پاسخ کوتاه: در زمستان و هوای ابری هم محافظت در برابر آفتاب اغلب لازم است. ابرها جلوی همهٔ پرتوهای فرابنفش را نمی‌گیرند؛ برف با بازتاباندن نور میزان تماس را بیشتر می‌کند. پرتوهای UVA که پوست را پیر می‌کنند در تمام سال وجود دارند و می‌توانند از شیشهٔ پنجره عبور کنند. شدت پرتوهای آفتاب در ماه‌های زمستان معمولاً کمتر از تابستان است؛ اما برای کسانی که تمایل به لک شدن مانند ملاسما دارند، کسانی که به‌تازگی اقدام پزشکی زیبایی انجام داده‌اند و کسانی که در نواحی برفی یا مرتفع وقت می‌گذرانند، محافظت اهمیت ویژه‌ای دارد.
در نور آفتاب چه چیزهایی وجود دارد؟
پرتوهای فرابنفش (UV) که از خورشید می‌آیند، از نظر پوست به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند. پرتوهای UVB بیشتر بر سطح پوست اثر می‌گذارند و علت اصلی آفتاب‌سوختگی‌اند. شدت آن‌ها بسته به فصل، ساعت روز و موقعیت جغرافیایی به‌طور آشکاری تغییر می‌کند؛ در زمستان کاهش می‌یابد.
پرتوهای UVA اما به لایه‌های عمیق‌تر پوست می‌رسند. این پرتوها در پیری پوست ناشی از آفتاب، مانند چین و چروک، از دست رفتن کشسانی و لک شدن، نقش مهمی دارند. شدت UVA به اندازهٔ UVB با فصل‌ها نوسان ندارد. هر دو نوع پرتو با خطر سرطان پوست مرتبط‌اند.
آیا ابرها جلوی آفتاب را می‌گیرند؟
ابرها گرما و روشنایی آفتاب را بیش از آنچه حس می‌کنیم کم می‌کنند؛ اما پرتوهای فرابنفش را به همان اندازه مؤثر مسدود نمی‌کنند. سازمان جهانی بهداشت یادآوری می‌کند که لایهٔ نازک ابر ممکن است اجازه دهد بخش بزرگی از پرتوهای UV عبور کنند. ابرهای ضخیم و متراکم اما محافظت بیشتری فراهم می‌کنند.
در یک روز خنک و ابری، چون سوزش آفتاب حس نمی‌شود، افراد ممکن است مدت طولانی‌تری بدون محافظت بیرون بمانند. این ممکن است به آفتاب‌سوختگی‌های غیرمنتظره و با گذشت زمان به آسیب انباشتهٔ آفتاب منجر شود.
آیا نور آفتاب پشت شیشه هم اثر دارد؟
شیشه‌های معمولی پنجره بخش بزرگی از پرتوهای UVB را مسدود می‌کنند، اما بخش مهمی از پرتوهای UVA را عبور می‌دهند. در منابع پزشکی گزارش شده که در افرادی که مدت طولانی کنار پنجره کار می‌کنند یا هر روز مسافت طولانی رانندگی می‌کنند، ممکن است آسیب آفتاب در سمتی از صورت و بازو که رو به پنجره است آشکارتر دیده شود.
به همین دلیل اگر تمام روز کنار پنجره می‌نشینید یا مدت طولانی رانندگی می‌کنید، فکر کردن به محافظت در برابر آفتاب در ماه‌های زمستان هم ممکن است مفید باشد.
اثر آفتاب بر پوست فقط در تابستان و روزهای آفتابی دیده نمی‌شود؛ ابر و شیشه بخشی از نور فرابنفش را عبور می‌دهند. به‌ویژه اگر درمان لک دارید یا به‌تازگی اقدامی انجام داده‌اید، محافظت در برابر آفتاب را در زمستان هم ادامه دهید.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
برف و ارتفاع میزان تماس را بیشتر می‌کنند
برف تازه بخش بزرگی از نور فرابنفش را بازمی‌تاباند. این یعنی پوست هم در معرض نوری قرار می‌گیرد که از بالا می‌آید و هم نوری که از پایین می‌آید. همچنین با افزایش ارتفاع، اثر صافی جو کم می‌شود و شدت پرتوهای UV بالا می‌رود.
