CYBE testleri: hangi test, hangi örnek, ne zaman?

Tek bir "CYBE testi" yoktur: klamidya ve gonore temas edilen bölgeden alınan PCR (NAAT) örneğiyle, HIV, sifiliz, hepatit B ve hepatit C kan testiyle aranır. Klamidya-gonore testi temastan yaklaşık 2 hafta, laboratuvar HIV testi 45 gün, sifiliz testi 90 gün sonra kesin yanıt verir. Belirtisiz kişilerde Ureaplasma, Mycoplasma hominis ve M. genitalium taraması Avrupa rehberlerince önerilmez.

• Klamidya ve gonore için PCR testi temastan yaklaşık 2 hafta sonra güvenilirdir; sifiliz için pencere 90 güne kadar uzar (Brighton Sexual Health/NHS, Eylül 2026).
• Laboratuvar HIV antijen/antikor testi temastan 18–45 gün, parmak ucu hızlı test 18–90 gün sonra enfeksiyonu yakalar (CDC, 15 Eylül 2026).
• CDC, cinsel olarak aktif 25 yaş altı kadınlara yılda bir klamidya-gonore, 18 yaş üstü tüm erişkinlere hayatında en az bir kez hepatit C ve hepatit B taraması önerir (CDC 2021–2025).
• Belirtisi olmayan kişilerde Ureaplasma ve Mycoplasma hominis testi ve tedavisi önerilmez; bunlar çoğu sağlıklı kişide bulunan bakterilerdir (IUSTI, 2018).
• M. genitalium testi yalnız belirtisi olanlarda (ör. üretrit, servisit) ve tedavi edilen kişinin partnerinde yapılır; belirtisiz tarama önerilmez (IUSTI 2021; CDC).
• Türkiye'de 11 ilde 18 Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezi (GDTM) kimlik istemeden ücretsiz HIV testi yapar; İzmir'deki iki merkez sifiliz, hepatit B ve C taraması da sunar (Kırmızı Kurdele, Ağustos 2026).

Her enfeksiyonun kendi testi ve örneği vardır; bu yüzden "her şeye bakın" demek yerine hangi enfeksiyonların, hangi bölgeden arandığını sormak gerekir. Klamidya ve gonore için idrar testi yalnız üretra ve rahim ağzındaki enfeksiyonu gösterir; oral veya anal temas varsa boğaz ve makattan ayrıca sürüntü alınmalıdır. Kadınlarda kişinin kendi aldığı vajinal sürüntü idrardan daha duyarlıdır (CDC).

Kaynaklar: CDC HIV testing (2026), CDC Pink Book hepatit B, CDC hepatit C tanı sayfası (2025), Brighton Sexual Health (2026).

Erken yapılan test boşa değildir: 2. haftadaki klamidya-gonore testi tedavi gerektiren bir enfeksiyonu yakalar. Ancak pencere dönemi dolmadan alınan negatif HIV veya sifiliz sonucu, pencere sonunda tekrarlanmalıdır. HIV için ayrıntılar HIV testi ve pencere dönemi yazısındadır.

Belirtisiz tarama, bu enfeksiyonları erken yakalamanın asıl yoludur; klamidya, gonore, sifiliz, HIV ve hepatitler çoğu zaman yıllarca belirti vermez. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarama önerileri şöyledir:

• 25 yaş altı cinsel olarak aktif kadınlar: yılda bir klamidya ve gonore. 25 yaş üzerinde yeni ya da birden fazla partner varsa sürer.
• Erkeklerle ilişkiye giren erkekler: temas edilen tüm bölgelerden en az yılda bir klamidya, gonore, sifiliz ve HIV; risk yüksekse 3–6 ayda bir.
• 13–64 yaş herkes: hayatında en az bir kez HIV testi.
• 18 yaş üstü tüm erişkinler: en az bir kez hepatit C (anti-HCV) ve hepatit B üçlü paneli (HBsAg, anti-HBs, anti-HBc).
• Gebeler: ilk muayenede sifiliz, HIV, hepatit B ve hepatit C.

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Rehberi gebelikte sifiliz taramasını öngörür; Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı (2025–2030) ilk trimesterde tüm gebelere HBsAg ve anti-HCV bakılmasını ister.

Özel laboratuvarlarda sık satılan çoklu PCR panelleri, klamidya ve gonoreyle birlikte Ureaplasma urealyticum, Ureaplasma parvum ve Mycoplasma hominis'i de arar. Avrupa Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar Birliği (IUSTI) 2018 görüş belgesine göre bu bakteriler sağlıklı kişilerin önemli bir kısmında bulunur ve çoğu hastalık yapmaz; belirtili ya da belirtisiz kişilerde rutin testleri ve tedavileri önerilmez. Pozitif sonuca göre verilen gereksiz antibiyotikler hem yan etki hem de gerçek CYBE etkenlerinde direnç riski yaratır.

Mycoplasma genitalium farklıdır: gerçek bir CYBE etkenidir, ama IUSTI 2021 rehberi ve CDC belirtisiz taramayı önermez. Test, penisten akıntı-yanma (üretrit), rahim ağzı iltihabı (servisit) gibi belirtilerde ve tedavi edilen kişinin partnerinde yapılır; pozitif sonuç makrolid direnç testiyle birlikte değerlendirilir. Panel almadan önce "hangi etkenler bakılıyor ve sonuç bende neyi değiştirecek?" diye sormak mantıklıdır.

