کرایولیپولیز چیست و چگونه کار می‌کند؟
کرایولیپولیز از دو واژهٔ 'کرایو' (سرما) و 'لیپولیز' (تجزیهٔ چربی) ساخته شده است. این روش بر این مشاهده استوار است که سلول‌های چربی نسبت به پوست، عصب و بافت رگ‌های اطراف به سرما حساس‌ترند. سر دستگاه روی ناحیهٔ مورد درمان قرار می‌گیرد و بافت چربی برای مدتی معین به‌صورت کنترل‌شده سرد می‌شود.
سلول‌های چربی که از سرما آسیب دیده‌اند، در هفته‌های بعد به‌تدریج توسط بدن برداشته می‌شوند. به همین دلیل نتیجه نه در روز درمان، بلکه طی چند هفته و چند ماه آشکار می‌شود. هرچند به جای سلول‌های چربی از بین رفته به‌آسانی سلول تازه ساخته نمی‌شود، سلول‌های چربی باقی‌مانده با افزایش وزن ممکن است دوباره بزرگ شوند.
در بیشتر دستگاه‌ها ناحیه با یک سر خلائی مکیده و به درون سر کشیده می‌شود؛ برخی سرها نیز به‌صورت تخت روی پوست قرار می‌گیرند. نوع سر بر اساس شکل ناحیه و مقدار چربی‌ای که با دست گرفته می‌شود انتخاب می‌شود.
کرایولیپولیز با دستگاه‌هایی با ویژگی‌های فنی متفاوت انجام می‌شود. بخش بزرگی از مطالعات با دستگاه‌های معینی انجام شده‌اند؛ نتایجی که با یک دستگاه به دست آمده ممکن است برای همهٔ دستگاه‌ها صادق نباشد.
برای چه اهدافی به کار می‌رود؟
- تجمع محدود چربی در ناحیهٔ شکم
- پهلوها (ناحیه‌ای که در زبان عامه 'دستگیرهٔ عشق' نامیده می‌شود)
- تجمع چربی زیر چانه
- نواحی مانند سطح داخلی و خارجی ران، پشت بازو، پشت و خط سوتین
هدف کاهش وزن بدن نیست، بلکه اصلاح خطوط بدن با کاهش اندکی از ضخامت چربی در یک ناحیهٔ معین است. نباید تغییر آشکاری روی ترازو انتظار داشت.
برای چه کسانی مناسب است؟
مناسب‌ترین افراد برای کرایولیپولیز معمولاً کسانی هستند که وزنشان نزدیک به وزن ایده‌آل است، مدتی است وزنشان ثابت مانده و تجمع‌های محدود چربی دارند که با دست گرفته می‌شوند و با وجود رژیم و ورزش کم نمی‌شوند. خوب بودن کشسانی پوست به یکنواخت‌تر دیده شدن نتیجه کمک می‌کند.
| وضعیت | پاسخ مورد انتظار |
|---|---|
| وزن نزدیک به ایده‌آل، تجمع محدود چربی که با دست گرفته می‌شود | می‌توان کاهشی متوسط اما قابل توجه انتظار داشت |
| اضافه‌وزن آشکار یا چاقی | مناسب نیست؛ مدیریت وزن و ارزیابی پزشکی در اولویت است |
| چربی پشت عضلات شکم (اطراف اندام‌های داخلی) | بر آن اثر ندارد؛ این چربی باید جداگانه از نظر سلامت ارزیابی شود |
| افتادگی آشکار پوست | افتادگی را اصلاح نمی‌کند؛ با کاهش چربی شلی ممکن است آشکارتر دیده شود |
| ظاهر سلولیت | درمانی برای سلولیت نیست |
برای چه کسانی مناسب نیست و به چه نکاتی باید توجه کرد؟
برخی بیماری‌ها باعث واکنش غیرطبیعی به سرما می‌شوند. در این موارد کرایولیپولیز نباید انجام شود:
- کرایوگلوبولینمی: وضعیتی که در آن پروتئین‌هایی در خون وجود دارند که در سرما رسوب می‌کنند
- کهیر سرمایی: پیدایش کهیر (برجستگی‌های خارش‌دار) روی پوست پس از تماس با سرما
- هموگلوبینوری حمله‌ای سرمایی: بیماری نادر خونی که در آن با قرار گرفتن در معرض سرما گلبول‌های قرمز تجزیه می‌شوند
در موارد زیر نیز یا درمان انجام نمی‌شود یا پس از ارزیابی دقیق پزشک تصمیم گرفته می‌شود:
- فتق (برای نمونه فتق ناف یا فتق محل جراحی) یا شک به فتق در ناحیهٔ درمان
- جراحی اخیر، زخم باز، بیماری پوستی فعال یا عفونت در ناحیه
- کاهش حس، اختلال گردش خون یا پدیدهٔ رینود (سفید شدن انگشتان در سرما) در ناحیه
- بارداری و شیردهی: چون دادهٔ کافی دربارهٔ ایمنی وجود ندارد، معمولاً توصیه می‌شود به تعویق بیفتد.
