30 Saniyede Özet
Üretici GSK'nin açıklamasına göre ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), rektum kanserinde dostarlimab (Jemperli) adlı immünoterapiyi 24 Ağustos 2026'da öncelikli incelemeye aldı. Başvuru, tümöründe DNA onarım eksikliği bulunan hastalar için yapıldı. New England Journal of Medicine'deki öncü çalışmada bu hastalardan 49'unun hepsinde tümör ilaçla kayboldu. Bu bir onay değil ve başvurunun dayandığı büyük çalışmanın rakamları henüz açıklanmadı. Onarım eksikliği olmayan çoğunluk için de ameliyatsız izlem mümkün olabilir: ışın ve kemoterapiyle tümörü kaybolan seçilmiş hastalarda.
Tümörünüzde bu özellik var mı?
İmmünoterapiyle ameliyatsız tedavi yalnız tümöründe "dMMR" ya da "MSI-H" saptanan hastaları ilgilendiriyor. İki terim de aynı sorunu anlatır: tümör hücresi, DNA'sını kopyalarken yaptığı hataları onaramaz. Bu özellik rektum kanserlerinin 100'de 5 ila 10'unda görülür ve tanı biyopsisindeki dokunun özel boyasıyla anlaşılır.
Patoloji raporunuzda "MMR proteinlerinde kayıp", "dMMR" ya da "MSI-H" gibi bir ifade arayın. Böyle bir satır yoksa onkoloğunuzdan bu incelemeyi istemesini rica edebilirsiniz. İkinci koşul, kanserin uzak organa yayılmamış ve henüz tedavi görmemiş olmasıdır. Karaciğere ya da akciğere yayılmış rektum kanseri bu yaklaşımın konusu değil.
Bu özellik bazen aileden gelir. Öncü çalışmadaki rektum hastalarının yaklaşık yarısında Lynch sendromu denen kalıtsal bir yatkınlık vardı. Sonucunuz pozitifse aileniz için genetik danışmanlık gerekip gerekmediğini de sorun.
İlaçla kaybolan tümörler
Bu yolu ABD'deki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nden Andrea Cercek ve ekibi açtı. Hastalar altı ay boyunca, üç haftada bir damardan Jemperli aldı. İlaç, bağışıklık sisteminin kanser hücresini tanımasını engelleyen bir freni kaldırır.
Tedaviyi tamamlayan rektum kanserli hastaların hepsinde tümör izi kayboldu. Hekimler bu kararı parmakla muayene, endoskopi ve MR sonuçlarını birlikte değerlendirerek verdi. Hastaların tümü ameliyat yerine yakın izlemi seçti; iki yıl sonra her 25 hastanın 24'ünde hastalık geri dönmemişti.
Standart tedavinin yükü düşünüldüğünde bu sonuç önemli. Rektum kanserinde bugün ışın tedavisi, kemoterapi ve ameliyat birlikte uygulanır. Bu tedaviler bağırsak, idrar ve cinsel işlevleri, doğurganlığı ve yaşam kalitesini kalıcı biçimde etkileyebilir.
Neden hâlâ temkinli olmak gerekiyor?
Öncü çalışmada karşılaştırma grubu yoktu; ilaç, standart tedaviyle kurayla yarıştırılmadı. Tümörün kaybolduğu kararı ameliyatla alınan doku yerine muayene ve görüntülemeyle verildi. Takip de henüz kısa: rektum hastalarının yarısı iki buçuk yıldan az izlendi. Araştırmacılar, uzun dönem yararı doğrulamak için daha büyük bir çalışma gerektiğini kendileri yazıyor.
DNA onarımı normalse ameliyatsız izlem mümkün mü?
Rektum kanserlerinin büyük çoğunluğunda bu onarım eksikliği yoktur. Bu hastalar için ameliyatsız izlemin yolu farklıdır: önce ışın tedavisi ve kemoterapi verilir, sonra tümörün kaybolup kaybolmadığına bakılır.