Negatif sonuç, yalnız test edilen enfeksiyon, test edilen bölge ve pencere dönemi dolmuşsa geçerlidir. Örneğin yalnız idrarla yapılan klamidya testi negatifse boğaz veya makattaki enfeksiyon dışlanmış olmaz. Temastan 3 hafta sonra alınan negatif sifiliz testi, 90. günde tekrarlanmalıdır. Sonucu yorumlarken, temasın tarihi ve türü bilgisi test isteyen hekime verilmelidir.

Pozitif sonuç çoğu durumda doğrulama testi ve tedavi planı gerektirir. HIV'de hızlı testte reaktif sonuç kesin tanı değildir, laboratuvarda doğrulanır. Sifilizde iki farklı test birlikte değerlendirilir; bir kez sifiliz geçirmiş kişide treponemal test ömür boyu pozitif kalabilir. Hepatit C antikor pozitifliği aktif enfeksiyonu değil, virüsle karşılaşmayı gösterir; HCV RNA testi gerekir. Klamidya ve gonore tedavisi, partner bilgilendirme ve 3 ay sonra tekrar test için klamidya ve gonore tedavisi yazısına bakabilirsiniz.

Riskli temastan sonra ilk soru test değil, önleyici tedavidir. HIV riski varsa temas sonrası profilaksi (PEP) mümkünse 24 saat, en geç 72 saat içinde başlamalıdır; hepatit B aşısı olmayanlarda aşı ve gerekirse hepatit B immünglobulini ideal olarak 24 saat içinde verilir. Test takvimi bundan sonra planlanır: klamidya-gonore yaklaşık 2. hafta, laboratuvar HIV testi 6. hafta (PEP alındıysa 4–6. ve 12. hafta), sifiliz 12. hafta. Saat saat plan için prezervatif yırtıldı: ne yapmalı? yazısına bakabilirsiniz.

Doxy-PEP, korunmasız ilişkiden sonraki 72 saat içinde tek doz 200 mg doksisiklin alınmasıdır. CDC Haziran 2024 kılavuzu bunu son 12 ayda en az bir kez sifiliz, klamidya veya gonore geçirmiş, erkeklerle ilişkiye giren erkekler ve trans kadınlar için hekimle ortak kararla önerir. Çalışmalarda klamidya ve sifilizde yaklaşık %70, gonorede yaklaşık %50 azalma görüldü. Doxy-PEP testin yerini almaz: kullananların 3–6 ayda bir tüm bölgelerden CYBE testi ve HIV testi yaptırması önerilir. Cis kadınlar ve heteroseksüel erkekler için kanıt yetersizdir; Türkiye'de bu kullanıma özgü resmi bir öneri bulunamadı.

• Ücretsiz ve anonim test: Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM), Sağlık Bakanlığı Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı desteğiyle belediye ve üniversitelerce işletilir; kimlik istemeden ücretsiz HIV testi yapar. Ağustos 2026 listesine göre Adana, Ankara (Çankaya), Bursa (Nilüfer), Diyarbakır (Dicle Üniversitesi), Eskişehir (Tepebaşı), Gaziantep, İstanbul (Avcılar, Bahçeşehir Üniversitesi, Beşiktaş, Kadıköy, Şişli), İzmir (dört merkez), Kocaeli, Mersin ve Tekirdağ'da merkez vardır. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin İZSEM Konak ve Çiğli merkezleri sifiliz, hepatit B ve hepatit C taraması da yapar. Çalışma saatleri değiştiği için gitmeden önce telefonla sorulmalıdır.
• GDTM'de klamidya-gonore PCR testi yapıldığına dair güncel bilgiye ulaşılamadı.
• Hastanede test: Aile hekimi, Enfeksiyon Hastalıkları, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Üroloji ve Deri ve Zührevi Hastalıklar poliklinikleri test isteyebilir. Kamu hastanesinde PCR testlerinin SGK kapsamı ve özel laboratuvar panel ücretleri doğrulanamadı.
• Hepatit B aşısı: Aşısız ve risk grubundaki erişkinlere (ör. çok partnerli kişiler, erkeklerle ilişkiye giren erkekler, taşıyıcıların aile içi temaslıları) ücretsiz uygulanır (Sağlık Bakanlığı, 2025).
• Bildirim: Gonore, sifiliz ve HIV bildirimi zorunlu hastalıklardır; bildirim sağlık kuruluşu tarafından yapılır. GDTM'deki anonim tarama testinde kimlik alınmaz; kesin tanı hastanede konur.

• Son 72 saatte HIV riski taşıyan temas (PEP için): hemen acil servis.
• Şiddetli alt karın ağrısı, ateş veya gebelik olasılığıyla birlikte karın ağrısı: acil servis veya 112.
• Ani ve şiddetli testis ağrısı: beklemeden acil servis.
• Cinsel saldırı sonrası: acil servis; PEP, acil kontrasepsiyon ve delil süreci aynı başvuruda planlanır.

• 15 Eylül 2026: CDC HIV test sayfası pencere aralıklarını güncelledi (NAT 10–33, laboratuvar Ag/Ab 18–45, hızlı Ag/Ab 18–90, antikor 23–90 gün).
• Ağustos 2026: Kırmızı Kurdele GDTM listesini güncelledi (11 ilde 18 merkez).
• 2025: Sağlık Bakanlığı Türkiye Viral Hepatit Kontrol Programı 2025–2030'u yayımladı.
• Haziran 2024: CDC, seçilmiş gruplar için doxy-PEP kılavuzunu yayımladı.
• 2023: CDC, 18 yaş üstü tüm erişkinlere en az bir kez hepatit B üçlü paneli önerdi.