Hemoglobin (HGB) Düşüklüğü: Kaçın Altı Kansızlık? DSÖ 2024

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2024 rehberine göre hemoglobin, 15–65 yaş erkekte 13,0 g/dL altındaysa anemi (kansızlık) sayılır. Bu sınır gebe olmayan kadında 12,0 g/dL, gebelikte ise trimestere göre 10,5–11,0 g/dL'dir. Raporunuzdaki laboratuvar aralığı ve hekim yorumu yine esastır; düşük hemoglobin, nedeni araştırılması gereken bir bulgudur.

Hemogram raporunda hemoglobin "HGB", "Hb" ya da "Hemoglobin" diye yazılır. Raporlarda hemoglobin g/dL ya da g/L birimiyle yazılır; Sağlık Bakanlığı prosedürü iki birimi birlikte verir. DSÖ ise g/L kullanır. İki birim arasında 10 kat fark vardır. Örneğin 12,0 g/dL, 120 g/L'ye eşittir.

e-Nabız "Tahlillerim" ekranı sonucunuzu referans değeriyle birlikte listeler ve aralık dışını renkle işaretler. Grafik simgesiyle eski sonuçlarınızı da görebilirsiniz. Renkli işaret yalnızca "aralık dışında" demektir.

Burada iki farklı ölçüt vardır:

• Referans aralığı: Raporda değerin yanında yazan aralıktır. Sağlıklı insanların ölçümlerinden hesaplanır.
• Anemi sınırı: DSÖ'nün kansızlığı tanımlamak için belirlediği eşiktir. İki ölçüt her zaman aynı değildir.

Türkiye çok merkezli çalışmasında kadınlarda referans aralığının alt sınırı 110 g/L (11,0 g/dL) bulundu. DSÖ ise 12,0 g/dL altını anemi sayar. Bu yüzden raporunuz "normal" gösterse bile hekiminiz değerinizi DSÖ sınırıyla da değerlendirebilir.

Sağlık Bakanlığı'nın 2020 karar sınırı prosedüründe yıldızlı (*) karar sınırları şeker, kolesterol ve HbA1c gibi testler içindir. Aynı prosedür hemoglobinin 6,0 g/dL veya altında ya da 20,0 g/dL veya üstünde olmasını kritik değer sayar.

DSÖ 2024 hemoglobin sınırları (g/dL; DSÖ'nün g/L değerleri 10'a bölündü):

Türkiye çok merkezli referans çalışması (2017, 18–65 yaş) örnek aralıkları:

Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar; sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir.

DSÖ 2024, hemoglobin değerinin yaşanan yerin rakımına ve sigara içmeye göre düzeltilmesini önerir. Etnik kökene göre düzeltme yapılmasını ise yetersiz kanıt nedeniyle önermez.

Nedenler, sık ve zararsızdan ciddiye doğru şöyle sıralanabilir:

• Gebelikte seyrelme: Gebelikte kan sıvısı, kırmızı kürelerden daha fazla artar. Bu yüzden hemoglobin bir miktar düşer ve buna fizyolojik gebelik anemisi denir.
• Demir eksikliği: Türk Hematoloji Derneği (THD) 2025 kılavuzuna göre Türkiye'de en sık anemi nedenidir. Adet kanaması, gebelik, sık kan bağışı ve sindirim sisteminden gizli kanama başlıca kaynaklardır.
• Kronik hastalık (iltihap) anemisi: THD'ye göre demir eksikliğinden sonra en sık anemi türüdür. Hemoglobin çoğunlukla 10–11 g/dL civarındadır; hastaların yaklaşık %20'sinde 8 g/dL altına iner.
• Talasemi taşıyıcılığı: Hemoglobin genellikle hafif düşüktür; THD'ye göre beta taşıyıcılıkta 9–11 g/dL arasındadır.
• B12 ve folat eksikliği: Kırmızı küreler büyür ve sayıları azalır.
• Böbrek ve hormon hastalıkları: Böbrek yetersizliği ve tiroid hastalıkları kemik iliğinin üretimini azaltabilir.
• Hemoliz: Kırmızı kürelerin damar içinde ya da dalakta hızla yıkılmasıdır.
• Kemik iliği hastalıkları: Daha seyrek ama en ciddi nedenlerdir; lökosit ve trombosit de etkilenebilir.

