Yapay zekâlı EKG ağır hipokalemide potasyumu izleyebilir mi?

Çalışmayı Tayvan'daki Ulusal Savunma Tıp Üniversitesi'ne bağlı Tri-Service Genel Hastanesi merkezli bir ekip yürüttü. Sorumlu yazar bu hastanenin nefroloji bölümünden. Makale 13 Ağustos 2026'da AJKD'de baskı öncesi çevrim içi olarak yayımlandı. Dergi sayfası kapalı olduğu için aşağıdaki sayıları PubMed'deki özetten doğruladık.

Eylül 2019–Ağustos 2024 kayıtlarından laboratuvar potasyumu 2,5 mmol/L veya altında olan ağır hipokalemi hastaları alındı. Her hastada takviyeden sonraki 24 saat içinde en az bir eşleşmiş EKG ve kan ölçümü bulunması gerekiyordu. Başlangıçta EKG tahmininin de 3,5 mmol/L altında olması şart koşulmuştu. Amaç, EKG'den hesaplanan potasyumun (EKG-K) laboratuvar değerini izleyip izlemediğini görmekti.

Hastaların 156'sında (yüzde 81,7) kronik potasyum eksikliği vardı. En sık nedenler sindirim sistemi hastalıkları (47 hasta) ve diüretik kullanımıydı (35 hasta). Kalan 35 hastada (yüzde 18,3) potasyum hücre içine akut olarak kaymıştı. Bu grupta en sık neden tirotoksik periyodik paraliziydi (hipertiroidiye bağlı ani kas güçsüzlüğü atakları; 25 hasta).

Çalışmanın özetine göre öne çıkan bulgular şunlar:

• EKG-K ile laboratuvar potasyumu arasındaki tekrarlı ölçüm korelasyonu 0,847 (yüzde 95 GA 0,81–0,88) bulundu.

• Potasyumun 3,5 mmol/L altında olup olmadığını ayırmada eğri altındaki alan (AUC; 1'e yaklaştıkça ayırt etme gücü artar) 0,920 (yüzde 95 GA 0,863–0,961) oldu.

• EKG tahmini, laboratuvar sonucundan ortalama 52,5 dakika önce elde edildi.

• Akut kayma grubunda potasyum saatte 0,121 mmol/L, kronik eksiklik grubunda 0,039 mmol/L düzeldi; fark yaklaşık üç kat.

• İki hastada geri tepme hiperkalemisi EKG-K ile laboratuvar doğrulamasından önce saptandı.

Tasarım çok merkezli ama geriye dönük bir kohort. Yazarlar sınırlılık olarak dört noktayı sayıyor: geriye dönük yapı, tedavi protokollerindeki farklılık, yatan hastada ilaç verisinin sınırlı ayrıntısı ve olası seçim yanlılığı. Hastalar EKG-K ile değil, standart laboratuvar izlemiyle tedavi edildi. Dolayısıyla EKG'ye dayalı bir izlemin sonlanımları iyileştirdiği gösterilmiş değil.

Korelasyon yüksek olsa da kronik eksiklik grubunda daha zayıftı. Etiyolojinin ilişkiyi değiştirdiği istatistiksel olarak da anlamlı çıktı. Oysa bu hastalar, çalışmadaki grubun büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Kronik grupta eşlik eden hastalık ve potasyumu etkileyen ilaç kullanımı da daha sıktı.

Giriş koşulu da önemli. Yalnızca modelin başlangıçta düşük potasyum gösterdiği hastalar alındı. Modelin kaçırdığı hipokalemi olguları bu yüzden analizde yok.

Korelasyon katsayısı tek başına iki ölçümün birbirinin yerine geçebileceğini göstermez. Yazarlar Bland-Altman (iki yöntem arasındaki farkları gösteren grafik) analizi yapmış. Ancak uyum sınırlarının sayısal değeri özette yer almıyor. Tek bir hastada tahminin kaç mmol/L sapabileceğini bu yüzden söyleyemiyoruz.

Bir başka nokta, modelin kimin elinden çıktığı. Aynı Tayvanlı ekip 2020'de JMIR Medical Informatics'te ECG12Net adlı derin öğrenme modelini yayımlamıştı. O model acil servisteki 40.180 hastanın 66.321 EKG kaydıyla eğitilmişti. Yeni çalışmada hangi model sürümünün kullanıldığını özetten doğrulayamadık.

Her durumda bu, geliştirici ekip dışında yapılmış bağımsız bir dış doğrulama değil. PubMed kaydında çıkar çatışması beyanı görünmüyor; tam metne erişemediğimiz için bu konuda kesin bir şey söyleyemiyoruz.

Ağır hipokalemide asıl risk aritmi ve solunum kası güçsüzlüğü. Takviye sırasında sık kan alımı, hem hasta hem ekip için yük. Sürekli ya da tekrarlı EKG'den türetilen bir tahmin, laboratuvar beklenirken erken uyarı işlevi görebilir. Özellikle akut kayma tablolarında hızlı düzelme ve geri tepme hiperkalemisi gerçek bir tehlike.

Bu çalışma yine de laboratuvar ölçümünü bırakmayı desteklemiyor. Yazarlar da doğrulayıcı çalışmalar gerektiğini vurguluyor. Pratikte şu noktalar akılda tutulabilir:

• Bu tür bir araç laboratuvarın yerine değil, iki ölçüm arasındaki boşlukta ek uyarı olarak düşünülmeli.

• Kronik eksiklikte, diüretik kullananlarda ve çok ilaç alanlarda EKG tahminine daha temkinli yaklaşılmalı.

• Tirotoksik periyodik paralizide hızlı düzelme ve geri tepme hiperkalemisi riski, takviye hızını gözden geçirmeyi gerektirir.

• Satın alma ya da pilot kararı öncesinde ileriye dönük, bağımsız doğrulama verisi istenmeli.

Bu modelin Türkiye'de kullanımda ya da ruhsatlı olduğuna dair bir bilgiye ulaşmadık. Model tek bir ülkenin EKG cihazları ve hasta karışımıyla geliştirildi; başka bir ortamda aynı sapmayla çalışacağı bilinmiyor.

Yerel bir pilot düşünen hastaneler için ilk adım, eşleşmiş EKG ve potasyum ölçümlerinden oluşan kendi geriye dönük veri setini kurmak olabilir. Klinik karar amacıyla kullanılacak böyle bir yazılım, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) mevzuatına göre tıbbi cihaz sayılır.