Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka, kanser ölümünün 1. nedeni (global). 2 ana histoloji: NSCLC (non-küçük hücreli %85) — adenokarsinom, skuamoz, büyük hücreli + SCLC (küçük hücreli %15). Son 15 yılda moleküler profil + hedefli tedavi devrimi ile metastatik NSCLC sağkalımı dramatik uzadı — eskiden medyan 8-12 ay → hedefli tedavi ile 3-5+ yıl. EGFR mutant NSCLC (%15-50 Asyalı, %10-15 Türk): Osimertinib (Tagrisso) — 3. nesil TKI, FLAURA 2017 1. basamak metastatik. CNS penetrasyon mükemmel. EGFR Ex19del/L858R + T790M direnç mutasyonu. Adjuvan osimertinib (ADAURA 2020) — evre IB-IIIA rezeke EGFR mutant 3 yıl DFS hazır pozitif, OS 2023 pozitif. ALK füzyon NSCLC (%5): Alektinib (Alecensa, ALEX 2017), brigatinib, lorlatinib (CROWN 2020 — daha güçlü, beyin koruma). Crizotinib eski jenerasyon. ROS1 füzyon: Entrektinib, krizotinib, repotrektinib (yeni 2023). BRAF V600E: Dabrafenib + trametinib. KRAS G12C (en yaygın akciğer adenokarsinom — %13): Sotorasib (Lumakras) — CodeBreaK 100 ilk hedefli KRAS ilacı 2021 FDA, adagrasib (Krazati) 2022. 2. basamak. MET ekson 14 skipping: Capmatinib, tepotinib. HER2 mutasyon: Trastuzumab deruxtecan (DESTINY-Lung01). NTRK füzyon (nadir): Larotrektinib, entrektinib. RET füzyon: Selpercatinib, pralsetinib. İmmünoterapi (PD-L1): KEYNOTE-024: Pembrolizumab tek başına PD-L1 ≥50%, 1. basamak. KEYNOTE-189: Pembrolizumab + platin + pemetreksed PD-L1 herhangi. CheckMate 9LA: Nivolumab + ipilimumab + kemoterapi (2 kür). Adjuvan/neoadjuvan: Atezol
Akciğer Kanseri Yeni Jenerasyon: 3. Nesil EGFR (Osimertinib), ALK, KRAS G12C İnhibitörleri
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka , kanser ölümünün 1. nedeni (global). 2 ana histoloji: NSCLC…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka, kanser ölümünün 1. nedeni (global). 2 ana histoloji: NSCLC (non-küçük hücreli %85) — adenokarsinom, skuamoz, büyük hücreli + SCLC (küçük hücreli %15). Son 15 yılda moleküler profil + hedefli tedavi devrimi ile metastatik NSCLC sağkalımı dramatik uzadı — eskiden medyan 8-12 ay → hedefli tedavi ile 3-5+ yıl. EGFR mutant NSCLC (%15-50 Asyalı, %10-15 Türk): Osimertinib (Tagrisso) — 3. nesil TKI, FLAURA 2017 1. basamak metastatik. CNS penetrasyon mükemmel. EGFR Ex19del/L858R + T790M direnç mutasyonu. Adjuvan osimertinib (ADAURA 2020) — evre IB-IIIA rezeke EGFR mutant 3 yıl DFS hazır pozitif, OS 2023 pozitif. ALK füzyon NSCLC (%5): Alektinib (Alecensa, ALEX 2017), brigatinib, lorlatinib (CROWN 2020 — daha güçlü, beyin koruma). Crizotinib eski jenerasyon. ROS1 füzyon: Entrektinib, krizotinib, repotrektinib (yeni 2023). BRAF V600E: Dabrafenib + trametinib. KRAS G12C (en yaygın akciğer adenokarsinom — %13): Sotorasib (Lumakras) — CodeBreaK 100 ilk hedefli KRAS ilacı 2021 FDA, adagrasib (Krazati) 2022. 