THD 2025'e göre erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda demir eksikliği genellikle kan kaybından kaynaklanır. Bu grupta sindirim sisteminden kanama tüm nedenlerin üçte birini oluşturur.

THD'nin saydığı belirtiler halsizlik, güçsüzlük, baş ağrısı, sinirlilik ve eforla nefes darlığıdır. Baş dönmesi, göğüs ağrısı, toprak ya da buz yeme isteği (pika) ve huzursuz bacak da görülebilir. Bu belirtiler, ciddi demir eksikliğinde anemi gelişmeden önce de başlayabilir.

Hemoglobin yüksekliği daha seyrektir. Sağlık Bakanlığı rehberine göre yüksek rakımda yaşamak hemoglobini artırır. Türkiye referans çalışması da sigaranın hemoglobini yükseltebildiğini ve rakım arttıkça hemoglobin aralığının yükseldiğini bildirir. Diğer nedenler için hematokrit yüksekliği yazımıza bakın.

• Hemoglobin normal, ferritin düşük: Bu tabloya "anemisiz demir eksikliği" denir. THD'ye göre demir eksikliğinin ilk basamağıdır; vücut demiri azalmış ama anemi henüz gelişmemiştir. DSÖ 2020 ferritin rehberine göre sağlıklı erişkinde ferritinin 15 µg/L altı demir eksikliğini gösterir. Enfeksiyon ya da iltihap varsa bu sınır erişkinde 70 µg/L'dir.
• Hemoglobin düşük, MCV düşük: Demir eksikliği ya da talasemi taşıyıcılığını düşündürür. Ferritin ve gerekirse hemoglobin elektroforezi ayrımı yapar.
• Hemoglobin düşük, MCV yüksek: B12 veya folat eksikliği akla gelir. Alkol, tiroid ve karaciğer hastalıkları da araştırılır.
• Hemoglobin düşük, MCV normal, CRP veya kreatinin yüksek: Kronik hastalık anemisini ya da böbrek kaynaklı anemiyi düşündürür.
• Hemoglobin düşük; retikülosit, bilirubin ve LDH yüksek: Hemolizi düşündürür. THD'ye göre tipik bulgular indirekt bilirubin ve LDH artışı ile haptoglobin düşüklüğüdür.
• Hemoglobin, lökosit ve trombosit birlikte düşük: Pansitopeni denir. B12 eksikliği gibi düzeltilebilir bir neden de olabilir; yine de hızlı değerlendirme gerekir.

• Sağlık Bakanlığı'nın 2024 tarihli Toplam Test Süreci Rehberi, kan alımını sabah 07.00–09.00 arasında ve 12 saatlik açlıkla önerir.
• Yemekten ve sıvı alımından sonraki saatlerde hemoglobin hafifçe düşebilir. Rehber bunu kanın seyrelmesine bağlar.
• Kan alımından önce en az 15 dakika oturarak ya da uzanarak dinlenin. Vücut pozisyonu değişince hemoglobin değeri de değişir.
• Turnike uzun süre bağlı kalırsa hemoglobin yüksek ölçülebilir. Rehber turnikenin 1 dakika sonra gevşetilmesini önerir.
• Aynı örnekte serum demiri de çalışılacaksa THD, sabah ya da öğleden hemen sonra aç karnına kan verilmesini önerir.
• Demir, B12 veya folik asit takviyesi kullanıyorsanız hekiminize söyleyin. Takviye, test sonuçlarını ve yorumunu etkileyebilir.