- مصرف داروی ضدانعقاد (رقیق‌کنندهٔ خون) ممکن است خطر کبودی را افزایش دهد؛ داروی خود را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک خود مشورت کنید.
- اقدامات قبلی روی همان ناحیه یا وجود ایمپلنت در ناحیه
اگر مطمئن نیستید که مشکل سلامتی مرتبط با سرما دارید یا نه، یا اگر در سرما برجستگی روی پوست، تیره شدن رنگ ادرار یا تغییر رنگ انگشتان را تجربه کرده‌اید، حتماً آن را در معاینه بگویید. تنها پس از ارزیابی پزشک می‌توان دربارهٔ مناسب بودن تصمیم گرفت.
چه کسی باید انجام دهد و کجا؟
کرایولیپولیز اقدامی پزشکی است که خطراتی مانند آسیب سرمایی و افزایش متناقض چربی دارد. توصیه می‌شود ارزیابی مناسب بودن، به‌ویژه پرسش دربارهٔ فتق و بیماری‌های وابسته به سرما، توسط پزشک انجام شود و درمان زیر مسئولیت پزشک پیش برود. مطمئن شوید که اگر مشکلی پیش آمد، پزشکی هست که بتوانید به او دسترسی داشته باشید.
تلاش برای 'منجمد کردن چربی به دست خود' با دستگاه‌هایی که منشأ و ویژگی‌های فنی‌شان نامعلوم است، یا در خانه با یخ یا کیسهٔ سرد، ممکن است به سرمازدگی جدی بینجامد؛ از این کارها پرهیز کنید. هنگام انتخاب مرکز می‌توانید از مقالهٔ «فهرست ایمنی 10 ماده‌ای برای انتخاب کلینیک و پزشک در پزشکی زیبایی» کمک بگیرید.
کرایولیپولیز روش لاغری نیست؛ برای تجمع‌های محدود چربی است که در برابر رژیم و ورزش مقاوم‌اند. گفت‌وگو پیش از درمان دربارهٔ اینکه برای چه کسانی مناسب نیست و دربارهٔ عوارض جانبی که هرچند نادر ممکن است دیده شوند، پایهٔ انتظار درست است.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
آمادگی پیش از درمان
- انتظارات خود را صریح در میان بگذارید؛ به پزشک خود نشان دهید که در کدام ناحیه چه تغییری را امید دارید.
- پزشک ناحیه را با دست ارزیابی می‌کند؛ بررسی می‌کند که آیا چربی با دست گرفته می‌شود و آیا نشانه‌ای از فتق وجود دارد.
- اگر پزشک بخواهد، پیش از درمان عکس و اندازه‌گیری انجام می‌شود؛ چون نتیجه چند ماه بعد آشکار می‌شود، برای مقایسه مفید است.
- داروهایی که مصرف می‌کنید، جراحی‌هایی که داشته‌اید و شکایت‌های مرتبط با سرما را اطلاع دهید.
- چون درمان ممکن است طولانی باشد، لباس راحت بپوشید؛ برای گذراندن وقت می‌توانید چیزی برای خواندن همراه داشته باشید.
روز درمان گام‌به‌گام
- سابقهٔ پزشکی و انتظارات شما بررسی می‌شود؛ ناحیه ارزیابی و سر مناسب انتخاب می‌شود.
- فرم رضایت آگاهانه خوانده می‌شود؛ خطرات، از جمله افزایش متناقض چربی که نادر است، و نتایج واقع‌بینانه مطرح می‌شوند، به پرسش‌های شما پاسخ داده می‌شود و فرم امضا می‌شود.
- ناحیه علامت‌گذاری می‌شود و برای محافظت پوست از سرما یک پد ژلی محافظ گذاشته می‌شود.
- سر دستگاه روی ناحیه قرار می‌گیرد؛ در سرهای خلائی بافت به درون سر کشیده می‌شود. در دقایق نخست ممکن است حس کشیده شدن، فشار، سرمای شدید و تیر کشیدن وجود داشته باشد.
- طی چند دقیقه ناحیه معمولاً بی‌حس می‌شود و ناراحتی کاهش می‌یابد. در طول سرمادهی می‌توانید بنشینید یا دراز بکشید.
- اگر ناراحتی بیشتر شد یا حس سوزش از بین نرفت، فوراً به فرد انجام‌دهنده بگویید.
- پس از برداشتن سر، ناحیه ممکن است مدتی سفت و سرد به نظر برسد. در برخی مراکز ناحیه برای مدت کوتاهی ماساژ داده می‌شود.
- پوست بررسی می‌شود و توصیه‌های مراقبتی داده می‌شود؛ همان روز می‌توانید به خانه بروید.
پس از درمان: 24 ساعت نخست و هفتهٔ نخست
بلافاصله پس از درمان، قرمزی، تورم، کبودی و حساسیت به لمس در ناحیه شایع است. پس از ماساژ ممکن است سوزن‌سوزن شدن یا تیر کشیدن کوتاه‌مدت وجود داشته باشد. این علائم بیشتر طی چند روز کاهش می‌یابند.
- بیشتر افراد همان روز به کار و زندگی روزمرهٔ خود بازمی‌گردند.
- بی‌حسی و گزگز شایع است و ممکن است چند هفته طول بکشد.
- در برخی افراد، به‌ویژه در ناحیهٔ شکم، ممکن است دردی وجود داشته باشد که چند روز پس از درمان آغاز می‌شود و ممکن است شب‌ها بیشتر شود. این درد بیشتر طی چند روز تا چند هفته برطرف می‌شود.
- از مسکن‌ها یا داروهایی که پزشک توصیه نکرده استفاده نکنید.
- پیش از گذاشتن بخاری، کیسهٔ آب گرم یا یخ روی ناحیه با پزشک خود مشورت کنید؛ در پوست بی‌حس خطر سوختگی بیشتر است.
- لباس‌های راحت و غیرتنگ را ترجیح دهید.
عوارض جانبی مورد انتظار
- قرمزی، تورم و کبودی: معمولاً طی چند روز کاهش می‌یابد.
- بی‌حسی و کاهش حس: شایع است؛ بیشتر طی چند هفته بهبود می‌یابد و در برخی افراد ممکن است طولانی‌تر شود.
- حساسیت، خارش، گزگز: ممکن است به‌طور گذرا دیده شود.
- درد دیررس: به‌ویژه در ناحیهٔ شکم ممکن است چند روز پس از درمان پدیدار شود.
- در درمان زیر چانه ممکن است حس پری یا حساسیت گذرا وجود داشته باشد.
خطرات نادر اما مهم: افزایش متناقض چربی
هایپرپلازی متناقض بافت چربی وضعیتی است که در آن چربی ناحیهٔ درمان‌شده به جای کاهش، طی چند ماه افزایش می‌یابد و تورمی سفت، آشکار و اغلب شبیه به شکل سر دستگاه ایجاد می‌کند. وضعیتی نادر است؛ اما میزان گزارش‌شده در مطالعات مختلف متفاوت است و بحث بر سر این است که ممکن است شایع‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد باشد. مقالاتی وجود دارد که آن را در مردان شایع‌تر گزارش کرده‌اند.
این وضعیت ممکن است خودبه‌خود برطرف نشود و با تکرار کرایولیپولیز بهبود نمی‌یابد؛ اغلب باید با یک اقدام جراحی مانند لیپوساکشن اصلاح شود. به همین دلیل مهم است که این خطر پیش از درمان به‌روشنی برای شما توضیح داده شود و پس از درمان پیگیری شوید.
جز این، به‌ندرت سرمازدگی و تاول، نامنظمی یا فرورفتگی خطوط بدن در ناحیه، تغییر رنگ پوست و مشکلاتی در محل فتق گزارش شده است.
در این موارد بدون اتلاف وقت به پزشک مراجعه کنید
- تاول، تغییر رنگ پوست به بنفش تیره تا سیاه یا زخم باز
- دردی که مدام بیشتر می‌شود و با دارو برطرف نمی‌شود، یا تب، قرمزی و گرمای بیشتر
- تورم تازه در شکم، استفراغ یا درد شدید شکم
- تیره شدن آشکار رنگ ادرار پس از درمان
- تورمی سفت با حاشیهٔ مشخص که چند هفته بعد در ناحیهٔ درمان بزرگ می‌شود (باید از نظر افزایش متناقض چربی ارزیابی شود)
نتیجه کی دیده می‌شود و چقدر دوام دارد؟
تغییر معمولاً چند هفته پس از درمان آغاز می‌شود و در بیشتر افراد طی دو تا سه ماه به‌روشنی قابل ارزیابی است. بدن در این مدت سلول‌های چربی آسیب‌دیده را به‌تدریج برمی‌دارد.
در مطالعات، کاهش قابل اندازه‌گیری ضخامت چربی در ناحیه‌ای که با یک جلسه درمان شده گزارش شده است؛ اما میزان کاهش از فردی به فرد دیگر متفاوت و معمولاً متوسط است. در برخی افراد ممکن است جلسهٔ دوم برای همان ناحیه پیشنهاد شود.
ماندگاری نتیجه تا حد زیادی به ثابت ماندن وزن شما بستگی دارد. با افزایش وزن، سلول‌های چربی باقی‌مانده ممکن است بزرگ شوند و چربی هم در ناحیهٔ درمان‌شده و هم در نواحی دیگر افزایش یابد.
انتظار واقع‌بینانه: کرایولیپولیز چه کاری نمی‌کند؟
- وزن را کم نمی‌کند؛ درمانی برای چاقی یا اضافه‌وزن نیست.
- بر چربی اطراف اندام‌های داخلی اثر ندارد؛ خطرات سلامتی این چربی باید جداگانه ارزیابی شود.
- ظاهر سلولیت را اصلاح نمی‌کند.
- افتادگی پوست را برطرف نمی‌کند؛ در برخی افراد با کاهش چربی شلی ممکن است آشکارتر دیده شود.
- نتیجه فوراً نیست، بلکه طی چند هفته و چند ماه آشکار می‌شود.
- نباید کاهش چربی در حد لیپوساکشن انتظار داشت.
- جای تغذیهٔ سالم و تحرک منظم را نمی‌گیرد.
گزینه‌های جایگزین
| روش | چگونه اثر می‌کند | مدت و نکات قابل توجه |
|---|---|---|
| برنامهٔ غذایی و ورزش منظم | درصد کلی چربی را کاهش می‌دهد | کاهش موضعی چربی ایجاد نمی‌کند، اما برای سلامت عمومی و کنترل وزن پایه است |
| سایر روش‌های مبتنی بر انرژی (رادیوفرکانسی، برخی کاربردهای اولتراسوند) | می‌کوشد با گرم کردن بافت چربی اثر کند | شواهد بسته به دستگاه متفاوت و معمولاً محدود است؛ نتایج متوسط‌اند |
| تزریق‌های حل‌کنندهٔ چربی (به‌ویژه زیر چانه) | مادهٔ تزریق‌شده به سلول‌های چربی آسیب می‌زند | برای نواحی کوچک منتخب؛ تورم و درد شایع است، ممکن است بیش از یک جلسه لازم باشد |
| لیپوساکشن (جراحی برداشتن چربی) | بافت چربی با جراحی برداشته می‌شود | کاهش چربی آشکارتر؛ خطرات جراحی و بیهوشی و دورهٔ بهبودی دارد |
| جراحی کشیدن شکم (ابدومینوپلاستی) | پوست و چربی اضافه برداشته می‌شود و دیوارهٔ شکم ممکن است ترمیم شود | گزینه‌ای برای افتادگی آشکار؛ جراحی بزرگی است |
اگر شلی پوست در اولویت است، می‌توانید مقالهٔ «سفت کردن پوست با رادیوفرکانسی و میکرونیدلینگ رادیوفرکانسی» یا برای صورت و گردن مقالهٔ «هایفو (HIFU، اولتراسوند متمرکز با شدت بالا)» را ببینید. برای اصول کلی مراقبت پس از هر اقدام، مقالهٔ «مراقبت پس از اقدامات پزشکی زیبایی» نیز می‌تواند راهنما باشد.
