuralı ise yöntem veya teşekkür bölümünü gösteriyor. Bu bölümler yoksa giriş ya da başka uygun bir bölüm kullanılabiliyor.
Dergilerin ayrıntıları farklı. Nature Portfolio'nun güncel politikası, yeni fikir eklemeyen dil düzeltmesini düşük riskli sayıyor. Aynı politika yapay zekâya yazarlık vermeyi ve fotogerçekçi sahte görsel üretmeyi yasak kapsamına alıyor.
Sorumluluk kimde kalıyor?
Sorumluluk tümüyle sizde. ICMJE, yazarların yapay zekâ çıktısını dikkatle okuyup düzeltmesini istiyor. Gerekçesi açık: bu araçlar kulağa yetkili gelen ama yanlış, eksik veya yanlı içerik üretebilir.
Yazarlar ayrıca yapay zekâ ürünü metin dahil hiçbir yerde intihal olmadığından emin olmalı. Alıntılanan her içeriğin doğru biçimde kaynağa bağlanması da yazarın işidir. COPE da yazarların yayın etiği ihlallerinden, yapay zekânın ürettiği kısımlar dahil, doğrudan sorumlu olduğunu vurguluyor.
Hakem olarak davet edildiyseniz ne yapmalı?
Hakemlik gizli bir süreçtir ve yapay zekâ bu gizliliği bozabilir. ICMJE'ye göre gizlilik yükümlülüğü, gizliliğin güvence altında olmadığı yapay zekâ araçlarına makale yüklemeyi engelleyebilir. Hakem yapay zekâ yardımı kullanmak isterse önce dergiden izin almalı. Editörlerin de makale işlerken yapay zekâ kullanmanın gizliliği ihlal edebileceğini bilmesi bekleniyor.
Nature Portfolio, hakemlerin makale içeriğini güvenli olmayan veya herkese açık yapay zekâ araçlarına yüklememesini açıkça yazıyor. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) daha da ileri gidiyor. Haziran 2023 tarihli NOT-OD-23-149 duyurusu, NIH hakemlerinin başvuruları değerlendirirken üretken yapay zekâ kullanmasını yasaklıyor. Gerekçe, bu araçlarda verinin nereye gönderildiğinin ve nasıl kullanılacağının güvence altında olmaması.
NIH hakemleri bu yasağı anladıklarını ve uyacaklarını belirten güncellenmiş bir gizlilik taahhüdü imzalıyor. Erişilebilirlik amaçlı teknolojiler için önceden bildirimle istisna tanınabiliyor. Bu duyuru hibe değerlendirmesi içindir, ama altındaki mantık dergi hakemliği için de aynıdır. Size emanet edilen yayımlanmamış veri, sizin veriniz değildir.
Klinik senaryo: olgu sunumunu dil düzeltmesine göndermek
Şöyle bir durum düşünün. Nadir bir olguyu İngilizce yazdınız ve asistan arkadaşınız taslağı genel bir sohbet robotuna yapıştırmayı öneriyor. Metinde hastanın yaşı, ilçesi ve başvuru tarihi var.
Burada iki ayrı sorun var. Birincisi hasta verisidir: kimliği belirlenebilir bilgiyi araca yüklemeden önce çıkarın. İkincisi beyandır: dil düzeltmesi yaptırdıysanız bunu teşekkür bölümüne yazın. Araç kaynak önerdiyse her birini orijinal yayından açıp doğrulayın.
Dergiye göndermeden önce kontrol listesi
- Derginin yazar yönergesindeki yapay zekâ bölümünü okuyun; kurallar dergiden dergiye değişir.
- Kullandığınız aracın adını, sürümünü ve ne için kullandığınızı not alın.
- Yazım desteğini teşekkür, veri veya analiz desteğini yöntem bölümünde beyan edin.
- Yapay zekânın önerdiği her kaynağı orijinal yayından açıp kontrol edin.
- Hasta bilgisi içeren metni kimliksizleştirmeden hiçbir araca yapıştırmayın.
- Hakemlikte yapay zekâ kullanmadan önce dergiden yazılı izin isteyin.
Türkiye'deki hekim için ne anlama geliyor?
Yükseköğretim Kurulu (YÖK), 7 Mayıs 2024'te bilimsel araştırma ve yayında üretken yapay zekâ kullanımına dair bir etik rehber yayımladı. Rehberin temel değerleri arasında şeffaflık, dürüstlük, özen, gizlilik ve hesap verebilirlik yer alıyor. Olgu sunumlarında ayrıca Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) geçerlidir; kanun sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayar. Gönderdiğiniz dergi ICMJE önerilerini izlediğini belirtiyorsa bu kurallar o derginin gönderim şartlarına yansır.
Sık sorulan sorular
Yalnızca İngilizce dil düzeltmesi yaptırdıysam da beyan etmeli miyim?
ICMJE, yazım desteğinin teşekkür bölümünde bildirilmesini istiyor. Nature Portfolio basit dil düzeltmesini düşük riskli sayıyor, ama her derginin kuralı farklı olabilir. Emin değilseniz beyan edin; beyan etmek, sonradan açıklama yapmaktan kolaydır.
Yapay zekâyı kaynakçada gösterebilir miyim?
ICMJE, yapay zekânın yazar olarak listelenmemesini ve yazar olarak kaynak gösterilmemesini istiyor. Araçtan aldığınız bilgiyi orijinal yayından doğrulayın ve o yayını kaynak gösterin. Aracın kullanımını ise yöntem veya teşekkür bölümünde açıklayın.
Hakem raporumun dilini yapay zekâyla düzeltebilir miyim?
ICMJE'ye göre hakem, yapay zekâ kullanmadan önce dergiden izin istemeli. Makalenin içeriğini gizliliği güvence altında olmayan bir araca yüklemek hem ICMJE hem Nature Portfolio kurallarına aykırıdır. NIH ise hibe değerlendirmesinde hakemlerin üretken yapay zekâ kullanmasını yasaklıyor.
Kaynaklar
- ICMJE (2026) — Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals: https://www.icmje.org/icmje-recommendations.pdf
- COPE (2023) — Authorship and AI tools, position statement: https://publicationethics.org/cope-position-statements/ai-author
- Nature (2023) — Tools such as ChatGPT threaten transparent science; here are our ground rules for their use: https://doi.org/10.1038/d41586-023-00191-1
- Nature Portfolio — Artificial Intelligence (AI) editorial policy: https://www.nature.com/nature-portfolio/editorial-policies/ai
- NIH (2023) — NOT-OD-23-149, The Use of Generative Artificial Intelligence Technologies is Prohibited for the NIH Peer Review Process: https://grants.nih.gov/grants/guide/notice-files/NOT-OD-23-149.html
- YÖK (2024) — Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber duyurusu: https://www.yok.edu.tr/tr/news/yuksekogretim-kurulu-yuksekogretim-kurumlari-bilimsel-arastirma-ve-yayin-faaliyetlerinde-uretken-yapay-zeka-kullanimina-dair-etik-rehber-hazirladi-zisSm
- T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi (2016) — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Yapay zekâ yazar olamaz, kullanımı beyan edilir, sorumluluk yazardadır. ICMJE, COPE, Nature ve NIH kuralları ile hakemlikte gizlilik için pratik rehber.