PRP (trombositlə zəngin plazma): dəri və saç üçün nə dərəcədə effektivdir?

PRP nədir, necə işləyir?

PRP ingiliscə 'platelet-rich plasma' ifadəsinin abbreviaturasıdır və Azərbaycan dilində 'trombositlə zəngin plazma' adlanır. Trombositlər (qan lövhəcikləri) qanın laxtalanmasında iştirak edən və toxumanın bərpasında rol oynayan böyümə faktorlarını ehtiva edən hüceyrə hissəcikləridir.

Prosedurda qolunuzdan az miqdarda qan götürülür, bu qan xüsusi borucuqda sentrifuqada fırladılaraq komponentlərinə ayrılır və trombositlə zəngin plazma hissəsi toplanır. Hazırlanmış plazma nazik iynələrlə saçlı dəriyə və ya dəriyə yeridilir. Məqsəd trombositlərin ifraz etdiyi böyümə faktorları ilə toxuma bərpası proseslərini dəstəkləməkdir.

İstifadə olunan material öz qanınız olduğu üçün allergik reaksiya riski aşağı hesab olunur. Lakin bu, prosedurun istənilən şəraitdə təhlükəsiz olduğu demək deyil: qanın hazırlanması və yeridilməsi zamanı gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi infeksiyaya səbəb ola bilər.

Steril və qapalı sistem niyə vacibdir? Qanınızın götürüldüyü borucuqdan sizə geri yeridildiyi ana qədər onun açıq hava və başqa materiallarla təması minimuma endirilməlidir. Birdəfəlik, steril və qapalı sistemli dəstlər, sizə aid olduğu aydın etiketlənmiş borucuqlar və prosedurun bütövlükdə tibb müəssisəsində aparılması infeksiya və qarışıqlıq riskini azaldır.

Hansı məqsədlərlə istifadə olunur?

• Androgenetik alopesiya (irsi, hormonlarla bağlı saç tökülməsi): PRP-nin ən çox öyrənilmiş estetik istifadə sahəsidir. Randomizə olunmuş nəzarətli tədqiqatları birləşdirən analizlər bəzi pasiyentlərdə saç sıxlığının artmasını bildirir; lakin tədqiqatlar kiçikdir, hazırlanma üsulları bir-birindən fərqlidir və nəticələr dəyişkəndir. Sübutlar məhduddur və mübahisəlidir.
• Dərinin cavanlaşdırılması (dəri toxuması, incə xətlər, parlaqlıq): bu istifadə üçün aparılmış tədqiqatların sayı azdır və sübutlar məhduddur. Effektivliyi hələ dəqiq göstərilməyib.
• Sızanaq izləri: bəzi tədqiqatlarda başqa üsullarla (məs., mikroiynələmə və ya lazer) birlikdə istifadə olunub; tək başına təsiri barədə sübutlar məhduddur.
• Göz altı və digər nahiyələr: bu cür istifadələr üçün sübutlar daha da məhduddur; gözləntinizi həkiminizlə açıq danışmalısınız.

Saç tökülməsində niyə əvvəlcə səbəb araşdırılmalıdır

Saç tökülməsinin tək bir səbəbi yoxdur. Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı, bəzi vitamin çatışmazlıqları, hormon disbalansı, keçirilmiş ağır xəstəlik və ya əməliyyat, doğuşdan sonrakı dövr, bəzi dərmanlar, stress və saçlı dəri xəstəlikləri tökülməyə səbəb ola bilər. Bu hallarda əsas müalicə altda yatan səbəbin aradan qaldırılmasıdır.

Buna görə PRP düşünülməzdən əvvəl həkim müayinəsi və lazım olarsa qan analizləri ilə qiymətləndirmə aparılmalıdır. Məsələn, ocaqlı alopesiya və ya çapıq qoyan saç tökülməsi növləri fərqli yanaşma tələb edir. Həkiminiz tökülmənin növünü müəyyən etdikdən sonra PRP-nin sizin üçün mənalı seçim olub-olmadığını müzakirə edə bilər.

