İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Rehberler

Demir, TDBK ve Transferrin Satürasyonu Nasıl Okunur?

Haberi paylaş

İlgilenecek birine ulaştırın.

WhatsApp ile paylaş
XFacebookLinkedIn

Klinik sonuç

Tanının asıl testi ferritindir; demir panelinde en çok yol gösteren satır transferrin satürasyonudur. Satürasyonun %15'in altında olması, ferritin normal ya da yüksekken bile demir eksikliğini destekler. İltihap varken ferritin 100–299 ve satürasyon %20 altıysa da eksiklik düşünülür. Satürasyon ve ferritin birlikte yüksekse demir birikimi araştırılır; ferritin açıkça düşükse panele çoğu zaman ek gerek yoktur.

Acil uyarı işaretleri

  • Kansızlıkla birlikte göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya bayılma varsa 112'yi arayın
  • Siyah, katran renginde dışkı veya kanlı kusma varsa beklemeden acil servise gidin
  • Laboratuvar sizi kritik değer için aradıysa (hemoglobin 6,0 g/dL veya altı) beklemeden acil servise gidin
  • Küçük bir çocuk demir hapı yuttuysa belirti beklemeden 112'yi arayın

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Ferritin normal ya da yüksek ama demir eksikliği düşünülüyor → hekim serum demiri, TDBK ve satürasyonu birlikte değerlendirir
  • Satürasyon yüksek, ferritin normal → hekim testi aç karnına ve takviyesiz tekrarlatıp karaciğer testleriyle değerlendirir
  • Satürasyon ve ferritin birlikte çok yüksek ya da anemi açıklanamıyor → hematoloji değerlendirmesi
  • Talasemi şüphesi → hemoglobin varyant analizi; birlikte demir eksikliği varsa sonuç hatalı çıkabilir

Kısa Cevap

TDBK yüksek, satürasyon düşükse demir eksikliği düşünülür. Satürasyon = serum demiri ÷ TDBK × 100; tanının asıl testi yine ferritindir.

TDBK (total demir bağlama kapasitesi), kandaki taşıyıcı protein transferrinin bağlayabileceği toplam demiri gösterir. Türk Hematoloji Derneği (THD) 2025 kılavuzuna göre TDBK demir eksikliğinde artar. Gebelik ve doğum kontrol hapı da onu yükseltir. Kronik hastalık (iltihap) anemisinde ise serum demiri ve TDBK birlikte düşer. Raporunuzdaki laboratuvar referans aralığı ve hekiminizin yorumu esastır.

Vitamin ve Mineral Rehberi · Mineraller

Bu yazı Vitamin ve Mineral Rehberi'nin parçasıdır. Sonucunuzu birimiyle girin; kılavuz bantlarına göre ne anlama gelebileceğini ve hekime sorulacakları görün.

D vitamini, B12 ve ferritin yorumlayıcı →

İlgili rehberler: Demir takviyesi nasıl kullanılır? · Demir yüklenmesi ve hemokromatoz

Bu sayfa yalnız demir panelinin satırlarını okumayı anlatır. Ferritinin eşikleri için ferritin rehberine, hastalığın kendisi için demir eksikliği anemisi rehberine bakın.

Raporunuzda nasıl görünür?

Türkiye'deki raporlarda bu panel genellikle şu adlarla yer alır:

Rapordaki adNe ölçer?Birim (Bakanlık standardı)
Demir (Fe, serum demiri)O an kanda taşınan demirµg/dL
SDBK, UIBC ya da "Demir bağlama kapasitesi"Taşıyıcıda boş kalan yer (doymamış kapasite)µg/dL
TDBK, TIBCDolu ve boş yerlerin toplamıµg/dL
Transferrin satürasyonu (TS, TSAT)Taşıyıcının yüzde kaçının dolu olduğu%
FerritinDepo demirin göstergesiµg/L

Türk raporlarına özgü tuzak: Sağlık Bakanlığı'nın 2024 test listesinde "Demir bağlama kapasitesi", doymamış kapasiteyi tanımlayan LOINC 2501-5 koduyla eşleşir. Yani raporunuzdaki "DBK" çoğu zaman aslında SDBK'dır. LOINC tanımına göre TDBK, serum demiri ile SDBK'nın toplamıdır.

