30 Saniyede Özet
Temmuz 2026'da American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlanan bir çalışma, şeker ve kanser tartışmasına yeni bir ipucu ekledi. İngiltere'de şekerin karneyle dağıtıldığı yıllarda anne karnında ya da bebek olanlarda, 50 yaşından önce kanser üçte bir daha az görüldü. Bu, şekerin tek başına kansere yol açtığının kanıtı değil, çünkü kimin ne kadar şeker yediği tek tek ölçülmedi. Yine de bulgu, bebeklere ilave şeker verilmemesi önerisini destekliyor.
Karne yılları neden doğal bir deney sayılıyor?
Savaş sonrası İngiltere'de süren şeker karnesi Eylül 1953'te kalktı. Science dergisinde 2024'te çıkan bir analize göre karne döneminde tüketim bugünkü önerilerin sınırları içindeydi, karne bitince neredeyse iki katına çıktı. Bitiş tarihini aileler seçmediği için, birkaç ay arayla doğan çocuklar çok farklı şeker ortamlarında büyüdü.
Pekin Hastanesi'nden araştırmacılar bu ani değişimden yararlandı. İngiltere'nin büyük sağlık veri tabanı UK Biobank'ta, karnenin bitişinden önce ve sonra doğmuş yaklaşık 64 bin kişinin kayıtlarını incelediler. Bir grup kısıtlamayı anne karnında ya da bebekken yaşamıştı; öteki grup ise karne kalktıktan sonra anne karnına düşmüştü. Kanser tanıları ulusal kanser kaydından ve hastane kayıtlarından alındı.
50 yaşından önce kanser: Fark ne kadar?
Karne yıllarında anne karnında ya da bebek olanlarda, 50 yaşından önce kanser tanısı alma olasılığı yaklaşık üçte bir daha düşüktü. Fark, kısıtlamanın doğumdan sonra da iki yıla yakın sürdüğü kişilerde en büyüktü. Azalma tek bir organla sınırlı kalmadı; kan kanserleri dışında, organlarda kitle yapan kanserlerin geneline yayıldı.
"Üçte bir" kulağa büyük gelir, ama 50 yaşından önce kanser zaten seyrektir. ABD'nin güncel kanser istatistiklerinde her 100 erkekten 3'ü, her 100 kadından 6'sı bu yaştan önce kanser tanısı alıyor. Böyle bir tabanda üçte birlik azalma, 100 kişide kabaca 1–2 kişilik farka karşılık gelir. Bu, çalışmanın kendi rakamı değil; İngiliz verisine ABD tabanı uygulanarak yapılmış kaba bir tahmindir. Kanserden ölümde ise iki grup arasında fark çıkmadı.
Bu sonuç şekerin kanser yaptığını mı gösteriyor?
Tek başına göstermez. Araştırmacılar bir karşılaştırma daha yaptı: Şekerle ilgisi olması beklenmeyen zona ve kataraktta iki grup arasında fark bulunmadı. Fark yalnızca o yılların genel yaşam koşullarından gelseydi, bu hastalıklarda da görülmesi beklenirdi. Ama 1950'lerde şekerle birlikte başka alışkanlıklar da değişmiş olabilir ve bunların hepsini ayıklamak mümkün değil.
Aynı karne dönemini aynı veri tabanıyla inceleyen iki çalışma daha, Temmuz ve Ağustos 2026'da benzer sonuçlar bildirdi. Ancak aynı veriye dayandıkları için birbirlerini bağımsız olarak doğrulamazlar. Yetişkinlikte şekerle kanser arasındaki bilinen bağ ise dolaylıdır: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şekeri azaltmanın fazla kilo riskini düşürdüğünü söyler. Fazla kilo da kalın bağırsak, menopoz sonrası meme, rahim, böbrek ve karaciğer kanseri gibi pek çok kanserin riskini artırır.
Bebeğinizin tabağında şekeri nasıl azaltırsınız?
DSÖ'nün bebek beslenmesi kılavuzu, 6 ay ile 2 yaş arasındaki çocuklara şekeri yüksek yiyecekler ve şekerli içecekler verilmemesini istiyor. Meyvenin kendisi sorun değildir; kılavuz meyve ve sebzenin her gün yenmesini önerir. Tatlı ihtiyacını ezilmiş muz ya da rendelenmiş elma gibi bütün meyvelerle karşılamak en kolay yoldur.
Bal için kural daha kesindir: 1 yaşından küçük bebeğe hiç verilmez. DSÖ'ye göre bal, bebeklerde botulizme yol açan bakterinin sporlarını taşıyabilir. Botulizm kabızlık, güçsüzlük ve başını tutamamayla başlayan, ağır seyredebilen bir zehirlenmedir. Pekmez gibi şuruplar da DSÖ'nün "serbest şeker" tanımına girer, yani ilave şeker gibi sınırlanmalıdır.
Hamileler için bu çalışmadan doğrudan bir sonuç çıkmıyor. Araştırma annenin gebelikte ne yediğini ölçmedi ve fark en çok doğumdan sonraki iki yılda kısıtlama yaşayanlarda belirgindi. DSÖ'nün şekeri azaltma çağrısı ise gebelik dahil hayatın her dönemini kapsıyor.
Rafta "bebek ürünü" yazması şekersiz demek değil
Türk Gıda Kodeksi'nin 2007 tarihli bebek ek gıdaları tebliği, tahıllı mamaya ve bebek bisküvisine şeker eklenmesini yasaklamaz. Sofra şekeri (sakaroz), fruktoz, glukoz şurubu ya da bal eklenebilir; tebliğ yalnızca miktara üst sınır koyar. Bu yüzden ambalajdaki bebek resmi, ürünün şekersiz olduğunu göstermez.
