30 Saniyede Özet
Yüksek riskli lösemisi olan bir çocuk, tedavinin en ağır kemoterapi kürlerini almak zorunda mı? Eylül 2026'da New England Journal of Medicine'de yayımlanan büyük bir Avrupa çalışması, bu iki kürün yerine immünoterapi verilebileceğini gösterdi. Dört yıllık tahmine göre blinatumomab adlı ilacı alan çocukların 100'de 83'ünün lösemisi geri dönmeden yaşaması bekleniyor. Kemoterapi grubunda bu sayı 70. Tedaviye bağlı enfeksiyonlar da yaklaşık üçte birine indi. Bedeli sinir sistemi yan etkilerinin artmasıydı. İlaç kemoterapiyi de tümüyle kaldırmadı, yalnız iki ağır kürün yerini aldı.
Hangi kürlerin yerine ne verildi?
Akut lenfoblastik lösemi (ALL), çocukluk çağının en sık görülen kanseridir. Çalışma, raporlarda "B hücreli ALL" diye geçen türü ele aldı.
Tedavi yaklaşık iki yıl sürer. Önce lösemiyi baskılayan yoğun dönemler gelir, ardından kalan hücreleri temizleyen pekiştirme dönemi başlar. En sonda, çoğunlukla evde hapla sürdürülen daha hafif "idame" dönemi vardır.
Riski yüksek çocuklar pekiştirmeden sonra ciddi enfeksiyonlara yol açabilen en ağır kürleri alır. Araştırmada Almanya, İtalya ve İsviçre'nin de aralarında bulunduğu sekiz ülkeden 709 çocuk kurayla ikiye ayrıldı. Bir grup bu iki ağır kürü aldı, diğeri bunların yerine iki kür blinatumomab.
Blinatumomab, lösemi hücresini bağışıklık hücresine bağlayarak yok edilmesini sağlar. Her kür 28 gün sürer ve ilaç küçük, taşınabilir bir pompayla damardan kesintisiz verilir.
Dört yıl sonra tablo
Araştırmacılar, çocuğun lösemisi geri dönmeden, tedaviye direnç gelişmeden ve ikinci bir kanser ortaya çıkmadan yaşadığı süreye baktı. Bu süreye göre blinatumomab grubu açık farkla öndeydi. Rakamlar yaklaşık üç yıllık izlemden sonra yapılan planlı bir değerlendirmeden geliyor ve dört yılı tahmin ediyor.
Enfeksiyonlardaki fark daha da çarpıcıydı. Tedaviye bağlı enfeksiyon kemoterapi grubunda 100 çocuktan 69'unda, blinatumomab grubunda 24'ünde gelişti. Hayatı tehdit eden yan etkiler de blinatumomab grubunda çok daha seyrekti. Yine de bu gruptan bir çocuk ağır bir yan etki nedeniyle kaybedildi.
Buna karşılık sinir sistemi yan etkileri blinatumomab grubunda 100 çocuktan 12'sinde, kemoterapi grubunda 3'ünde görüldü. Baş ağrısı ve titreme bunların en sık olanlarıdır; nöbet, konuşma güçlüğü ve bilinç bulanıklığı daha ağır örneklerdir.
İlacın bilinen bir başka riski, sitokin salınım sendromu denen aşırı bağışıklık tepkisidir. Orta ya da ağır biçimi 100 çocuktan yalnız 1'inde görüldü. Ateş, baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve tansiyon düşmesiyle kendini gösterir; genellikle ilaç başladıktan bir iki gün sonra ortaya çıkar.
Çocuğum bu gruba giriyor mu?
Çalışma, B hücreli ALL tanısı yeni konmuş ve yüksek riskli sayılan çocukları kapsıyor. Yüksek risk, lösemi hücrelerindeki bazı genetik özelliklere ya da ilk tedavi dönemlerine yetersiz yanıta göre belirlenir. Yanıtı kalıntı hastalık testi ölçer: bu test, tedaviden sonra kemik iliğinde kalan ve mikroskopla görülemeyecek kadar az lösemi hücresini sayar.