Yabancı rapor (µmol/L): Demir ve bağlama kapasitesi bazı ülkelerde µmol/L ile yazılır. Demirin atom ağırlığı 55,845 g/mol olduğundan 1 µmol/L yaklaşık 5,59 µg/dL eder. µg/dL değerini 0,179 ile çarparak µmol/L'ye çevirebilirsiniz. Satürasyon hesabında iki değer aynı birimde olduğu sürece sonuç değişmez; yüzde birimsizdir.

Transferrin satürasyonu nasıl hesaplanır?

THD 2025 formülü: TSAT (%) = serum demiri ÷ TDBK × 100.

Raporda yazanYapılacak hesapÖrnek
Demir ve TDBKDemir ÷ TDBK × 10060 ÷ 400 × 100 = %15
Demir ve SDBK (UIBC)Önce TDBK = demir + SDBK; sonra demir ÷ TDBK × 10060 + 340 = 400; 60 ÷ 400 × 100 = %15
Yalnız TSATHesap gerekmezLaboratuvar hesaplamıştır

Sık hata: Demiri doğrudan SDBK'ya bölmek. Yukarıdaki örnekte 60 ÷ 340 × 100 = %17,6 çıkar ve gerçek değerden yüksektir. Sınıra yakın sonuçlarda bu fark yorumu değiştirebilir. Değerlerinizi tahlil yorumlayıcıya girerek de kontrol edebilirsiniz.

Sonucunuz ne anlama gelir?

Serum demiri ve TDBK için tek bir ulusal aralık yoktur; cihaz ve yönteme göre değişir. Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar. Yani sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir. Yorumda kullanılan kılavuz eşikleri şunlardır:

TestDeğer veya örüntüNe düşündürür?Kaynak
Serum demiriSabah daha yüksek, akşam daha düşükTek başına tanı koymazTHD 2025
TDBKYüksekDemir eksikliği; gebelik, doğum kontrol hapıTHD 2025
TDBKDüşükKronik hastalık (iltihap) anemisiTHD 2025
TSAT%15'in altıFerritin normal ya da yüksekken demir eksikliğini desteklerTHD 2025
TSAT + ferritinTSAT %20'nin altı ve ferritin 100–299 µg/Lİltihap varken demir eksikliğiTHD 2025
TSAT veya ferritinAnemi ve iltihabı olan yetişkinde ferritin 100'ün altı ya da TSAT %20'nin altıDemir eksikliği düşünülebilir; ikisinin birden olması gerekmez. Koşullu öneri, kanıt kesinliği çok düşükASH 2026
TSAT + ferritinKadında TSAT %45 ve ferritin 200 µg/L üstü; erkekte ve menopoz sonrası TSAT %50 ve ferritin 300 µg/L üstüDemir yükü şüphesiEASL 2022

EASL eşikleri, HFE geninde C282Y değişikliğini iki kopya taşıyan kişide tanı için yeterli değerlerdir. Diğer kişilerde yalnız şüphe uyandırır; ayrıntı hemokromatoz rehberindedir.

Dört örüntü: hangisine benziyor?

THD 2025, demir eksikliği anemisini kronik hastalık anemisinden ve talasemi taşıyıcılığından şöyle ayırır:

TestDemir eksikliğiKronik hastalık anemisiİkisi birlikteBeta talasemi taşıyıcılığı
FerritinDüşükNormal ya da yüksekDüşük ya da normalNormal
Serum demiriDüşükDüşükDüşükNormal
TDBKYüksekDüşükDüşük ya da normalNormal
TSATDüşükDüşük ya da normalDüşükNormal

THD'ye göre kronik hastalık anemisi olanların %20'sinde TSAT, demir eksikliğindeki düzeylere yakın (%10 kadar) düşük bulunabilir. Bu yüzden TSAT tek başına iki tabloyu her zaman ayırmaz.

Talasemi taşıyıcılığı Türkiye'de sıktır. THD'ye göre Çukurova, Akdeniz, Ege ve Marmara'da yaygındır; Türkiye'de yaklaşık 1.300.000 beta talasemi taşıyıcısı vardır. Demir paneli normal ama MCV düşükse akla gelir. Hemogram satırları için hemogram rehberine, anemi türleri için anemi türleri rehberine bakın.