ABD'deki bir çalışmada evre 2 ya da 3 rektum kanserli hastalar önce yaklaşık dört ay kemoterapi, ayrıca ışın tedavisi aldı. Tümörü tamamen ya da neredeyse tamamen kaybolanlara ameliyat yerine yakın izlem önerildi. Araştırmacılara göre beş yıllık izlemde hastaların yaklaşık yarısında rektum korunabildi.
Tümör yeniden büyüdüğünde bu çoğunlukla ilk iki yılda oldu. Bu hastalar sonradan ameliyat edildiğinde hastalıksız yaşam oranları, izlem yerine hemen ameliyata yönlendirilenlerle benzerdi. Çalışmada ameliyatla kurayla karşılaştırma yapılmadı; sonuçlar geçmişteki hasta gruplarıyla kıyaslandı. Bu yolu, kolon-rektum cerrahı, radyasyon onkoloğu ve tıbbi onkoloğun birlikte karar verdiği bir ekiple konuşun.
Tedavi sırasında hangi yan etkiler görülür?
Yan etkiler çoğunlukla hafifti. Hastaların neredeyse tamamı ya hiç yan etki yaşamadı ya da yorgunluk, kaşıntı, döküntü gibi geçici yakınmalar yaşadı. Az sayıda hastada şeker hastalığı, akciğer enfeksiyonu, beyin iltihabı ya da beyaz kan hücresi düşüklüğü gibi ağır yan etkiler görüldü. Aşırı susama, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı ya da ateş olursa ekibinize hemen haber verin.
Ameliyatsız izlemi seçerseniz
Ameliyatsız izlem kolay bir yol sayılmaz. Çalışmadaki hastalar muayene, endoskopi, MR ve gerektiğinde biyopsiyle yakından izlendi. Randevuları aksatmamak bu yaklaşımın temel şartıdır. Karar vermeden önce yanıtını öğrenmeniz gereken sorular şunlar:
- Tümörümde onarım eksikliği incelemesi yapıldı mı, sonucu ne?
- Hastalığımın evresi bu çalışmadaki hastalarla benzer mi?
- Ameliyatsız izlemi seçersem kontroller ne sıklıkla ve hangi testlerle yapılır?
- Ailem için genetik test gerekli mi?
FDA incelemesi ne anlama geliyor?
Öncelikli inceleme, FDA'nın ciddi bir hastalıkta belirgin ilerleme vaat eden başvuruları daha kısa sürede değerlendirmesidir. Karar olumlu da çıkabilir, olumsuz da. GSK'ye göre karar tarihi Şubat 2027, ama yanıt daha erken de gelebilir.
Başvuru, 154 hastanın aynı ilacı aldığı ikinci bir çalışmaya dayanıyor. Şirket, ana hedefe ulaşıldığını açıkladı: tümör izi en az bir yıl boyunca kaybolmuştu. Ancak rakamlar paylaşılmadı ve hakemli bir dergide yayımlanmadı. Rektum kanserinde bu kullanım bugün dünyanın hiçbir ülkesinde onaylı değil.
Jemperli Türkiye'de var mı?
Var, ama rektum kanseri için değil. Jemperli Türkiye'de Ocak 2026'da ruhsat aldı. Türkiye'deki ürün bilgisinde ise yalnız ileri evre ya da tekrarlayan rahim iç zarı (endometrium) kanseri yazıyor. Rektum kanserinde kullanım bu yüzden ruhsat dışıdır.
Sağlık Uygulama Tebliği'ne (SUT) göre böyle bir kullanım, Sağlık Bakanlığı'nın hasta bazında vereceği "endikasyon dışı kullanım" onayıyla mümkün. Bu izni ilacı önerecek tıbbi onkolog ister. İlaç SGK'nın 29 Ağustos 2026 tarihli ödeme listesinde de yok ve 25 Eylül'e kadarki güncellemelerde eklenmedi; dolayısıyla bedeli SGK'dan karşılanmaz.