• Aile hekimi: İlk adrestir. Ferritin, serum demiri, demir bağlama kapasitesi, CRP, retikülosit, B12 ve folat isteyebilir.
• Periferik yayma ve hemoglobin elektroforezi: Talasemi taşıyıcılığı ya da hemoliz şüphesinde istenir.
• Gastroenteroloji: THD'ye göre erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda demir eksikliği varsa mide ve bağırsak incelemesi yapılmalıdır. Kılavuz, demir eksikliği anemisinde çölyak hastalığının da araştırılmasını önerir.
• Kadın hastalıkları ve doğum: Ağır adet kanaması ya da gebelik varsa değerlendirme yapar.
• Hematoloji: Nedeni bulunamayan anemi, hemoliz, pansitopeni ya da tedaviye yanıtsızlık varsa gerekir.
• Nefroloji: Böbrek hastalığına bağlı anemi düşünülürse değerlendirme yapar.

Kansızlığın türleri ve tedavisi için anemi rehberimize ve demir eksikliği anemisi rehberimize bakabilirsiniz.

• En sık neden: THD 2025 kılavuzuna göre demir eksikliği, Türkiye'de anemi nedenleri arasında hâlâ en sık görülendir.
• Demir Gibi Türkiye Programı: Sağlık Bakanlığı programının izleme çalışmasında 12–23 aylık çocuklarda anemi sıklığı %30'lardan %7,8'e düştü.
• Gebelik izlemi: Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi (2018), ilk izlemde tam kan sayımı ister. Hemoglobin 11 g/dL altında ve MCV 80 fL altındaysa demir tedavisi başlanır ve 2–4 hafta sonra kontrol edilir. Demir eksikliği olmayan gebede MCV 80 fL altındaysa talasemi taramasına yönlendirme yapılır.
• Ciddi anemide sevk: Aynı rehber, hemoglobinin 7 g/dL ve altında olduğu ciddi anemi bulgularını gebede acil sevk nedeni sayar.
• Ulusal ve uluslararası sınır farkı: Ulusal rehber (2018) gebelikte tek sınır olarak 11 g/dL kullanır. DSÖ 2024 tablosu ise 2. trimester için 10,5 g/dL sınırını verir.
• Bölge farkı: Türkiye çalışmasında Doğu Anadolu'da hemoglobin aralığı Marmara'dan yüksek bulundu. Yazarlar bunu kısmen rakım farkına bağladı.

• Göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı, bayılma ya da çok hızlı kalp atışı varsa 112'yi arayın.
• Siyah katran gibi dışkı, kanlı kusma ya da çok yoğun vajinal kanama varsa acile gidin.
• Laboratuvar sizi kritik değer için aradıysa (hemoglobin 6,0 g/dL veya altı) aynı gün hekime ya da acile başvurun.
• Gebeyseniz, hemoglobininiz 7 g/dL veya altındaysa ve nefes darlığı, çarpıntı gibi ağır kansızlık belirtileriniz varsa aynı gün başvurun.
• Hızla gelişen sarılık, koyu renkli idrar ve halsizlik birlikteyse aynı gün acile başvurun.

• Tahlil Rehberi: tüm testler
• Hemogram (tam kan sayımı) nasıl okunur?
• Anemi: demir, B12, folik asit hangisi?
• Demir eksikliği anemisi rehberi
• MCV düşüklüğü ve yüksekliği
• Eritrosit (RBC) yüksekliği ve düşüklüğü
• Hematokrit (HCT) yüksekliği ve düşüklüğü

• Anemi ve şiddet sınırları DSÖ'nün Mart 2024 hemoglobin rehberine göre verildi. Bu rehber 6–23 aylık çocuklar için sınırı 10,5 g/dL olarak değiştirdi ve gebeliği trimestere göre ayırır.
• Türkiye bilgileri THD Eritrosit Hastalıkları Kılavuzu'nun Ağustos 2025 sürümüne (1.4) göre güncellendi.
• Kan alma koşulları ve kritik değerler Sağlık Bakanlığı Toplam Test Süreci Rehberi (Mayıs 2024) ile uyumludur.