Değer yüksek ya da düşükse

TDBK yüksekse

  • Demir eksikliği: THD 2025'e göre TDBK artar, TSAT düşer.
  • Gebelik: Sağlık Bakanlığı 2024 rehberindeki tabloya göre demir bağlama kapasitesi ortalaması, gebe olmayan kadınlardaki ortalamanın 32. haftada yaklaşık %139'u, doğuma yakın %144'üdür; yani yaklaşık %39 ve %44 daha yüksektir.
  • Doğum kontrol hapı: THD bu ilaçların TDBK'yı artırdığını belirtir.

Serum demiri ya da TSAT yüksekse

Sıradandan ciddiye doğru:

  • Yakın zamanda demir ilacı: THD'ye göre demir testleri tedavi bittikten en az 8 gün sonra yapılmalıdır. Daha erken yapılan test yanıltıcı yüksek çıkabilir.
  • Tüpte hemoliz: Bakanlık rehberine göre alyuvarların tüpte parçalanması demir sonucunu bozar.
  • B12 eksikliği: THD'ye göre bu kansızlıkta serum demir satürasyonu artabilir. B12 tedavisinin ilk gününde serum demiri düşmeye başlar. Bkz. B12 eksikliği.
  • Kalıtsal hemokromatoz: EASL 2022'ye göre yüksek TSAT ve yüksek ferritin birlikteyse demir birikimi araştırılır.

Düşükse

  • Serum demiri düşük: Saat, adet dönemi ve iltihap sonucu düşürebilir. Bakanlık rehberine göre adet sırasında demir azalır; THD'ye göre enfeksiyon ve iltihapta da düşer.
  • TSAT düşük: Demir eksikliğinin güçlü bir destekleyicisidir. Kronik hastalık anemisinde de düşük çıkabilir.
  • TDBK düşük: THD'ye göre kronik hastalık anemisinde serum demiri ve TDBK birlikte düşüktür.

Bu teste ne zaman gerçekten gerek var?

THD 2025'e göre serum demiri, demir bağlama kapasitesi ve TSAT şu durumlarda önerilir:

  • Ferritin normal ya da yüksek ama klinik olarak demir eksikliği düşünülüyorsa
  • Böbrek yetmezliği varsa
  • Kronik enfeksiyon, iltihap ya da kanser varsa

Ferritin açıkça düşükse (örneğin 15 µg/L'nin altında) tanı için demir paneline çoğu zaman ek gerek yoktur. Demir yüklenmesi şüphesinde ise TSAT asıl ayırt edici testtir.

Raporunuz böyleyse

Değerler gerçek hasta değil, örnektir:

RaporNasıl okunur?
Romatizmal hastalık; hemoglobin düşük; ferritin 150 µg/L; TSAT %14Ferritin 100–299 arasında ve TSAT %20 altında: THD 2025'e göre eşlik eden demir eksikliği düşünülür.
Hemoglobin normal; rutin panel; TSAT %48; ferritin 90 µg/LFerritin normal olduğu için tek ölçümle karar verilmez. Yemek ve yakın zamanda alınan demir ya da multivitamin serum demirini yükseltebilir. Hekim testi aç karnına tekrarlatıp ferritin ve karaciğer testleriyle değerlendirir.
Demir 60 µg/dL; "Demir bağlama kapasitesi" 340 µg/dL; TSAT yazmıyor"DBK" büyük olasılıkla SDBK'dır. TDBK = 400; TSAT = %15. Demiri 340'a bölüp %17,6 bulmayın.
Demir düşük; TDBK düşük; ferritin normal; CRP yüksekKronik hastalık (iltihap) anemisi örüntüsü. CRP için iltihap testleri rehberine bakın.

Test öncesi: tek pratik kural

Sabah 07:00–09:00 arasında, en az 8, ideali 12 saat açken verin. Açlık süresince demir ya da multivitamin almayın.

Bu kural üç kaynağı birleştirir. Sağlık Bakanlığı 2024 rehberi rutin testler için en az 8, ideali 12 saat açlık ve 07:00–09:00 arasını önerir. THD serum demirini tercihen sabah ya da hemen öğleden sonra, aç karnına çalışmayı önerir. ASH 2026 paneli TSAT için 5–9 saat açlığı ve bu sürede multivitamin ya da demirden kaçınmayı önerir. Bakanlığın 8–12 saati bu süreyi de karşılar.