Onarım eksikliği sonucu Türkiye'de de tedavi kararını değiştirebilir. SUT, bu özelliği taşıyan ve kemoterapiye rağmen ilerleyen yayılmış kalın bağırsak kanserinde başka bir immünoterapi ilacını karşılıyor. Test sonucunuzu dosyanızda saklamanız bu yüzden ileride de işe yarar.
Hekimler için kısa not
- MSK çalışması (NCT04165772; Cercek ve ark., NEJM 2025): faz 2, tek gruplu; evre I–III dMMR solid tümörler; dostarlimab 500 mg IV 3 haftada bir, 9 kür (6 ay). Kohort 1 lokal ileri rektum (n=50; tedaviyi tamamlayan 49), kohort 2 rektum dışı; toplam n=117.
- Kohort 1: 49/49 cCR (klinik tam yanıt: dijital rektal muayene, endoskopi, MR), hepsi NOM (ameliyatsız izlem). Birincil sonlanım 12 ay süren cCR; analizde 37 hasta, etkinlik ölçütü karşılandı. Kohort 2: 35/54 cCR.
- RFS (nükssüz sağkalım): kohort 1'de 2 yıl %96 (%95 GA [güven aralığı] 90–100), ortanca izlem 30,2 ay; tüm hastalarda 2 yıl %92 (86–99), ortanca izlem 20,0 ay. 5 nüks (1 lokal rektal, 4 yalnız nodal), primer rezeksiyon gerekmedi; ölüm yok.
- Kohort 1: ortanca yaş 51; %84 klinik N+; %48'de Lynch ilişkili germline varyant (MLH1 7, MSH2 9, MSH6 8/50). Tanı IHC ile MLH1/MSH2/MSH6/PMS2 kaybı ya da MSI.
- Güvenlik: %95 derece 1–2 AE ya da AE yok; derece 3: diyabet, akciğer enfeksiyonu, ensefalit, nötropeni (birer hasta); 1 derece 4 nötropeni.
- AZUR-1 (NCT05723562): faz 2, tek gruplu, açık etiketli, n=154, tedavi almamış evre II–III dMMR/MSI-H rektum; birincil hedef cCR12 tuttu (GSK bülteni, hakemli yayın yok). FDA öncelikli inceleme (hedef 6 ay), PDUFA Şubat 2027; Fast Track, Breakthrough, Project Orbis. Bu endikasyonda hiçbir ülkede onay yok.
- pMMR hastalarda organ koruma (gövdedeki ikinci yol): OPRA (NCT02008656), randomize faz 2, n=324, evre II–III; TNT (INCT-CRT ya da CRT-CNCT) sonrası tam ya da tama yakın klinik yanıtta izle-bekle. 5 yıl TME'siz sağkalım %39 ve %54; yeniden büyümelerin %94'ü ilk 2 yılda; restaging sonrası TME ile yeniden büyüme sonrası TME'de 5 yıl DFS %64 ve %64 (Verheij, JCO 2024). Karşılaştırma tarihsel kontrollerle.
- Türkiye: Jemperli ruhsatı 19.01.2026 (2026/11); TİTCK KÜB yalnız dMMR/MSI-H endometriyal kanser (karboplatin-paklitakselle 1. basamak; monoterapi platin sonrası) → rektum kullanımı SUT 4.1.4(4) gereği endikasyon dışı onaya tabi. Dostarlimab 29.08.2026 EK-4/A'da yok. SUT 4.2.14.C nivolumab (10): floropirimidin, oksaliplatin ve irinotekan sonrası progresyon gösteren MSI-H/dMMR metastatik kolorektal kanser. AZUR-2 (NCT05855200, perioperatif dostarlimab, T4N0/evre III dMMR kolon): Ankara (3) ve İstanbul (1) merkezleri hasta alıyor.