در فعالیت‌هایی مانند اسکی یا کوه‌پیمایی، با وجود زمستان ممکن است آفتاب‌سوختگی‌های جدی دیده شود. در این محیط‌ها افزون بر پوست، محافظت از چشم‌ها با عینک آفتابی مناسب هم اهمیت دارد.
چه کسانی باید در زمستان بیشتر مراقب باشند؟
- کسانی که ملاسما یا تمایل به لک شدن دارند: ملاسما حتی با نور آفتاب کم هم ممکن است تیره‌تر شود. گمان می‌رود نور مرئی هم بتواند بر ملاسما اثر بگذارد. برای جزئیات می‌توانید مقالهٔ «لک‌های پوست و ملاسما» را ببینید.
- کسانی که به‌تازگی لیزر، لایه‌برداری شیمیایی یا اقدامی مشابه انجام داده‌اند: پوست پس از اقدام به آفتاب حساس‌تر است و آفتاب بدون محافظت ممکن است خطر لک شدن را بیشتر کند. برای اصول کلی می‌توانید مقالهٔ «مراقبت پس از اقدامات پزشکی زیبایی» را ببینید.
- کسانی که در دورهٔ لیزر موهای زائد هستند: پوست برنزه خطر سوختگی و تغییر رنگ را بیشتر می‌کند. جزئیات در مقالهٔ «لیزر موهای زائد» آمده است.
- کسانی که داروهایی مصرف می‌کنند که ممکن است حساسیت به نور ایجاد کنند: برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، برخی داروهای به‌کاررفته در درمان آکنه و داروهای دیگر ممکن است پوست را به آفتاب حساس کنند. این را دربارهٔ داروی خود از پزشک یا داروسازتان بپرسید.
- کسانی که پیش‌تر سرطان پوست داشته‌اند یا پوست روشنی دارند که به‌آسانی می‌سوزد
در زمستان چگونه از خود در برابر آفتاب محافظت کنیم؟
به‌عنوان یک معیار عملی، سازمان جهانی بهداشت محافظت در برابر آفتاب را در زمان‌هایی توصیه می‌کند که شاخص UV برابر 3 یا بیشتر است. شاخص UV در برنامه‌های وضعیت هوا و منابع هواشناسی آمده است. در ماه‌های زمستان در سطح دریا این عدد در بیشتر روزها ممکن است پایین باشد؛ اما در کوهستان، روی برف و در ساعت‌های ظهر ممکن است بالا برود.
- شاخص UV روز را بررسی کنید؛ به‌ویژه در نواحی برفی و مرتفع مراقب باشید.
- اگر قرار است بیرون وقت بگذرانید، روی نواحی بیرون از پوشش مانند صورت، گوش و دست، ضدآفتاب طیف گسترده (در برابر UVA و UVB) بزنید.
- اگر مدت طولانی بیرون هستید، ضدآفتاب را در فاصله‌هایی که پزشکتان یا دستور مصرف فراورده توصیه می‌کند تجدید کنید.
- ضدآفتاب را با کلاه، عینک آفتابی و پوشش مناسب تقویت کنید.
- اگر ملاسما دارید یا به‌تازگی اقدامی انجام داده‌اید، برنامهٔ محافظت ویژهٔ خود را با پزشکتان در میان بگذارید.
