Hipoglisemi kan şekerinin <70 mg/dL (ADA seviyeleri: Düzey 1: <70, Düzey 2: <54 (klinik anlamlı), Düzey 3: bilinç değişikliği + ekstern yardım gerekli). Diyabetik popülasyonun en yaygın acil durumlarından — özellikle insulin + sülfonilüre + glinid kullananlar. Tip 1 DM yıllık şiddetli hipoglisemi insidansı 1.0-1.7, Tip 2 0.1-0.3. Belirti 2 fazda: Adrenerjik (sempatik, erken): Titreme, terleme, çarpıntı, açlık, anksiyete, solgunluk. Nöroglikopeni (geç): Konfüzyon, baş dönmesi, görme bulanıklığı, konuşma güçlüğü, davranış değişikliği, nöbet, koma. "Whipple triadı": Hipoglisemik belirti + düşük plazma glukoz + glukoz verince düzelme. Tetikleyiciler: İlaç dozu fazla, öğün atlama/gecikme, egzersiz (öncesi ve 12-24 saat sonrası), alkol (özellikle aç karna — karaciğer glukoneogenez bloker), böbrek/karaciğer yetmezliği (ilaç birikimi). Hipoglisemi farkındalık kaybı (HAAF — hypoglycemia-associated autonomic failure): Tekrarlayan hipoglisemi → karşı düzenleyici hormon yanıt zayıflar → belirtiler kaybolur → şiddetli hipo birikir. Gece hipoglisemi: Sıklıkla fark edilmez, sabah baş ağrısı/kabus. CGM ile yakalanır. Tedavi (15-15 kuralı): Bilinçli + yutabiliyor: 15 g hızlı karbonhidrat: 3-4 glukoz tableti, 150 mL meyve suyu, 1 yemek kaşığı bal, 3-4 şeker. 15 dk bekle, ölç, hâlâ <70 → tekrarla. Sonra kompleks karbon (ekmek, kraker). Bilinçsiz veya yutamaz: (1) Glukagon: Nazal glukagon (Baqsimi — 3 mg) 2019 FDA — taşıma kolay, eğitim minimal. IM glukagon 1 mg (klasik kit). (2) IV %50 dekstroz
Hipoglisemi Acili: Diyabetik Komada Glukoz, Glukagon ve Önleme
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Hipoglisemi kan şekerinin <70 mg/dL (ADA seviyeleri: Düzey 1: <70, Düzey 2: <54 (klinik anlamlı), Düzey 3:…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Hipoglisemi kan şekerinin <70 mg/dL (ADA seviyeleri: Düzey 1: <70, Düzey 2: <54 (klinik anlamlı), Düzey 3: bilinç değişikliği + ekstern yardım gerekli). Diyabetik popülasyonun en yaygın acil durumlarından — özellikle insulin + sülfonilüre + glinid kullananlar. Tip 1 DM yıllık şiddetli hipoglisemi insidansı 1.0-1.7, Tip 2 0.1-0.3. Belirti 2 fazda: Adrenerjik (sempatik, erken): Titreme, terleme, çarpıntı, açlık, anksiyete, solgunluk. Nöroglikopeni (geç): Konfüzyon, baş dönmesi, görme bulanıklığı, konuşma güçlüğü, davranış değişikliği, nöbet, koma. "Whipple triadı": Hipoglisemik belirti + düşük plazma glukoz + glukoz verince düzelme. Tetikleyiciler: İlaç dozu fazla, öğün atlama/gecikme, egzersiz (öncesi ve 12-24 saat sonrası), alkol (özellikle aç karna — karaciğer glukoneogenez bloker), böbrek/karaciğer yetmezliği (ilaç birikimi). Hipoglisemi farkındalık kaybı (HAAF — hypoglycemia-associated autonomic failure): Tekrarlayan hipoglisemi → karşı düzenleyici hormon yanıt zayıflar → belirtiler kaybolur → şiddetli hipo birikir. Gece hipoglisemi: Sıklıkla fark edilmez, sabah baş ağrısı/kabus. CGM ile yakalanır. Tedavi (15-15 kuralı): Bilinçli + yutabiliyor: 15 g hızlı karbonhidrat: 3-4 glukoz tableti, 150 mL meyve suyu, 1 yemek kaşığı bal, 3-4 şeker. 15 dk bekle, ölç, hâlâ <70 → tekrarla. Sonra kompleks karbon (ekmek, kraker). Bilinçsiz veya yutamaz: (1) Glukagon: Nazal glukagon (Baqsimi — 3 mg) 2019 FDA — taşıma kolay, eğitim minimal. IM glukagon 1 mg (klasik kit). (2) IV %50 dekstroz 50 mL (D50) — hastane / 112. (3) Dekstroz %10 IV infüzyon — sürekli düşük glikoz. Önleme: CGM (Dexcom G7, FreeStyle Libre, Medtronic) erken uyarı + alarm — ADA önerisi tip 1 + tüm insülin kullananlar. Sürekli infüzyon (insülin pompası + CGM closed-loop — "yapay pankreas" — Tandem Control-IQ, Medtronic 780G, Omnipod 5) hipoglisemi azaltır. Hipoglisemi farkındalığı geri kazanma: 2-3 hafta sıkı yüksek glukoz hedef. Yüksek riskli: Yaşlı, böbrek yetmezliği, çoklu komorbidite, bilişsel bozukluk, otonom nöropati. Bu gruplarda sıkı kontrol gevşet (HbA1c hedef daha yüksek). Eğitim: Diyabet eğitim hemşiresi + aile + okul (çocuk T1DM). Acil müdahale çantası: Glukoz tablet, nazal glukagon, telefon. Tıbbi Alert bilezik. Kırmızı bayrak: Nöbet, koma, persistan hipoglisemi (sülfonilüre overdose), açıklanamayan tekrarlayan (insulinoma, adrenal yetmezlik).