Aynı kodeksin etiket yönetmeliğine göre "içindekiler" listesi, en çok kullanılan maddeden en aza doğru sıralanır. Bebek bisküvisi ya da hazır meyve püresi alırken önce bu listeye bakın. Şeker, glukoz şurubu, fruktoz, bal ya da meyve suyu konsantresi ilk sıralardaysa başka bir ürün seçin.
İkinci durak, beslenme tablosundaki "şekerler" satırıdır. Değerler 100 gram üzerinden yazıldığı için iki markayı yan yana koyup kolayca karşılaştırabilirsiniz. Emin olamadığınız bir ürünü bir sonraki bebek izleminde çocuk doktorunuza ya da aile hekiminize götürüp birlikte okuyabilirsiniz.
Hekimler için kısa not
- Tasarım: yarı deneysel doğum kohortu (doğal deney), UK Biobank; Ekim 1951–Mart 1956 doğumlu n=63.819 (%56,3 kadın); maruz 40.397, maruz olmayan 23.422. Maruziyet: Eylül 1953'te sona eren İngiltere şeker karnesi (in utero + bebeklik). İlk yazar kurumu: Pekin Hastanesi (Beijing Hospital).
- Sonuç ölçütleri: ≤50 yaş kanser insidansı ve kansere özgü mortalite; ulusal kanser kaydı ve hastane yatış kayıtları. Çok değişkenli Cox (Gompertz dağılımı dahil).
- Bulgu: erken başlangıçlı kanser HR 0,66 (%95 GA 0,53–0,81; P<0,001). Doz-yanıt var; en güçlü etki doğum sonrası ≤24 ay maruziyette. Katı tümörlerde organdan bağımsız. Kansere özgü mortalitede anlamlı fark yok. Negatif kontroller (herpes zoster, katarakt) nötr.
- Mutlak çerçeve (yazıdaki hesap, çalışmadan değil): ABD 2019–2022 doğumdan 49 yaşa invaziv kanser olasılığı erkekte %3,4, kadında %6,0 (Siegel ve ark. 2026); HR 0,66 bu tabanda ~1–2 yüzde puan fark demek. Gebelikteki anne beslenmesi ölçülmedi; maruziyet doğum tarihinden atanmış.
- Aynı doğal deney: PNAS (Ağustos 2026, n=64.761) organ bazında daha düşük insidans ve daha uzun telomer; Nat Commun (Temmuz 2026) tüm nedenlere bağlı ölüm HR 0,81. Hepsi UK Biobank verisi, bağımsız replikasyon değil.
- DSÖ 2023 tamamlayıcı beslenme kılavuzu (6–23 ay): şekerden zengin gıda ve şekerli içecek yok, tatlandırıcı yok, %100 meyve suyu sınırlı. Bal <12 ay: infant botulizm riski (DSÖ).
- Türkiye: TGK Bebek ve Küçük Çocuk Ek Gıdaları Tebliği (2007/50) EK-1 md. 4: tahıl bazlı ek gıdalara sakaroz, fruktoz, glukoz şurubu veya bal eklenirse eklenen karbonhidrat ≤7,5 g/100 kcal. TGK Etiketleme Yönetmeliği md. 21 (bileşenler azalan ağırlık sırasıyla) ve md. 35 ("şekerler" bildirimi).
Kaynaklar
- Tang R, Wang H, Hou H ve ark. (2026) — Sugar rationing during the first 1000 days and early onset cancer: a natural experiment (American Journal of Clinical Nutrition): https://doi.org/10.1016/j.ajcnut.2026.101453
- PubMed kaydı (2026) — PMID 42508576: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42508576/
- Zhu C, Zhang W (2026) — Early-life sugar restriction causally reduces adult cancer incidence and slows biological aging (PNAS): https://doi.org/10.1073/pnas.2610287123
- Zheng J, Zhou Z, Huang J ve ark. (2026) — Early life sugar rationing and ageing related diseases, biological ageing and mortality (Nature Communications): https://doi.org/10.1038/s41467-026-76257-1
- Gracner T, Boone C, Gertler PJ (2024) — Exposure to sugar rationing in the first 1000 days of life protected against chronic disease (Science): https://doi.org/10.1126/science.adn5421
- Siegel RL, Kratzer TB, Wagle NS ve ark. (2026) — Cancer statistics, 2026 (CA: A Cancer Journal for Clinicians), Tablo 3: https://europepmc.org/article/PMC/PMC12798275
- Dünya Sağlık Örgütü (2023) — WHO Guideline for complementary feeding of infants and young children 6–23 months of age: https://www.who.int/publications/i/item/9789240081864
- Dünya Sağlık Örgütü (2015) — WHO calls on countries to reduce sugars intake among adults and children: https://www.who.int/news/item/04-03-2015-who-calls-on-countries-to-reduce-sugars-intake-among-adults-and-children
- Dünya Sağlık Örgütü — Botulism (bilgi notu): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism
- Lauby-Secretan B ve ark. (2016) — Body Fatness and Cancer: Viewpoint of the IARC Working Group (New England Journal of Medicine): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6754861/
- Mevzuat Bilgi Sistemi — Türk Gıda Kodeksi Bebek ve Küçük Çocuk Ek Gıdaları Tebliği (2007/50) ve ekleri: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/yonetmelik/9.5.11695-EK%201.htm
- Resmî Gazete (2017) — Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
