30 Saniyede Özet
Pankreas tümörü arayan bir yapay zekâ yazılımı tek başına %92,3 doğruluğa ulaştı; onun desteğini alan endosonografistler ise %77,1'de kaldı. Endoscopy dergisinde 19 Ağustos 2026'da yayımlanan video çalışmasına göre 57 hekimin solid pankreas tümörü saptama doğruluğu desteksiz okumada %70,8'di. Yazılım henüz piyasada değil ve değerlendirme canlı işlemde değil, seçilmiş video kayıtlarında yapıldı. Dört yazarın hepsinin Medi-Globe şirketiyle bağı var.
Ne oldu?
Çalışmayı Fransa'daki IHU Strasbourg Görüntü Kılavuzlu Cerrahi Enstitüsü öncülüğünde bir ekip yürüttü. Danimarka'daki Kopenhag Üniversite Hastanesi ve ABD'deki Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi'nden yazarlar da yer aldı. Makale, Endoscopy'nin Ekim 2026 sayısında yer alıyor.
Araştırmacılar, algılama güçlüğü farklı üç deney setinden 38 endoskopik ultrason (EUS; endoskop ucundaki ultrason probuyla yapılan inceleme) videosu seçti. Her katılımcı her videoyu iki kez değerlendirdi. Bir okumada yapay zekâ desteği vardı, diğerinde yoktu. Okumalar 1:1 randomize ve dengelenmiş (counterbalanced) bir düzenle yapıldı.
Her videonun sonunda görüntü duraklatıldı. Katılımcıdan solid pankreas tümörü olup olmadığına karar vermesi ve lezyonu ızgaralı bir şemada işaretlemesi istendi. Referans standardı uzmanlar belirledi; gerçek pozitif olgular histolojik olarak doğrulanmış lezyonlardı.
Birincil sonlanım tanısal doğruluktu. Yapay zekâ doğruluğu 6,3 yüzde puan artırdı (P<0,001). Kazanç ağırlıklı olarak küçük ve kısa süre görünen lezyonların yer aldığı zor videolarda görüldü. Kolay senaryolarda anlamlı iyileşme olmadı.
Deneyim düzeyleri arasında yapay zekâ etkisi bakımından anlamlı fark saptanmadı. Hekimlerin tanıya güveni de yapay zekâyla istatistiksel olarak anlamlı biçimde arttı.
Kanıt ne kadar güçlü?
Her hekimin kendi kontrolü olduğu eşleştirilmiş tasarım, okuyucular arası farkları azaltır. Okuma sırasının randomize edilmesi de öğrenme etkisini dengelemeye yardım eder. Bu açıdan tasarım, bir okuyucu çalışması için sağlam.
Yine de sonuçlar gerçek işleme doğrudan taşınamaz. Videolar özenle seçilmiş ve karar duraklatılmış tek bir karede verilmiş. Gerçek EUS'ta hekim probu kendisi yönlendirir, görüntüyü tekrar arar ve klinik bilgiyi kullanır. Makalenin tam metnine erişemedik; tümörlü ve tümörsüz video dağılımı gibi ayrıntılar özetten anlaşılmıyor.
Ölçüt seçimi de sonucu etkiler. Özet, birincil sonlanımı genel doğruluk olarak veriyor; duyarlılık ve özgüllük ayrı ayrı raporlanmamış. Tarama bağlamında atlanan tümör ile gereksiz alarm aynı ağırlıkta değildir. Bu yüzden iki ölçütün ayrı görülmesi, klinik yorum için gerekli.
En dikkat çekici bulgu, insan ile makine arasındaki açık. Yazılım tek başına %92,3 doğrulukla çalışırken, destek alan hekimler %77,1'de kaldı. Bu fark, hekimlerin doğru yapay zekâ işaretlerinin bir kısmını reddettiğini düşündürüyor. Aynı zamanda yazılımın yanlış uyarılarına karşı hekimin bir filtre görevi gördüğü senaryolar da olabilir.
Çıkar çatışması beyanı önemli. İlk yazar, çalışmayı kongrede sunmak için Medi-Globe GmbH'den seyahat desteği almış. Diğer üç yazar, iGlobe Scientific'in ana şirketi Medi-Globe'a danışmanlık yapıyor. Yani dört yazarın hepsinin bu şirketle bağı var.
Özet, yazılımı hangi firmanın geliştirdiğini açıkça belirtmiyor.
Hekim için ne anlama geliyor?
Pankreas kanserinde küçük lezyonu erken görmek, prognoz açısından belirleyici olabilir. Bu çalışma, yapay zekânın özellikle zor ve kısa görünen lezyonlarda ek bir göz sunabileceğini gösteriyor. Ancak araç kullanıma girdiğinde asıl mesele, hekimin uyarıya nasıl yanıt verdiği olacak.
Endosonografi yapan ya da hasta yönlendiren hekimler için pratik noktalar:
- Yapay zekâ işaretini, alanı yeniden taramak için bir tetik olarak kullanın.
- Olumsuz yapay zekâ sonucunu, klinik şüphe yüksekse güvence saymayın.
- Canlı işlemde, prospektif ve karşılaştırmalı veri çıkana kadar sonuçları temkinle yorumlayın.
- Yeni yazılım değerlendirirken üreticiyle bağımsız araştırmacıların verisini ayırın.
Literatürde tek başına yapay zekâ performansının yüksek olduğu daha önce de gösterilmişti. International Journal of Surgery'de 2023'te yayımlanan meta-analiz, pankreas kitle lezyonlarını saptama ve ayırt etmede, dört çalışmada havuzlanmış doğruluğu %93,6 bulmuştu. Bu çalışmalar arasında belirgin heterojenlik vardı. Yeni çalışmanın katkısı, hekim ile yazılımın birlikte nasıl çalıştığını ölçmesi.
Türkiye'den bakınca
Çalışmadaki yazılım henüz ticari değil ve Türkiye'de kullanıldığına dair bilgi yok. İleride piyasaya çıkarsa, tıbbi cihaz yazılımı olarak Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) denetimine girmesi beklenir.
EUS eğitimi veren merkezler için asıl soru, böyle bir aracın öğrenmeyi destekleyip desteklemeyeceği. Çalışmada yapay zekânın etkisi deneyim düzeyine göre farklılaşmadı, ama öğrenme eğrisi ölçülmedi. Yerel olgularla ve canlı işlemde yapılacak sınamalar bu yüzden belirleyici olacak.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ neden hekimden daha iyi sonuç verdi?
Seçilmiş videolarda ve duraklatılmış karede yazılım daha tutarlı çalışmış olabilir. Hekimler bazı doğru uyarıları reddetmiş olabilir; ancak özet bunun nedenini ayrıntılı açıklamıyor.
Bu yazılım şimdi kullanılabilir mi?
Çalışmaya göre henüz hayır. Yazarlar yazılımı ticari öncesi bir sistem olarak tanımlıyor. Canlı işlemde etkinliği henüz gösterilmiş değil.
Deneyimli endosonografistler de fayda gördü mü?
Özete göre yapay zekâ etkisi deneyim düzeyleri arasında anlamlı farklılık göstermedi. Fayda esas olarak zor videolarda ortaya çıktı.
Kaynaklar
Montanelli J ve ark. (2026) — Influence of artificial intelligence on the performance of endosonographers in detection of solid pancreatic tumors, Endoscopy: https://doi.org/10.1055/a-2902-2838
PubMed (2026) — Aynı makalenin özeti ve çıkar çatışması beyanı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42617651/
Dhali A ve ark. (2023) — Artificial intelligence assisted endoscopic ultrasound for detection of pancreatic space-occupying lesion: a systematic review and meta-analysis, Int J Surg: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37800594/
T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi (2016) — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu — Resmî web portalı: https://www.titck.gov.tr
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Endoscopy'deki video çalışmasında yapay zekâ, 57 endosonografistin solid pankreas tümörü saptama doğruluğunu %70,8'den %77,1'e çıkardı; tek başına %92,3.