İçindekiler
- Hipoglisemi Tanımları ve Belirti
- Tetikleyici Faktörler
- 15-15 Kuralı (Bilinçli Hasta)
- Glukagon (Bilinçsiz)
- IV Dekstroz
- Hipoglisemi Farkındalık Kaybı
- CGM ve Önleme
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Hipoglisemi Tanımları ve Belirti
ADA seviyeleri
- Düzey 1 (uyarı): ≤70 mg/dL
- Düzey 2 (klinik anlamlı): <54
- Düzey 3 (şiddetli): Bilinç değişikliği + dışarıdan yardım
Adrenerjik belirti (erken)
- Titreme
- Terleme
- Çarpıntı
- Açlık
- Anksiyete
- Solgun
Nöroglikopenik (geç)
- Konfüzyon
- Baş dönmesi
- Görme bulanıklığı
- Konuşma güçlüğü
- Davranış değişikliği
- Nöbet
- Koma
Whipple triadı
- Hipoglisemi belirti + düşük plazma glukoz + glukoz verince düzelme
2. Tetikleyici Faktörler
İlaç
- İnsulin doz fazla
- Sülfonilüre (glimepirid, gliklazid)
- Glinid (repaglinid)
Yaşam
- Öğün atlama/gecikme
- Egzersiz (öncesi yetersiz, sonrası 12-24 saat)
- Alkol aç karna (karaciğer glukoneogenez blokeri)
Hastalık
- Böbrek/karaciğer yetmezliği (ilaç birikimi)
- Hipotiroidi, adrenal yetmezlik
- İnsulinoma (nadir tümör)
- İlaç etkileşim (kinolon, β-blocker)
Yenidoğan
- Annede DM
- SGA
- Sepsis
3. 15-15 Kuralı (Bilinçli Hasta)
15 g hızlı karbonhidrat
- 3-4 glukoz tableti
- 150 mL meyve suyu (portakal, üzüm)
- 150 mL kola (diyet DEĞİL)
- 1 yemek kaşığı bal
- 3-4 küp şeker
15 dk bekle
- Glukozmetre ile ölç
- Hâlâ <70: tekrarla
- Düzeldi: kompleks karbohidrat (ekmek, kraker)
Yanlış seçimler
- Çikolata (yağ emilim yavaşlatır)
- Sandviç (yavaş)
- Diyet içecek (glukoz yok)
Çocukta
- Ağırlık bazlı (0.3 g/kg)
- Genelde 10-15 g
Sonra
- Bir sonraki öğün
- Doz ayarlama (tetiği bul)
4. Glukagon (Bilinçsiz)
Nazal glukagon (Baqsimi)
- 3 mg tek doz
- Burun spreyi
- 2019 FDA — eğitim minimal
- Aile/arkadaş kolay uygulama
- Soğutma yok (oda ısısı)
IM/SC glukagon (klasik kit)
- 1 mg sterilizasyon + enjeksiyon
- 5-15 dk içinde etki
- Bulantı/kusma yan etki
Dasiglucagon (Zegalogue)
- Hazır şırınga (rekonstrüksiyon gerek yok)
- 2021 FDA
Sınırlama
- Karaciğer glikojeni boş ise (alkol, malnütrisyon) etki AZ
- Tekrarlayan etki düşük
Acil çağrı
- Hasta uyandığında ağızdan glukoz
- 15-15
- 112 — şiddetli hipoglisemi
5. IV Dekstroz
Acil servis
- %50 dekstroz 50 mL (D50) IV puşe
- Hızlı etki
- Glukozmetre tekrar
Sürekli infüzyon
- %10 dekstroz 100-200 mL/saat
- Sülfonilüre, uzun etkili insulin
- 24-48 saat izlem
Sülfonilüre overdose
- Oktreotid — somatostatin analoğu (β-hücre supresyon)
- Persistan hipoglisemi
Hipotermi + hipoglisemi
- Birlikte sık (yaşlı)
Bebek
- D10 2 mL/kg IV
- Aşırı doz beyin ödemi
6. Hipoglisemi Farkındalık Kaybı
HAAF (Hypoglycemia-Associated Autonomic Failure)
- Tekrarlayan hipoglisemi
- Karşı düzenleyici hormon zayıflar
- Adrenerjik belirtiler kaybolur
- Direkt nöroglikopeni — koma
Sıklık
- Tip 1 DM uzun süre %25
- Tip 2 daha az