Philadelphia kromozomu taşıyan çocuklar çalışmaya alınmadı. Bu, iki kromozomun parça değiş tokuşuyla oluşan bir değişikliktir ve genetik raporda "Ph pozitif" diye yazılır. Standart riskli çocuklar için blinatumomabın kemoterapiye eklendiği çalışmayı anlatan yazıya bakabilirsiniz.
28 gün pompayla evde: Banyo, oyun ve uyarı işaretleri
Pompa, 28 gün hastanede yatmak demek değildir. ABD prospektüsü yalnız ilk kürün ilk üç gününde ve ikinci kürün ilk iki gününde hastanede izlem öneriyor. Tedavinin evde sürüp sürmeyeceğine doktor karar verir; torba değişimini evde bir hemşire de yapabilir.
İlaç, göğüse ya da kola yerleştirilen ince bir kateterden verilir ve enfeksiyona en açık nokta orasıdır. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin hasta rehberine göre banyoda pansuman sıkı kapalı, kateterin girdiği yer kuru kalmalı ve küvette suyun altına girmemelidir. Aynı rehber yüzmeye ancak kateter kullanılmıyorken izin veriyor; yani pompa bağlıyken havuz ve deniz yok, duşun nasıl alınacağını da ekibinize sorun.
Pompanın ayarlarına, alarm verse bile dokunmayın; sorun olursa hemen hemşireyi ya da doktoru arayın. Prospektüs, nöbet ve bilinç kaybı riski nedeniyle bu dönemde tehlikeli etkinliklerden kaçınılmasını istiyor. Düşme ya da çarpma riski taşıyan oyunları ve okula dönüşü ekiple birlikte planlayın.
Titreme, konuşmada bozulma, aşırı uyku hâli ya da nöbet görülürse ekibe hemen haber verin. Ateş 38 derece ya da üzerindeyse ya da üşüme, kusma veya geçmeyen şiddetli karın ağrısı varsa gece bile olsa hemen arayın. Ulaşamazsanız acile gidin. Ekibe sormadan ateş düşürücü vermeyin.
Çocuk hematoloğu ya da çocuk onkoloğuyla bir sonraki görüşmeye bu sorularla gidebilirsiniz:
- Çocuğumun risk grubu nedir, bu neye göre belirlendi?
- Kalıntı hastalık testi yapıldı mı, sonucu ne?
- Tedavi planında blinatumomab yer alabilir mi, bunun için onay gerekir mi?
- Pompa ya da ateş sorununda hafta sonu kime ulaşacağız?
Türkiye'de bugün ne mümkün?
Türkiye'de beş üniversite hastanesinin verisini toplayan bir çalışmada, bu merkezlerdeki çocuklar araştırmayı yürüten Avrupa grubunun (BFM) planlarıyla tedavi ediliyordu. Çocuğunuzun hangi tedavi planıyla izlendiğini hematoloğunuza sorabilirsiniz.
Blinatumomab (Blincyto) Türkiye'de 2017'den beri ruhsatlı ve SGK'nın ödeme listesinde. Ancak ürün bilgisi ve SGK kuralları çocuklarda kullanımı dar tutuyor: lösemi geri döndüğünde, tedaviye yanıt alınamadığında ya da nakil öncesi kalıntı hastalık sürdüğünde. Yeni tanı alan bir çocukta ağır kürlerin yerine kullanmak ruhsat dışı sayılır.
Sağlık Uygulama Tebliği'ne göre böyle bir kullanım, Sağlık Bakanlığı'nın hasta bazında vereceği "endikasyon dışı kullanım" onayıyla mümkün. Başvuruyu çocuğun tedavisini yürüten uzman hekim yapar; onaysız başlanmaz. Tebliğ, kanser ilaçlarının ruhsat dışı kullanımında hematoloji ya da onkoloji uzmanının yer aldığı bir sağlık kurulu raporu da istiyor. İlaç SGK listesinde olduğu için tebliğ, onaya dayanarak ödeme yapılmasına imkân tanıyor. Yine de bedelin karşılanacağını tedaviden önce hastanenin eczanesinden yazılı olarak teyit edin.
Türkiye'deki ürün bilgisi, ilaca başlayan her aileye bir eğitim broşürü ve hasta kartı verilmesini de şart koşuyor.