2. basamak. MET ekson 14 skipping: Capmatinib, tepotinib. HER2 mutasyon: Trastuzumab deruxtecan (DESTINY-Lung01). NTRK füzyon (nadir): Larotrektinib, entrektinib. RET füzyon: Selpercatinib, pralsetinib. İmmünoterapi (PD-L1): KEYNOTE-024: Pembrolizumab tek başına PD-L1 ≥50%, 1. basamak. KEYNOTE-189: Pembrolizumab + platin + pemetreksed PD-L1 herhangi. CheckMate 9LA: Nivolumab + ipilimumab + kemoterapi (2 kür). Adjuvan/neoadjuvan: Atezolizumab (IMpower010), pembrolizumab (KEYNOTE-091). Neoadjuvan kemo-immün (CheckMate 816): Nivolumab + kemoterapi cerrahi öncesi → pathological complete response %24. Tarama: Düşük doz BT (LDCT) 50-80 yaş + 20+ paket-yıl + 15 yıl içinde sigara — USPSTF, NELSON, NLST kanıt. Türkiye: Sigara aile öyküsü dahil yaygın değil ama Sağlık Bakanlığı pilot program. Sigara bırakma en güçlü önleme — TUI Türk popülasyon 1.5-2 milyon kişi/yıl sigara bırakıyor. Liquid biopsy (ctDNA — Guardant 360, FoundationOne Liquid): Plasmada tümör DNA — mutasyon profili, direnç izlemi. Türkiye'de EGFR, ALK rutin test, KRAS G12C, MET, NTRK genişliyor. SGK osimertinib raporlu, ALK inhibitörleri kapsamlı. Kırmızı bayrak: Hemoptizi, persistant öksürük, kilo kaybı, kemik ağrısı + sigara → BT toraks acil.
İçindekiler
- NSCLC Moleküler Profil
- EGFR Osimertinib Devrimi
- ALK ve ROS1 İnhibitörleri
- KRAS G12C — Eskiden Çekilemez
- İmmünoterapi (PD-L1)
- Neoadjuvan + Adjuvan
- LDCT Tarama
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. NSCLC Moleküler Profil
Test edilen markırlar
- EGFR mutasyonu (ekson 19 del, L858R)
- ALK füzyon
- ROS1 füzyon
- BRAF V600E
- KRAS G12C
- MET ekson 14 skipping, amplifikasyon
- HER2 mutasyon
- NTRK füzyon
- RET füzyon
- PD-L1 ekspresyonu
Tüm hastalara
- Adenokarsinom: NGS panel önerilir
- Skuamöz: PD-L1 + seçilmiş
Liquid biopsy
- ctDNA (Guardant 360, FoundationOne Liquid)
- Doku alınamayan vaka
- Direnç izlemi
Doku biyopsi
- Histoloji + moleküler
- Yeterli doku (ROSE — rapid on-site evaluation)
2. EGFR Osimertinib Devrimi
EGFR mutasyon
- Adenokarsinom %15 (batı), %50+ (Asyalı)
- Türk popülasyon %10-15
- Genelde non-smoker, kadın, Asyalı
Osimertinib (Tagrisso)
- nesil EGFR TKI
- Ex19del, L858R + T790M direnç
- CNS penetrasyon mükemmel
FLAURA (2017)
- Osimertinib vs gefitinib/erlotinib (1. basamak)
- PFS 19 vs 10 ay
- OS 39 vs 32 ay
ADAURA (2020)
- Evre IB-IIIA EGFR mutant rezeke
- Adjuvan osimertinib 3 yıl
- DFS belirgin uzar
- OS 2023 pozitif (5 yıl %88 vs 78)
Direnç
- C797S (3. nesil direnç)
- MET amplifikasyon
- HER2 amplifikasyon
- Histolojik dönüşüm (SCLC)
4. nesil (deneysel)
- Yeni TKI'ler
- Patritumab deruxtecan (HER3-ADC) — NCT04826341
- Amivantamab (EGFR + MET bispesifik) + lazertinib
Yan etki (osimertinib)
- Döküntü
- İshal
- Tırnak değişikliği
- QT uzaması
- Kardiyak (kardiyomiyopati)
- Pneumonit (1-3%)
Türkiye SGK
- Osimertinib raporlu metastatik
- Adjuvan henüz kısıtlı
3. ALK ve ROS1 İnhibitörleri
ALK füzyon
- Adenokarsinom %5
- Genç, non-smoker, Asyalı
Alektinib (Alecensa)
- ALEX çalışması (2017)
- vs crizotinib
- PFS belirgin uzar
- Beyin koruma iyi
Brigatinib (Alunbrig)
- ALTA-1L
- Alektinif'e benzer
Lorlatinib (Lorbrena)
- nesil
- CROWN 2020: Beyin metastaz koruma süper
- Bilişsel yan etki (mood, hafıza)
Crizotinib
- nesil (eski)
- Sınırlı CNS
Direnç
- ALK mutasyonları (G1202R, vb.)