Geri kazanma
- 2-3 hafta sıkı hipoglisemi kaçınma
- Hedef HbA1c geçici gevşek
- Eğitim
- CGM şart
Yüksek risk grubu
- Yaşlı
- Otonom nöropati
- β-blocker (belirtileri maskeler)
- Alkol
7. CGM ve Önleme
CGM aygıtları
- Dexcom G7 (10 gün, kalibrasyon gerek yok)
- FreeStyle Libre 3 (15 gün)
- Medtronic Guardian (insulin pompası ile)
Avantaj
- Sürekli glukoz görür
- Trend okları (yön)
- Düşük alarm önlemlik
- Uyku korunması
Eğitim
- Diyabet eğitim hemşiresi
- App + saat bildirimi
Türkiye SGK
- Tip 1 DM raporlu karşılar (2022+)
- Belirli endikasyon Tip 2 — hızla genişlemekte
İnsulin pompası + CGM (closed-loop)
- "Yapay pankreas"
- Tandem Control-IQ, Medtronic 780G, Omnipod 5
- Otomatik insulin ayarlama
- Hipoglisemi belirgin azalır
Eğitim
- Diyabet ekip multi-disipliner
- Aile + okul (çocuk)
- Tıbbi alert bilezik
Glukoz hedefi (yaş + komorbidite)
- Genç sağlıklı: HbA1c <%7
- Yaşlı + komorbidite: %7-8 gevşek (hipoglisemi önle)
- ICU hasta: 140-180 mg/dL
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Nöbet, koma → glukagon + 112
- Persistan hipoglisemi sülfonilüre → 24-48 saat izlem
- Açıklanamayan tekrarlayan → insulinoma araştır
- β-blocker hipoglisemiyi maskeleyebilir
- Aç karna alkol + diyabet ilacı → hayati
SSS
S: Diyabet olmayan birinde hipoglisemi? A: İnsulinoma (nadir), aç karna alkol, dampanping sendromu, ilaç etkileşim, kortizol/GH eksikliği.
S: Glukagonu nasıl saklarım? A: Baqsimi (nazal) oda ısısı. IM glukagon buzdolabı bazıları.
S: Egzersiz öncesi ne yapayım? A: Glukoz kontrol, gerekiyorsa karbonhidrat. Bazal insulin doz azaltma.
S: CGM gerçek zamanlı mı? A: 5 dk gecikme (interstisyal sıvı). Hızlı düşüşte glukozmetre doğrulama.
S: Bilinçsiz hasta ağızdan şeker? A: KESİNLİKLE HAYIR — aspirasyon riski. Glukagon veya IV.
S: Sürekli hipoglisemi belirtim olmuyor, normal mi? A: HAAF — tehlikeli. Hekime danış, CGM düşün.
S: Çocuk okulda hipoglisemi? A: Aile + okul plan. Glukoz tablet + nazal glukagon hazır.
9. Doktorclub Hekim Notu
Hipoglisemi diyabetik bakımın en yaygın acili — özellikle insulin/sülfonilüre kullananlarda. 15-15 kuralı bilinçli hastada birinci basamak. Nazal glukagon (Baqsimi 2019) bilinçsiz hastada aile uygulanabilir devrim. IV dekstroz hastane standardı. Hipoglisemi farkındalık kaybı (HAAF) uzun süreli risk — 2-3 hafta sıkı kaçınma ile geri kazanılır. CGM (Dexcom, FreeStyle Libre) ADA önerisi tüm insulin kullananlara — Türkiye SGK genişliyor. Closed-loop (yapay pankreas) modern devrim. Yaşlı + komorbidite + bilişsel hastada HbA1c hedefi gevşek — hipoglisemi mortalite kadar tehlikeli. Aile + okul eğitimi şart. Aç karna alkol diyabetlide tehlikeli. Doktorclub'da endokrinoloji ve acil tıp uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- ADA Standards of Care 2024 — Glycemic Targets and Hypoglycemia.
- Cryer PE. