«لیزر برای رفع موهای زائد سرطان‌زاست»: علم دربارهٔ این شایعه چه می‌گوید؟

پاسخ کوتاه: شاهد علمی وجود ندارد که نشان دهد لیزر موهای زائد باعث سرطان می‌شود. لیزرهایی که برای موهای زائد به کار می‌روند، برخلاف پرتو ایکس، از نور غیریونیزان استفاده می‌کنند که انرژی کافی برای آسیب مستقیم به DNA ندارد. خطرات واقعی لیزر موهای زائد وضعیت‌هایی مانند سوختگی، تغییر رنگ پوست و آسیب به چشمِ بدون محافظ است. این خطرها را می‌توان با دستگاه مناسب، تنظیم درست و فرد انجام‌دهندهٔ باتجربه کاهش داد؛ اما به صفر نمی‌رسند.

این شایعه از کجا می‌آید؟

در زبان روزمره واژهٔ پرتو (تابش) برای توصیف هم‌زمان انواع بسیار متفاوت انرژی به کار می‌رود. وقتی پرتوهای پرانرژی پرتو ایکس و برخی منابع هسته‌ای با نور روز، امواج رادیویی و نور لیزر با یک واژه نامیده می‌شوند، ممکن است تصور شود همهٔ آن‌ها خطر یکسانی دارند. در حالی که اثر آن‌ها بر بدن بسیار با هم فرق دارد.

تفاوت پرتو یونیزان و غیریونیزان

در علم، پرتوها بر اساس انرژی‌شان به دو دسته تقسیم می‌شوند. پرتوهای یونیزان (برای نمونه پرتو ایکس و پرتو گاما) آن‌قدر پرانرژی‌اند که می‌توانند از اتم‌ها الکترون جدا کنند و ممکن است مستقیماً به DNA آسیب بزنند. نوعی از پرتو که با خطر سرطان مرتبط دانسته می‌شود همین است.

اما لیزرها و دستگاه‌های IPL (نور پالسی شدید) که برای موهای زائد به کار می‌روند، در محدودهٔ نور مرئی و فروسرخ نزدیک کار می‌کنند. این نور یونیزان نیست. اثر خود را از راه گرما نشان می‌دهد: نور توسط ملانین، رنگدانهٔ تیرهٔ ریشهٔ مو، جذب و به گرما تبدیل می‌شود و به ریشهٔ مو آسیب می‌زند.

نور فرابنفش (UV) جایگاه ویژه‌ای میان این دو دسته دارد و ارتباط آن با سرطان‌های پوست به‌خوبی شناخته شده است. لیزرهای موهای زائد از نور فرابنفش استفاده نمی‌کنند.

پژوهش‌ها چه می‌گویند؟

لیزر موهای زائد سال‌هاست که به‌طور گسترده به کار می‌رود. در مقالات مروری که عوارض جانبی این روش را بررسی کرده‌اند، یافته‌ای که نشان دهد سرطان پوست به دلیل لیزر موهای زائد ایجاد شده گزارش نشده است. عمقی که نور بر آن اثر می‌گذارد نیز به چند میلی‌متر پوست محدود است؛ به اندام‌های داخلی نمی‌رسد.

در علم ثابت کردن اینکه چیزی هرگز رخ نمی‌دهد دشوار است و داده‌های پیگیری بسیار طولانی‌مدت محدودند. اما دانسته‌های امروز و ویژگی‌های فیزیکی نور، از این نگرانی که لیزر موهای زائد باعث سرطان می‌شود پشتیبانی نمی‌کنند.

خطرهایی که واقعاً باید به آن‌ها توجه کرد

هرچند نگرانی از سرطان بی‌جاست، لیزر موهای زائد اقدامی پزشکی است که خطراتی دارد. شایع‌ترین و مهم‌ترین خطرها این‌هاست:

• سوختگی و تاول: اگر تنظیم دستگاه با تیپ پوستی متناسب نباشد یا پوست به‌تازگی برنزه شده باشد، ممکن است پیش بیاید.
• تغییرات رنگ: ممکن است تیره شدن یا روشن شدن پوست دیده شود؛ در پوست‌های تیره و آفتاب‌دیده خطر بیشتر است. بیشتر گذراست، اما ممکن است طولانی شود.
• اسکار: به‌ندرت، به‌ویژه پس از سوختگی‌های جدی، ممکن است دیده شود.
• آسیب چشم: نور لیزر ممکن است به چشم بدون محافظ آسیب جدی بزند. در حین درمان هم فرد درمان‌شونده و هم فرد انجام‌دهنده باید عینک محافظ مناسب بزنند؛ درمان اطراف چشم به دقت ویژه نیاز دارد.
• افزایش رویش مو: در برخی افراد، رویش مو در نزدیکی ناحیهٔ درمان ممکن است به‌طور غیرمنتظره افزایش یابد.

بیشتر این خطرها را می‌توان با معاینه، تعیین درست تیپ پوستی و انتخاب دستگاه و تنظیم مناسب کاهش داد. محافظت از آفتاب پیش و پس از درمان نیز مهم است. برای اطلاعات بیشتر مقالهٔ «لیزر موهای زائد» را ببینید.

چرا خال‌ها و لک‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند؟

خال‌ها هم ملانین دارند و به همین دلیل نور لیزر را جذب می‌کنند. لیزر کردن روی یک خال ممکن است ظاهر آن را تغییر دهد. این وضعیت ممکن است ارزیابی آن خال توسط پزشک را در آینده دشوار کند و باعث شود نشانهٔ احتمالی سرطان پوست از چشم پنهان بماند.

به همین دلیل روی خال‌ها نباید بدون ارزیابی لیزر انجام شود. در طول درمان معمولاً خال‌ها پوشانده و از آن‌ها رد می‌شوند. اگر خالی دارید که شکل، رنگ یا اندازه‌اش تغییر می‌کند، خونریزی می‌کند یا تازه پیدا شده، توصیه می‌شود پیش از لیزر به متخصص پوست مراجعه کنید. اطلاعات بیشتر دربارهٔ لک‌های پوست در مقالهٔ «لک‌های پوست و ملاسما» آمده است.

جمع‌بندی

شایعهٔ سرطان‌زا بودن لیزر موهای زائد از نامیدن انواع گوناگون پرتو با یک واژه سرچشمه می‌گیرد. لیزرهای موهای زائد از نور غیریونیزان استفاده می‌کنند و شاهدی وجود ندارد که باعث سرطان شوند. با این حال خطرات واقعی مانند سوختگی، تغییر رنگ و آسیب چشم وجود دارد. برای روند معمول پس از درمان مقالهٔ «مراقبت پس از اقدامات پزشکی زیبایی» را ببینید. تصمیم باید پس از معاینه همراه با پزشک شما گرفته شود.