جمع‌بندی
شایعهٔ لازم نبودن ضدآفتاب در زمستان و هوای ابری از حس نکردن گرمای آفتاب سرچشمه می‌گیرد. حال آنکه بخش مهمی از پرتوهای UV از ابرها می‌گذرد، UVA از شیشهٔ پنجره هم می‌تواند برسد و برف میزان تماس را بیشتر می‌کند. میزان محافظتی که در روزهای زمستان لازم است، بسته به فرد، جایی که هستید و فعالیتی که انجام می‌دهید فرق می‌کند. اگر تمایل به لک شدن دارید یا به‌تازگی اقدامی انجام داده‌اید، توصیه می‌شود برنامهٔ محافظت خود را همراه با پزشکتان تعیین کنید.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- آیا پوست من تمایل به لک شدن دارد و آیا در زمستان هم باید از آن محافظت کنم؟
- پس از اقدامی که انجام داده‌ام، چه مدت باید به‌ویژه از خود در برابر آفتاب محافظت کنم؟
- آیا داروهایی که مصرف می‌کنم پوستم را به آفتاب حساس می‌کنند؟
- آیا ضدآفتاب‌های رنگی برای ملاسما ممکن است برای من مناسب باشند؟
- کنار پنجره کار می‌کنم؛ آیا محافظت روزانه لازم است؟
- در تعطیلات اسکی چگونه از پوست و چشم‌هایم محافظت کنم؟
پرسش‌های متداول
اگر در خانه می‌نشینم، آیا باید ضدآفتاب بزنم؟
اگر از پنجره دور هستید و تمام روز در خانه می‌مانید، نیاز معمولاً کم است. اگر مدت طولانی مستقیماً کنار پنجره می‌نشینید یا ملاسما دارید، می‌توانید نیاز خود به محافظت را با پزشکتان در میان بگذارید.
آیا ضدآفتاب باعث کمبود ویتامین D می‌شود؟
شواهد قوی‌ای وجود ندارد که نشان دهد مصرف روزانه سطح ویتامین D را در افراد سالم به‌طور آشکاری پایین می‌آورد. اگر در معرض خطر کمبود ویتامین D هستید، توصیه می‌شود این را نه با کنار گذاشتن ضدآفتاب، بلکه با گفت‌وگو با پزشکتان ارزیابی کنید.
آیا فاکتور محافظت در برابر آفتاب در مرطوب‌کننده کافی است؟
برای تماس کوتاه روزانه با محیط بیرون ممکن است کافی باشد؛ اما لازم است به مقدار کافی زده شود و در برابر UVA هم محافظت کند. اگر قرار است مدت طولانی بیرون، روی برف یا در کوهستان بمانید، یک ضدآفتاب جداگانه ممکن است مناسب‌تر باشد.
آیا در زمستان آفتاب‌سوختگی رخ می‌دهد؟
بله. به‌ویژه در نواحی برفی و مرتفع، در حین اسکی یا کوه‌پیمایی، در زمستان هم ممکن است آفتاب‌سوختگی‌های جدی دیده شود.
اگر پوست تیره دارم، آیا در زمستان به محافظت نیاز است؟
پوست تیره در برابر آفتاب‌سوختگی مقاوم‌تر است، اما تمایل به لک شدن و ملاسما ممکن است در آن آشکارتر باشد. اگر مشکل لک دارید، محافظت مفید است؛ می‌توانید نیاز خود را با پزشکتان ارزیابی کنید.
منابع
- Global Solar UV Index: A Practical Guide — سازمان جهانی بهداشت (WHO), 2002
- Sunscreen and sun safety — NHS (بریتانیا)
- Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial (Hughes MC et al.). Ann Intern Med 2013;158(11):781–790 — Annals of Internal Medicine, 2013
- Unilateral dermatoheliosis (Gordon JR, Brieva JC). N Engl J Med 2012;366(16):e25 — New England Journal of Medicine, 2012
- Melasma: Diagnosis and treatment — American Academy of Dermatology (AAD)
- Melasma — Patient Information Leaflet — British Association of Dermatologists (BAD), 2024
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