- Sıralı tedavi
ROS1 füzyon (%1-2)
- Entrektinib (Rozlytrek)
- Krizotinib
- Repotrektinib (Augtyro) — 2023 FDA
CNS metastaz
- ROS1 NSCLC sık
- CNS-penetrasyon önemli
4. KRAS G12C — Eskiden Çekilemez
KRAS NSCLC
- Adenokarsinom %30
- G12C %13 (en yaygın alt-tip)
- Sigara ilişkili
- Eskiden "undruggable"
Sotorasib (Lumakras, Amgen)
- 2021 FDA — ilk KRAS hedefli ilaç
- CodeBreaK 100
- basamak sonrası
- Yanıt %37, PFS 6.8 ay
CodeBreaK 200 (2023)
- Sotorasib vs docetaxel
- PFS belirgin uzar
Adagrasib (Krazati, MRTX)
- 2022 FDA
- KRYSTAL-1
- Benzer etki
Kombinasyon
- KRAS + checkpoint
- KRAS + SHP2 inhibitör (RMC-6291)
- KRAS + SOS1
- basamak yarış
KRAS G12D
- Yeni RMC-6236 (revolution medicines)
- Pancancer
- Faz 2-3 promising
Yan etki
- Hepatotoksisite
- Bulantı
- İshal
- Yorgunluk
Türkiye
- Sotorasib SGK raporlu
- Adagrasib gelişiyor
5. İmmünoterapi (PD-L1)
KEYNOTE-024 (2016)
- Pembrolizumab monoterapi
- PD-L1 ≥50% NSCLC 1. basamak
- vs kemoterapi
- OS belirgin uzar (30 vs 14 ay)
KEYNOTE-189 (2018)
- Pembrolizumab + pemetreksed + platin
- Non-skuamöz, PD-L1 herhangi
- basamak
- 5 yıl OS %19 vs 11
KEYNOTE-407
- Pembrolizumab + karboplatin + paklitaksel
- Skuamöz
CheckMate 227 / 9LA
- Nivolumab + ipilimumab + kemoterapi
- Birinci basamak alternatif
Atezolizumab
- IMpower130, 150
- Bevacizumab eklenmesi (anjiyo)
Tek başına PD-L1
- Atezolizumab (IMpower110)
- Cemiplimab (EMPOWER-Lung 1)
- TPS ≥50% PD-L1
Yan etki
- İmmün ilişkili: pneumonit, kolit, hepatit, tiroidit, kolitis
- Erken tanı + steroid kritik
Test biyobelirteç
- PD-L1 IHC (TPS, CPS)
- TMB (tumor mutation burden) — sınırlı klinik
- MSI-H (akciğer nadir)
6. Neoadjuvan + Adjuvan
Neoadjuvan kemo-immün
- CheckMate 816 (2022)
- Nivolumab + kemoterapi (3 kür) → cerrahi
- Pathological CR %24 vs 2
Adjuvan immünoterapi
- IMpower010 (atezolizumab) — evre II-IIIA, PD-L1+
- KEYNOTE-091 (pembrolizumab) — evre IB-IIIA
Adjuvan osimertinib
- ADAURA — EGFR mutant
Adjuvan alektinib
- ALINA 2024 — ALK füzyon
- Yeni standart
Evre III lokoregional
- Konkomitan kemoradyoterapi + adjuvan durvalumab (PACIFIC) — 1 yıl
- OS belirgin uzar
7. LDCT Tarama
USPSTF (2021 update)
- 50-80 yaş
- 20+ paket-yıl sigara
- Şu an sigara veya 15 yıl içinde bırakmış
NLST (2011)
- Yıllık LDCT vs göğüs filmi
- Akciğer kanser mortalitesi %20 azaldı
NELSON (2020)
- Erkek 10 yıl mortalite %24 azaldı
Türkiye
- Sağlık Bakanlığı pilot programlar
- Yaygın değil
- Sigara aile öyküsü tarama özel hastane
Sigara bırakma
- En güçlü önleme
- Bırakanda risk yıllar içinde azalır
- 15 yıl sonra non-smoker'a yaklaşır
Pasif sigara
- %25 akciğer kanseri non-smoker