برنامهٔ زمانی مراقبت پس از درمان
روز درمان
قرمزی، تورم، کبودی و بی‌حسی طبیعی است. روی ناحیهٔ بی‌حس بخاری، کیسهٔ آب گرم یا یخ نگذارید؛ لباس راحت بپوشید.
روز 1
می‌توانید به زندگی روزمرهٔ خود بازگردید. می‌توانید فعالیت‌های روزانه مانند پیاده‌روی سبک را ادامه دهید؛ از پزشک خود بپرسید چه زمانی می‌توانید ورزش سنگین را آغاز کنید.
روز 3
در برخی افراد، به‌ویژه در شکم، ممکن است درد دیررس آغاز شود. اگر درد بیشتر می‌شود یا با دارو برطرف نمی‌شود، یا تب یا تاول وجود دارد، به پزشک خود مراجعه کنید.
روز 14
بی‌حسی و حساسیت شروع به کاهش می‌کند. اگر دردی برطرف‌نشدنی، تغییر رنگ پوست یا زخم وجود دارد، به پزشک خود اطلاع دهید.
روز 60
تغییر کم‌کم آشکار می‌شود. بکوشید وزن خود را ثابت نگه دارید؛ نتیجه به آن بستگی دارد.
روز 90
اگر پزشک توصیه کرده باشد، در معاینهٔ پیگیری عکس‌ها و اندازه‌گیری‌ها مقایسه می‌شوند. اگر در ناحیهٔ درمان تورمی سفت و رو به بزرگ شدن دیده‌اید، حتماً بگویید.
ابزار مرتبط با این مقالهبرنامهٔ مراقبت پس از درمان
روز درمان · شنبه 16 آبان
قرمزی، تورم، کبودی و بی‌حسی طبیعی است. روی ناحیهٔ بی‌حس بخاری، کیسهٔ آب گرم یا یخ نگذارید؛ لباس راحت بپوشید.
روز 1 · یکشنبه 17 آبان
می‌توانید به زندگی روزمرهٔ خود بازگردید. می‌توانید فعالیت‌های روزانه مانند پیاده‌روی سبک را ادامه دهید؛ از پزشک خود بپرسید چه زمانی می‌توانید ورزش سنگین را آغاز کنید.
روز 3 · سه‌شنبه 19 آبان
در برخی افراد، به‌ویژه در شکم، ممکن است درد دیررس آغاز شود. اگر درد بیشتر می‌شود یا با دارو برطرف نمی‌شود، یا تب یا تاول وجود دارد، به پزشک خود مراجعه کنید.
روز 14 · شنبه 30 آبان
بی‌حسی و حساسیت شروع به کاهش می‌کند. اگر دردی برطرف‌نشدنی، تغییر رنگ پوست یا زخم وجود دارد، به پزشک خود اطلاع دهید.
روز 60 · چهارشنبه 16 دی
تغییر کم‌کم آشکار می‌شود. بکوشید وزن خود را ثابت نگه دارید؛ نتیجه به آن بستگی دارد.
