Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), kilo kaybı sağlayan ve popüler hale gelen "zayıflama iğneleri" (GLP-1 ilaçları) hakkında ilk rehberini yayımlayarak, bu ilaçlardan yararlanabilecek kişilerin yalnızca onda birinden azının bunlara erişebildiği konusunda küresel bir uyarıda bulundu. Dünya çapında bir milyardan fazla insanın obeziteyle mücadele ettiği ve eyleme geçilmediği takdirde bu sayının 2030 yılına kadar iki milyarı aşacağı tahmin edilirken, DSÖ, bu ilaçlara daha yaygın ve adil bir erişim çağrısında bulunuyor. Yüksek maliyetler, sınırlı üretim kapasitesi ve tedarik zinciri kısıtlamaları, hayatı değiştirebilecek bu enjeksiyonlara evrensel erişimin önündeki en büyük engeller olarak gösteriliyor.
DSÖ, obeziteyi artık bir "yaşam tarzı koşulu" olmaktan çıkarıp, kapsamlı ve ömür boyu bakım gerektiren karmaşık, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir kronik hastalık olarak gördüğünü teyit ediyor. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, "Yeni rehberimiz, obezitenin kapsamlı ve ömür boyu bakımla tedavi edilebilen kronik bir hastalık olduğunu kabul etmektedir" dedi. Ghebreyesus, ilaçların bu küresel sağlık krizini tek başına çözemeyeceğini, ancak GLP-1 terapilerinin milyonlarca insanın obeziteyi yenmesine ve buna bağlı zararları azaltmasına yardımcı olabileceğini belirtti. DSÖ, bu ilaçların uzun vadeli (altı ay veya daha fazla) kullanılabileceğini ancak kilo kaybını kalıcı hale getirmek için mutlaka diyet ve egzersiz danışmanlığıyla birlikte reçete edilmesi gerektiğini vurguluyor.
DSÖ'nün en büyük endişesi ise eşit erişim sorunu. Kuruluşa göre, mevcut en iyi senaryoya göre bile, GLP-1 tedavilerinin üretimi yalnızca yaklaşık 100 milyon kişiyi kapsayabilir; bu da, bu ilaçlara ihtiyacı olan küresel nüfusun yüzde 10'undan azına tekabül ediyor. Bu nedenle rehber, ülkeleri ve ilaç şirketlerini erişimi genişletmeye çağırıyor. Önerilen stratejilerden biri, ilaç şirketlerinin patentli ilaçlarının uygun fiyatlı jenerik versiyonlarının üretimine izin verdiği gönüllü lisanslamadır. Novo Nordisk'in popüler ilacı Wegovy'nin ana bileşeni olan semaglutid'in patenti, Türkiye, Hindistan, Kanada, Çin ve Brezilya gibi birçok ülkede 2026'da sona erecek ve diğer ilaç üreticilerinin daha ucuz versiyonları piyasaya sürmesinin önünü açacak.
GLP-1 ilaçları, iştahı bastıran ve tokluk hissini artıran doğal bir hormonu taklit ederek çalışır, böylece insanlar daha az yemek yer. Bu haftalık enjeksiyonlara başladıktan sonra kilo kaybı genellikle birkaç hafta içinde başlar. Ancak araştırmalar, ilacı bırakan kişilerin normal yiyecek isteği geri döndüğü için, bir yıl içinde verdikleri kilonun çoğunu geri alma riskinin yüksek olduğunu gösteriyor. Fazla kilolu veya obez olmak; diyabet, kalp hastalığı, inme ve bazı kanser türleri gibi ciddi sağlık sorunlarının riskini artırır.
Obezite, DSÖ'ye göre 2024 yılında dünya genelinde 3,7 milyon ölümle ilişkilendirilmiş ve her ülkedeki insanları etkileyen bir sorundur. DSÖ, bu ilaçları zaten diyabetli aşırı kilolu hastalar için "temel ilaçlar" listesine eklemiş durumda. Ancak küresel erişim ve fiyatlandırma sorunları devam ederken, DSÖ aynı zamanda ülkelerin obeziteyi önlemek ve iyi sağlığı teşvik etmek için daha sağlıklı ortamlar yaratması gerektiğini de yineliyor.