Hekimler için kısa not
- AIEOP-BFM ALL 2017 (NCT03643276, EudraCT 2016-001935-12): yeni tanılı yüksek riskli (genetik ve/veya yetersiz MRD yanıtı) Ph-negatif B-ALL; HR-1' bloğunu izleyen 2 yoğun kemoterapi bloğu (HR-2', HR-3') yerine 2 kür blinatumomab (15 µg/m²/gün, 28 gün sürekli infüzyon), 1:1 randomize. 8 ülke, 115 merkez.
- n=709 (358/351), 768 uygun hastanın %92,3'ü. Planlı ara analiz, ortanca izlem 2,9 yıl.
- Birincil sonlanım EFS (olaysız sağkalım; direnç, nüks, ikinci kanser, ölüm): 4 yıllık EFS %83,0 ve %70,3; HR 0,51 (%95 GA 0,35–0,73), p=0,0002.
- Tedaviyle ilişkili enfeksiyon %23,9 ve %69,4; hayatı tehdit eden yan etki 2 hasta (%0,5; 1 ölümcül) ve 16 hasta (%4,7); nörotoksisite %12,0 ve %3,2; derece ≥2 CRS %1,1. İdame 6-MP + MTX, tanıdan 2 yıla dek.
- FDA: Ph-negatif B-ALL konsolidasyonunda ≥1 ay yaş için onaylı; CRS ve nörotoksisite (ICANS dahil) için kutulu uyarı. EMA: pediyatride yalnız R/R ve yüksek riskli ilk nüks konsolidasyonu; yeni tanılı konsolidasyon yalnız erişkinde.
- Türkiye: ruhsat 14.09.2017; KÜB (26.06.2025) pediyatride yalnız R/R ve yüksek riskli ilk nüks konsolidasyonu; eğitim broşürü ve hasta kartı zorunlu. SUT 4.2.14.C (kk): R/R ya da MRD ≥%0,1 Ph-negatif B-ALL, çocukta allojenik nakil öncesi en fazla 2 siklus. Yeni tanılı HR konsolidasyonu SUT 4.1.4(4) gereği endikasyon dışı onaya tabi.
- Finansman Deutsche Krebshilfe ve diğerleri; yazarlar arasında Amgen çalışanları var.
Kaynaklar
- Schrappe M, Locatelli F, Valsecchi MG ve ark. (2026) — Blinatumomab for Replacing Chemotherapy in Pediatric Acute Lymphoblastic Leukemia (New England Journal of Medicine), PMID 42748428: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42748428/
- ClinicalTrials.gov — AIEOP-BFM ALL 2017 (NCT03643276): https://clinicaltrials.gov/study/NCT03643276
- DailyMed (2026) — BLINCYTO (blinatumomab) prescribing information and Medication Guide: https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=38b482a8-960b-4591-9857-5031ecb830aa
- Avrupa İlaç Ajansı (EMA) — Blincyto EPAR, ürün özeti: https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/blincyto
- Avrupa İlaç Ajansı (EMA) — Blincyto ürün bilgisi ve hasta bilgilendirme broşürü: https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/blincyto-epar-product-information_en.pdf
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi) — Peripherally inserted central catheter - flushing: https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000159.htm
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi) — Central venous catheters - ports: https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000491.htm
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) (2025) — Blincyto 38,5 mcg Kısa Ürün Bilgisi: https://titck.gov.tr/storage/Archive/2025/kubKtAttachments/Bkub_30_06_2025.pdf
- Tüfekçi Ö, Evim MS, Güneş AM ve ark. (2022) — Assessment of Minimal Residual Disease in Childhood Acute Lymphoblastic Leukemia: A Multicenter Study From Turkey (J Pediatr Hematol Oncol): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35129146/
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) — Infection and Neutropenia during Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/infection
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) (2026) — Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi (EK-4/A), 29 Ağustos 2026 güncellemesi: https://www.sgk.gov.tr/Download/DownloadFile?f=7bfa6420-3262-4f8c-85c6-8992f3505d58.xlsx&d=658f4ba1-b0e8-4dfb-8504-fa0b09e353e0
- Sağlık Uygulama Tebliği (SUT), güncel metin, madde 4.1.4, 4.2.14 ve 4.2.14.C (kk) (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17229&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
