30 Saniyede Özet
Çocukluk çağı kanseri nadirdir; her yıl dünyada 0-19 yaş arası yaklaşık 400 bin çocuk tanı alır. En sık lösemi, beyin tümörleri ve lenfoma görülür. Gelişmiş ülkelerde çocukların %80'inden fazlası iyileşir; bu oran erken tanıyla yakından ilişkilidir. Sorun şu ki belirtiler sıradan çocukluk hastalıklarını taklit eder. Kural basit: geçmeyen, tekrarlayan ya da açıklanamayan belirtide "büyür geçer" demeyin. Çocuk hekimine gidin.
Acil: Çocukta şiddetli baş ağrısıyla birlikte kusma, ani görme kaybı, nöbet ya da durdurulamayan kanama varsa 112'yi arayın.
Sekiz uyarı işareti
Amerikan Kanser Derneği ve Dünya Sağlık Örgütü'nün listelerinden derlenen işaretler:
- Açıklanamayan solukluk, sürekli yorgunluk ve enerji kaybı.
- Nedeni bulunamayan, iki haftadan uzun süren ya da tekrarlayan ateş.
- Kolay morarma, diş eti ya da burun kanaması, ciltte kırmızı noktacıklar.
- Kemik ya da eklem ağrısı, topallama, gece ağrıyla uyanma.
- Karında, boyunda ya da başka bir yerde ağrısız şişlik ya da kitle.
- Sabahları belirgin, kusmayla birlikte baş ağrısı; dengesizlik.
- Göz bebeğinde beyaz yansıma (fotoğraflarda kırmızı yerine beyaz göz), şaşılık, ani görme değişikliği.
- Nedeni bulunamayan kilo kaybı, iştahsızlık ya da gece terlemesi.
Bu belirtilerin çoğu kanser dışı nedenlerle olur. Önemli olan, sürmesi ve birden fazlasının bir arada bulunması.
Neden geç kalınıyor?
Belirtiler enfeksiyon, büyüme ağrısı ya da yorgunlukla karıştırılır. Ateş "viral" diye izlenir, topallama "düştü herhalde" denir. Lösemide solukluk ve morarma kansızlık sanılır. Beyin tümöründe sabah kusması mide sorunu sanılır.
Hekimler de nadir hastalığı ilk başta düşünmez; bu doğaldır. Ailenin görevi tanı koymak değil, "bu belirti üç haftadır sürüyor" bilgisini net vermektir.
Hangi testler yapılır?
Çoğu değerlendirme basit başlar. Tam kan sayımı lösemi şüphesinde ilk adımdır. Karın kitlesi için ultrason, kemik ağrısı için röntgen istenir. Baş ağrısında nörolojik muayene ve gerekirse MR yapılır. Şüphe sürerse çocuk onkolojisi merkezine sevk edilir.
Anne-baba ne yapmalı?
- Belirtiyi tarih ve süresiyle not edin; fotoğraf çekin.
- Aynı şikayet için ikinci kez başvuruyorsanız bunu açıkça söyleyin.
- Fotoğraflarda göz bebeği beyaz görünüyorsa geciktirmeden göz hekimine gidin.
- Tedavi edilen enfeksiyona rağmen ateş sürüyorsa kan sayımı isteyin.
- İçiniz rahat değilse ikinci görüş alın; bu hakkınız.
Umut verici tablo
Türkiye'de çocuk onkolojisi merkezleri uluslararası protokollerle çalışır ve tedavi Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Lösemide iyileşme oranı %85'in üzerine çıkmıştır. Erken tanı hem yaşam şansını hem tedavi yoğunluğunu belirler.
Sık Sorulan Sorular
Büyüme ağrısı ile kemik tümörü ağrısı nasıl ayrılır?
Büyüme ağrısı iki taraflıdır, akşam gelir, sabah geçer ve muayenede şişlik yoktur. Tek taraflı, giderek artan, gece uyandıran ağrı ve şişlik tetkik gerektirir.
Çocuk kanserleri kalıtsal mı?
Büyük çoğunluğu değildir. Az sayıda ailesel sendrom vardır; ailede genç yaşta kanser öyküsü varsa hekiminize söyleyin.
Kanser taraması yaptırmalı mıyım?
Sağlıklı çocuklarda rutin kanser taraması önerilmez. Belirti temelli değerlendirme esastır.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