Kimə uyğun ola bilər?

Androgenetik saç tökülməsi diaqnozu qoyulmuş, gözləntisi real olan və bir neçə seansa vaxt ayıra bilən yetkinlər PRP üçün qiymətləndirilə bilər. PRP bəzən həkimin tövsiyə etdiyi digər saç müalicələri ilə birlikdə, onların yerinə deyil, yanında düşünülür.

Dəri üçün PRP düşünürsünüzsə, sübutların məhdud olduğunu bilərək qərar verməyiniz və sübutu daha güclü olan seçimləri də həkiminizlə müzakirə etməyiniz tövsiyə olunur.

Kimə uyğun deyil, nəyə diqqət etməli?

Aşağıdakı hallarda PRP adətən tövsiyə olunmur və ya əvvəlcə mütləq həkim qiymətləndirməsi lazımdır:

• Trombositlərin sayına və ya funksiyasına təsir edən qan xəstəlikləri, laxtalanma pozuntuları
• Qanı durulaşdıran dərmanların (antikoaqulyantların) və ya trombosit funksiyasına təsir edən dərmanların qəbulu – bu dərmanları heç vaxt öz-özünə dayandırmayın; mütləq dərmanı yazan həkiminizlə məsləhətləşin
• Prosedur nahiyəsində və ya ümumilikdə aktiv infeksiya, qızdırmalı xəstəlik
• Xərçəng diaqnozu və ya müalicəsi; prosedur nahiyəsində dəri xərçəngi
• Hamiləlik və əmizdirmə dövrü (bu dövrlər üçün təhlükəsizlik məlumatları kifayət deyil)

Bu siyahı tam deyil; bütün sağlamlıq vəziyyətinizi və qəbul etdiyiniz dərmanları həkiminizə deyin. Bitki tərkibli vasitələri və qida əlavələrini də qeyd edin. Bəzi ağrıkəsicilər və əlavələr qanama və göyərmə meylini artıra bilər.

Kim və harada aparmalıdır?

PRP qanın götürülməsi və inyeksiya daxil olan tibbi prosedurdur. Türkiyədə bu məsələlər Sağlık Bakanlığı (Türkiyə Səhiyyə Nazirliyi) qaydaları ilə müəyyən edilir; prosedur həkim tərəfindən və lisenziyalı tibb müəssisəsində aparılmalıdır. Ev, bərbərxana və ya gözəllik salonu kimi yerlərdə qanın götürülüb emal edilməsi steril şərait və mümkün ağırlaşmaya müdaxilə imkanı baxımından ciddi risk daşıyır.

Prosedurdan əvvəl hazırlıq

• Həkiminizin müayinəsindən keçin; saç tökülməsi üçün tələb olunan analizləri prosedurdan əvvəl verin.
• Qəbul etdiyiniz dərmanların və əlavələrin siyahısını hazırlayın; hansılarına fasilə verilib-verilməyəcəyinə yalnız həkiminiz qərar verir.
• Prosedur günündən əvvəl kifayət qədər maye qəbul edin və yüngül yemək yeyin; ac qarına qan vermək başgicəllənməyə səbəb ola bilər.
• Saç proseduru üçün saçınızı əvvəlcədən yumağınız istənilə bilər; yağlı vasitələrdən və saç düzümü vasitələrindən istifadə etməyin.
• Qızdırma, qripəoxşar əlamətlər və ya prosedur nahiyəsində sızanaq/yara varsa, qəbulu təxirə salmaq lazım ola bilər.