روز 90 · جمعه 16 بهمن
اگر پزشک توصیه کرده باشد، در معاینهٔ پیگیری عکس‌ها و اندازه‌گیری‌ها مقایسه می‌شوند. اگر در ناحیهٔ درمان تورمی سفت و رو به بزرگ شدن دیده‌اید، حتماً بگویید.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- آیا تجمع چربی من برای کرایولیپولیز مناسب است یا روش دیگری مناسب‌تر است؟
- آیا در من از نظر فتق یا بیماری وابسته به سرما مانعی وجود دارد؟
- تغییر واقع‌بینانه‌ای که برای من انتظار دارید چقدر است و چند جلسه ممکن است لازم باشد؟
- از کدام دستگاه و سر استفاده می‌شود و آیا مطالعات معتبری با این دستگاه انجام شده است؟
- اگر افزایش متناقض چربی ایجاد شود، چگونه پیگیری می‌شوم و گزینه‌های درمان چیست؟
- چه کسی درمان را انجام می‌دهد و اگر مشکلی پیش آمد به کدام پزشک می‌توانم دسترسی داشته باشم؟
- اگر پس از درمان درد داشتم چه باید بکنم؟
- نتیجه کی ارزیابی می‌شود و آیا معاینهٔ پیگیری برنامه‌ریزی شده است؟
پرسش‌های متداول
آیا با کرایولیپولیز وزن کم می‌شود؟
خیر. کرایولیپولیز می‌کوشد تجمع‌های موضعی چربی را اندکی کاهش دهد؛ نباید تغییر آشکاری روی ترازو انتظار داشت. روشی مناسب برای کاهش وزن و درمان چاقی نیست.
آیا کرایولیپولیز درد دارد؟
در دقایق نخست ممکن است سرمای شدید، کشیده شدن و تیر کشیدن حس شود؛ با بی‌حس شدن ناحیه این حس معمولاً کاهش می‌یابد. در برخی افراد ممکن است دردی وجود داشته باشد که چند روز پس از درمان آغاز می‌شود. میزان ناراحتی از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
آیا سلول‌های چربی برمی‌گردند؟
تصور می‌شود که به جای سلول‌های چربی از بین رفته به‌آسانی سلول تازه ساخته نمی‌شود؛ اما سلول‌های چربی باقی‌مانده با افزایش وزن ممکن است بزرگ شوند. به همین دلیل ماندگاری نتیجه به ثابت ماندن وزن بستگی دارد.
افزایش متناقض چربی چیست؟
عارضهٔ جانبی نادری است که در آن چربی ناحیهٔ درمان به جای کاهش، طی چند ماه افزایش می‌یابد و تورمی سفت ایجاد می‌کند. ممکن است خودبه‌خود برطرف نشود و اغلب به اصلاح جراحی نیاز دارد. این خطر باید پیش از درمان به‌روشنی برای شما توضیح داده شود.
چند جلسه لازم است؟
در برخی افراد یک جلسه کافی است، در حالی که برای برخی ممکن است جلسهٔ دوم برای همان ناحیه پیشنهاد شود. دربارهٔ تعداد و فاصلهٔ جلسات باید پس از ارزیابی ناحیه همراه با پزشک خود تصمیم بگیرید.
آیا می‌توان در خانه چربی را با یخ منجمد کرد؟
خیر. تلاش با یخ یا کیسهٔ سرد ممکن است به سرمازدگی کنترل‌نشدنی و آسیب پوست بینجامد. کرایولیپولیز اقدامی پزشکی است که با دستگاه‌هایی انجام می‌شود که دما و مدت آن‌ها کنترل می‌شود.
آیا کرایولیپولیز برای سلولیت مفید است؟
کرایولیپولیز روشی نیست که برای درمان سلولیت ساخته شده باشد و انتظار نمی‌رود ظاهر سلولیت را اصلاح کند.
منابع
- Cryolipolysis for fat reduction and body contouring: safety and efficacy of current treatment paradigms (Ingargiola MJ و همکاران) — Plastic and Reconstructive Surgery, 2015
- Paradoxical adipose hyperplasia after cryolipolysis (Jalian HR و همکاران) — JAMA Dermatology, 2014
- Cryolipolysis for noninvasive body contouring: clinical efficacy and patient satisfaction (Krueger N و همکاران) — Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 2014
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