  • Dinlenme: Bakanlık 2024 rehberine göre kan alımı, sırtüstü ya da oturur pozisyonda en az 15 dakika dinlendikten sonra yapılmalıdır.
  • Demir ilacı: Tedavi sürüyorsa kan alan ekibe ve hekime söyleyin. İlacı kendi başınıza bırakmayın; test zamanlamasını hekiminize sorun.
  • Adet dönemi: Adet günlerinde demir daha düşük çıkabilir. Kontrol testinde bu günü not edin.
  • Hemoliz: Hemolizli örnek sonucu bozabilir. Laboratuvar yeni örnek isteyebilir.

Ne yapmalı?

  1. Aile hekimi ya da iç hastalıkları: İlk değerlendirme; hemogram (MCV, MCH, RDW), ferritin ve CRP. THD 2025'e göre demir eksikliği Türkiye'de anemi nedenleri arasında hâlâ en sık görülenidir.
  2. Neden araştırması: THD'ye göre demir eksikliği anemisi olan erkek ve menopoz sonrası kadında başka kanama yoksa mide ve bağırsak incelenir (gastroenteroloji). Yoğun adet kanaması varsa kadın hastalıkları ve doğum.
  3. Hematoloji: Nedeni açıklanamayan anemi, talasemi şüphesi ya da TSAT ve ferritinin birlikte çok yüksek olması.
  4. Talasemi şüphesinde: Hemoglobin varyant analizi (HPLC veya elektroforez). THD'ye göre birlikte demir eksikliği varsa sonuç hatalı çıkabilir.
  5. Tekrar test zamanı: Bakanlığın 2024 Akılcı Test İstemi listesine göre ayaktan başvuruda demir 30, ferritin 28 ve demir bağlama kapasitesi 14 gün dolmadan gerekçesiz tekrar istenemez.

e-Nabız "Tahlillerim" bölümü sonuçları referans değerleriyle listeler; aralık dışı değerler renkle işaretlenir, bu bir tanı değildir. Demir testleri Bakanlığın öncelikli karar sınırı (yıldızlı) listesinde yer almaz; panelde gördüğünüz aralık çoğunlukla referans aralığıdır.

Demir paneli acil bir test değildir. Ama kansızlıkla birlikte göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı ya da bayılma varsa 112'yi arayın; siyah, katran renginde dışkı ya da kanlı kusmada beklemeden acil servise gidin. Laboratuvar sizi kritik değer için aradıysa (örneğin hemoglobin 6,0 g/dL veya altı) beklemeden acil servise gidin. Diğer testler için Tahlil Rehberi ve Vitamin ve Mineral Rehberi.

Neler değişti?

  • 12 Kasım 2026: Gebelikteki demir bağlama kapasitesi yüzdeleri netleştirildi (gebe olmayanlardaki ortalamanın %139'u ve %144'ü). ASH 2026 bilgileri kılavuzun tam metninden doğrulandı.
  • 28 Ekim 2026: Yabancı rapor için µmol/L dönüşümü, dört örnek rapor ve test öncesi için tek pratik kural eklendi. ASH 2026 açlık önerisinin kaynağı (aktaran haber) açıkça yazıldı.
  • 23 Ekim 2026: Hesap tablosu, "demiri SDBK'ya bölme" hatası, THD'nin dört örüntü tablosu ve ASH 2026'nın iltihapta ferritin veya TSAT kuralı eklendi.
  • Türk Hematoloji Derneği Eritrosit Hastalıkları Kılavuzu Sürüm 1.4 (Ağustos 2025) eşikleriyle hazırlandı.

Bu güncellemede eklenen kaynaklar

  1. News-Medical. New iron deficiency guidelines raise key blood test cutoffs. 9 Ekim 2026 (ASH 2026 için ikincil kaynak). https://www.news-medical.net/news/20261009/New-iron-deficiency-guidelines-raise-key-blood-test-cutoffs.aspx (erişim 28 Ekim 2026)

Ücretsiz araçlar ve ilgili rehberler

Mineraller: demir, çinko, magnezyum, kalsiyum, iyot, selenyum

Tüm konular: Vitamin ve Mineral Rehberi →

Sık sorulan sorular

TDBK yüksek ne demek?