Radon
- Evlerde test (yer altı)
- Türkiye yer yer yüksek
Asbest
- Mesleksel
- Mezotelyoma ek
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Hemoptizi + sigara
- Persistant öksürük >3 hafta
- Kilo kaybı + iştahsızlık
- Kemik ağrısı + sigara öyküsü
- Pankoast sendromu (omuz ağrısı, Horner)
- SVC sendromu (yüz şişme)
- Yeni başlayan ses kısıklığı
SSS
S: Sigara içmiyorum, akciğer kanseri olabilir miyim? A: Evet — non-smoker %15-20 (özellikle EGFR mutant kadın). Pasif sigara, radon, asbest.
S: BT tarama herkese? A: 50-80 yaş + ağır sigara öyküsü (20+ paket-yıl). Yıllık.
S: EGFR testi standart mı? A: Evet — tüm metastatik adenokarsinom hastasına önerilir.
S: Hangi NSCLC için immünoterapi? A: PD-L1 ≥50%: tek başına. Diğer: + kemoterapi.
S: KRAS G12C ne kadar yeni? A: 2021 FDA — eskiden "undruggable". Devrim.
S: Sigara bıraksam akciğerim eski haline döner mi? A: %100 değil ama 10-15 yıl sonra non-smoker risk ~aynı.
S: LDCT zararlı mı? A: Düşük doz, yararı zararı geçer. Yanlış pozitif izlem.
9. Doktorclub Hekim Notu
Akciğer kanseri modern onkolojinin en hızlı dönüşen alanlarından — moleküler profil + hedefli tedavi devrimi ile metastatik NSCLC sağkalımı dramatik uzadı. EGFR mutant: osimertinib 1. basamak + adjuvan. ALK füzyon: alektinib, lorlatinib. KRAS G12C: sotorasib, adagrasib — 2021+ ilk hedefli KRAS ilaçları. İmmünoterapi (pembrolizumab) PD-L1 ≥50% 1. basamak monoterapi, + kemoterapi diğer. Neoadjuvan kemo-immün (CheckMate 816) cerrahi öncesi standart hale geliyor. Adjuvan osimertinib, atezolizumab evre IB-IIIA. LDCT tarama 50-80 yaş ağır sigara öyküsü mortaliteyi %20 azalttı. Sigara bırakma en güçlü önleme. NGS panel + liquid biopsy (ctDNA) klinik karar omurgası. Türkiye SGK EGFR, ALK, immünoterapi kapsamlı raporlu. Doktorclub'da göğüs hastalıkları ve onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- Soria JC et al. FLAURA — Osimertinib in EGFR-Mutated NSCLC. N Engl J Med. 2018.
- Reck M et al. KEYNOTE-024 — Pembrolizumab vs Chemo in PD-L1+ NSCLC. N Engl J Med. 2016.
- Skoulidis F et al. CodeBreaK 100 — Sotorasib in KRAS G12C NSCLC. N Engl J Med. 2021.
- Solomon BJ et al. CROWN — Lorlatinib vs Crizotinib in ALK+ NSCLC. N Engl J Med. 2020.
- Forde PM et al. CheckMate 816 — Neoadjuvant Nivolumab + Chemo. N Engl J Med. 2022.
- Wu YL et al. ADAURA — Adjuvant Osimertinib. N Engl J Med. 2020.
- NCCN Guidelines — NSCLC (v3.2024).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Akciğer kanseri tanı ve tedavisi göğüs hastalıkları + onkoloji multidisipliner takibinde olmalı.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: