30 Saniyede Özet
Okul ve iş trafiğinin yeniden başladığı Eylül'de paylaşımlı scooter kullanımı artıyor. JAMA Network Open'da yayımlanan ABD acil servis verilerine göre e-scooter yaralanmaları 2017'de yaklaşık 8.500 iken 2022'de 57 bine yaklaştı. En sık yaralanmalar el bileği ve ön kol kırıkları, kafa ve yüz travmaları, diş kırıkları ve derin sıyrıklardır. Kask kullanımı yaralananların büyük çoğunluğunda yok. Kaza sonrası en kritik karar, kafa darbesinde acile gidip gitmemek.
Acil: Kafa darbesinden sonra bilinç kaybı, kusma, artan baş ağrısı, uyku hali ya da konuşma bozukluğu varsa hemen 112'yi arayın.
Neden bu kadar sık yaralanıyoruz?
Scooter'ın tekerlekleri küçüktür; kaldırım kenarı ve çukur ani düşmeye yol açar. Sürücü ayakta durduğu için ağırlık merkezi yüksektir. Çoğu kullanıcı deneyimsizdir ve ilk sürüşlerde kaza riski daha yüksektir. Gece sürüş, alkol ve tek elle telefon kullanımı riski katlar.
En sık yaralanmalar
- El bileği, ön kol ve dirsek kırıkları: düşerken elle destek almanın sonucu.
- Kafa ve yüz travması: kasksız sürüşte en ciddi grup; beyin sarsıntısı sık.
- Diş kırıkları ve çene yaralanmaları.
- Diz ve ayak bileği burkulmaları.
- Asfalt sıyrıkları: geniş, kirli ve enfeksiyona açık yaralar.
Kaza sonrası ilk 10 dakika
Önce güvenli alana çekilin; trafik içinde kalmayın. Kanamaya temiz bezle doğrudan baskı uygulayın. Kol ya da bacakta şekil bozukluğu, hareketle şiddetli ağrı ya da basamama varsa kırık kabul edin; uzvu oynatmayın, sabitleyip acile gidin.
Sıyrıkları bol temiz suyla yıkayın; içinde kum ve asfalt kalmasın. Kalan kir enfeksiyon ve dövme benzeri kalıcı iz yapar. Derin ve kirli yarada tetanoz aşısı durumunuzu hekime söyleyin.
Kafa darbesinde ne zaman acile?
Kasksız düşme sonrası kafaya darbe aldıysanız aşağıdakilerden biri varsa acile gidin:
- Kısa süreli bile olsa bilinç kaybı ya da kazayı hatırlamama.
- Tekrarlayan kusma.
- Giderek artan baş ağrısı.
- Kan sulandırıcı kullanımı.
- 65 yaş üstü olmak.
Belirti yoksa bile 24 saat boyunca yalnız kalmayın ve alkol almayın.
Türkiye'de kurallar
Elektrikli Skuter Yönetmeliği'ne göre kullanıcı en az 15 yaşında olmalı, hız 25 km/saati geçmemeli, yolcu taşınmamalı ve kaldırımda sürülmemeli. Kask zorunlu değil ama en etkili koruma aracıdır. Bisiklet yolu varsa orayı kullanın.
Güvenli sürüş için
- Kask takın; bisiklet kaskı yeterlidir.
- Fren ve lambaları sürüşten önce kontrol edin.
- İlk sürüşleri boş ve düz alanda yapın.
- Yağmurda ve ıslak zeminde hızı düşürün.
- Telefonu cebinizde tutun; iki elinizle tutunun.
Sık Sorulan Sorular
Düşük hızda düşmek de tehlikeli mi?
Evet. Kafa travmalarının çoğu 20 km/saat altındaki hızlarda gerçekleşir. Yükseklikten düşme kendi başına yeterlidir.
Beyin sarsıntısı geçirdim, ne zaman tekrar sürebilirim?
Belirtiler tamamen geçene ve hekim onay verene kadar sürmeyin. Erken ikinci darbe iyileşmeyi uzatır.
Bileğim şiş ama hareket ediyor, kırık olabilir mi?
Olabilir. Hareket edebilmek kırığı dışlamaz. Şişlik ve baskıyla ağrı sürüyorsa röntgen gerekir.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