Prosedur günü addım-addım

1. Həkiminiz sağlamlıq vəziyyətinizi və gözləntilərinizi nəzərdən keçirir, yazılı məlumatlandırılmış razılıq alınır.
2. Qolunuzdan az miqdarda qan götürülür; borucuqların sizə aid olduğunu göstərən etiket yoxlanılır.
3. Qan steril qapalı sistemli borucuqda sentrifuqada ayrılır və trombositlə zəngin plazma hazırlanır.
4. Prosedur nahiyəsi təmizlənir və antiseptiklə silinir; lazım olarsa yerli anestezik krem və ya soyuq tətbiq olunur.
5. Plazma nazik iynələrlə saçlı dəriyə və ya dəriyə kiçik miqdarlarda yeridilir; bəzən mikroiynələmə ilə birlikdə tətbiq edilir.
6. Prosedurdan sonra nahiyə yoxlanılır, qulluq tövsiyələri və nəzarət müayinəsinin tarixi sizə yazılı verilir.

Prosedurdan sonra: ilk 24 saat və ilk həftə

İlk saatlarda prosedur nahiyəsində qızartı, yüngül şişkinlik, gərginlik və həssaslıq adi haldır. Saçlı dəriyə aparılan prosedurlardan sonra baş nahiyəsində dolğunluq hissi və yüngül ağrı ola bilər.

• İlk gün nahiyəyə toxunmamağa, sürtməməyə və makiyaj etməməyə çalışın.
• Saçınızı nə vaxt yuya biləcəyinizi həkiminizdən soruşun.
• Həkiminizin tövsiyə etdiyi müddət ərzində ağır idmandan, saunadan, hamamdan və uzun müddət günəşdə qalmaqdan çəkinin.
• Ağrıkəsici lazımdırsa, hansı dərmandan istifadə edə biləcəyinizi həkiminizdən soruşun.

Gözlənilən yan təsirlər

• İnyeksiya yerlərində ağrı, qızartı və həssaslıq
• Yüngül şişkinlik və göyərmə (adətən bir neçə gün ərzində keçir)
• Saçlı dəridə müvəqqəti qaşınma və ya gərginlik
• Qan götürülən yerdə göyərmə
• Nadir hallarda başgicəllənmə və ya huşunu itirmə hissi (xüsusən qanın götürülməsi zamanı)

Həkiminizlə əlaqə saxlaya bilmirsinizsə, ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin. Həkiminiz tövsiyə etmədikcə nahiyəyə masaj, isti və ya buz tətbiq etməyin.

Nəticə nə vaxt görünür, nə qədər davam edir?

Saç tökülməsində PRP-dən fayda görən insanlarda ilk dəyişiklik adətən tökülmənin azalması şəklində, bir neçə ay ərzində hiss olunur. Saç sıxlığının mümkün artımı yalnız bir neçə aylıq müşahidədən sonra qiymətləndirilə bilər. Buna görə nəticələri müqayisə edə bilmək üçün prosedurdan əvvəl standart şəraitdə fotoşəkil çəkilməsi faydalıdır.

Təsir zaman keçdikcə azala bildiyi üçün müalicə əsasən başlanğıc kurs və sonra fasilələrlə təkrarlar şəklində planlaşdırılır. Seansların sayı və aralarındakı fasilə fərdi olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir; bütün tədqiqatlarda qəbul olunmuş vahid protokol yoxdur.

Real gözlənti: PRP nəyi edə bilməz?

• Tamamilə saçsız (keçəl) nahiyələrdə yenidən saç çıxarması gözlənilmir; saç kökləri hələ canlı olan, seyrəlmiş nahiyələrdə daha mənalı ola bilər.
• Saç tökülməsinin altında yatan qalxanabənzər vəzi problemləri, dəmir çatışmazlığı kimi səbəbləri müalicə etmir.
• Hər kəsdə eyni nəticəni vermir; bəzi insanlarda nəzərəçarpan reaksiya görünməyə bilər.
• Dərinin sallanmasını aradan qaldırmır, dərin qırışları filler və ya cərrahiyyə kimi düzəltmir.
• Bir seansla nəticə verməsi gözlənilmir və təsiri müalicə dayandırıldıqdan sonra azala bilər.

Alternativlər

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır; diaqnoz və müalicəni əvəz etmir. Sizə uyğun seçimi müayinədən sonra həkiminizlə birlikdə müəyyən etməlisiniz.