TDBK yüksekliği, vücudun demir taşımaya hazırlandığını gösterir. Türk Hematoloji Derneği 2025'e göre demir eksikliğinde TDBK artar, satürasyon düşer. Gebelik ve doğum kontrol hapı da TDBK'yı yükseltir. Sonuç ferritin ve satürasyonla birlikte okunur.

Raporumda DBK yazıyor, TDBK ile aynı mı?

Çoğu zaman hayır. Sağlık Bakanlığı listesinde "Demir bağlama kapasitesi" boş kalan kapasiteyi, yani SDBK'yı tanımlar. TDBK ise serum demiri ile SDBK'nın toplamıdır. Satürasyonu hesaplarken bu farkı gözetin.

Demir ve SDBK sonucundan satürasyonu kendim bulabilir miyim?

Evet. Satürasyon, serum demirinin TDBK'ya bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Raporda yalnız SDBK varsa önce demir ile SDBK toplanarak TDBK bulunur: demir 60, SDBK 340 ise TDBK 400, satürasyon %15'tir. Demiri doğrudan SDBK'ya bölmek sonucu olduğundan yüksek gösterir.

Demir tahlili için aç mı gitmek gerekir?

Evet, tercihen. Sağlık Bakanlığı 2024 rehberi en az 8, ideal 12 saat açlık ve sabah 07:00–09:00 arası kan alımı önerir. Satürasyon için ölçümden önceki saatlerde demir ya da multivitamin almamak uygundur. Demir tedavisi görüyorsanız ilacı kendiniz bırakmayın; test zamanını hekiminize sorun.

Serum demiri düşük ama ferritin normal, eksiklik var mı?

Tek başına göstermez. Serum demiri saat, adet dönemi, enfeksiyon ve iltihapla düşebilir. Kronik hastalık anemisinde serum demiri ve TDBK birlikte düşük çıkar. Sonuç ferritin ve satürasyonla birlikte yorumlanır.

Demir bağlama kapasitesi testi kaç gün sonra tekrarlanabilir?

Sağlık Bakanlığı 2024 listesine göre ayaktan başvuruda 14 gün dolmadan gerekçesiz tekrar istenemez. Aynı kural serum demiri için 30, ferritin için 28 gündür.

Kaynaklar

  1. Türk Hematoloji Derneği. Eritrosit Hastalıkları ve Hemoglobin Bozuklukları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. Sürüm 1.4, Ağustos 2025. file.thd.org.tr (yeni pencerede açılır)
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı SHGM. Tıbbi Biyokimya Toplam Test Süreci Rehberi. Mayıs 2024, Yayın No 1287. dosyamerkez.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  3. T.C. Sağlık Bakanlığı SHGM. Test Ölçüm Birimleri. Versiyon 2, 2021. dosyamerkez.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  4. T.C. Sağlık Bakanlığı SHGM. Karar Sınırı (Eşik Değer), Kritik Değer (Panik Değer) ve Ölçüm Birimlerinin Harmonizasyonu Prosedürü. Akılcı Laboratuvar Kullanımı Projesi, yürürlükteki sürüm. dosyamerkez.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  5. T.C. Sağlık Bakanlığı. e-Nabız Kullanım Kılavuzu V2.1. 2025. enabiz.gov.tr (yeni pencerede açılır)
5 kaynak daha
  1. Türk Biyokimya Derneği. Venöz Kan Alma (Flebotomi) Kılavuzu. 3. revize baskı, 2023. yonetim.citius.technology
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi. 2018, Yayın No 925. platform.who.int
  3. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. 2020. ncbi.nlm.nih.gov
  4. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on haemochromatosis. J Hepatol 2022;77:479-502. doi.org
  5. Regenstrief Institute. LOINC 2501-5: Iron binding capacity.unsaturated [Mass/volume] in Serum or Plasma. Güncel sürüm. loinc.org

Bu hastalık hakkında

Nadir Hastalıklar bölümünde sade dille ne olduğu, belirtiler, tanı, tedavi ve bakım, aile için kalıtım bilgisi ve kaynaklar:

Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Güncelleme
26 Ekim 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası

Okumaya devam edin

Tüm Rehberler yazıları

Bu rehber yardımcı oldu mu?