Kaynaklar
- Cercek A, Foote MB, Rousseau B ve ark. (2025) — Nonoperative Management of Mismatch Repair–Deficient Tumors (New England Journal of Medicine): https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2404512
- PubMed (2025) — PMID 40293177 kaydı ve özet: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40293177/
- Europe PMC (2025) — Aynı makalenin yazar tam metni (PMC12661660): https://europepmc.org/article/PMC/PMC12661660
- Cercek A, Lumish M, Sinopoli J ve ark. (2022) — PD-1 Blockade in Mismatch Repair–Deficient, Locally Advanced Rectal Cancer (New England Journal of Medicine): https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2201445
- GSK (2026) — Jemperli (dostarlimab) accepted for priority review by the US FDA for dMMR/MSI-H locally advanced rectal cancer: https://www.gsk.com/en-gb/media/press-releases/jemperli-dostarlimab-accepted-for-priority-review-by-the-us-fda/
- ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) — Priority Review: https://www.fda.gov/patients/fast-track-breakthrough-therapy-accelerated-approval-priority-review/priority-review
- ClinicalTrials.gov — AZUR-1 (NCT05723562): https://clinicaltrials.gov/study/NCT05723562
- ClinicalTrials.gov — AZUR-2, dMMR kolon kanserinde perioperatif dostarlimab (NCT05855200): https://clinicaltrials.gov/study/NCT05855200
- ClinicalTrials.gov — MSK dostarlimab çalışması (NCT04165772): https://clinicaltrials.gov/study/NCT04165772
- Verheij FS, Omer DM, Williams H ve ark. (2024) — Long-Term Results of Organ Preservation in Patients With Rectal Adenocarcinoma Treated With Total Neoadjuvant Therapy: The Randomized Phase II OPRA Trial (Journal of Clinical Oncology), PMID 37883738: https://europepmc.org/article/MED/37883738
- Garcia-Aguilar J, Patil S, Gollub MJ ve ark. (2022) — Organ Preservation in Patients With Rectal Adenocarcinoma Treated With Total Neoadjuvant Therapy (Journal of Clinical Oncology), PMID 35483010: https://europepmc.org/article/MED/35483010
- Bach SP ve ark. (2022) — STAR-TREC çalışma protokolü (Colorectal Disease), PMID 35114057: https://europepmc.org/article/PMC/PMC9311773
- Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) (2026) — Rectal Cancer Treatment (PDQ), hasta sürümü: https://www.cancer.gov/types/colorectal/patient/rectal-treatment-pdq
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) (2026) — Jemperli 500 mg/10 mL Kısa Ürün Bilgisi: https://titck.gov.tr/storage/Archive/2026/kubKtAttachments/kbyaym_05_03_2026.pdf
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) (2026) — Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi, 25 Eylül 2026: https://titck.gov.tr/storage/Archive/2026/dynamicModulesAttachment/RuhsatlBeeriTbbirnlerListesi25.09.2026_dac5dbe2-69ed-4f11-b902-67100efbff12.xlsx
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) (2026) — Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi (EK-4/A), 29 Ağustos 2026 güncellemesi: https://www.sgk.gov.tr/Download/DownloadFile?f=7bfa6420-3262-4f8c-85c6-8992f3505d58.xlsx&d=658f4ba1-b0e8-4dfb-8504-fa0b09e353e0
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) (2026) — Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesinde yapılan düzenlemeler, 25 Eylül 2026 duyurusu (2026/34–2026/37 duyurularıyla birlikte tarandı): https://www.sgk.gov.tr/duyuru/detay/2026-Yili-2-Olaganustu-Ilac-Geri-Odeme-Komisyonu-Kararina-Istinaden-Bedeli-Odenecek-Ilaclar-Listesinde-Yapilan-Duzenlemeler-Hakkinda-Duyuru-2026-09-25-10-50-59
- Sosyal Güvenlik Kurumu — Sağlık Uygulama Tebliği (güncel metin, Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17229&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
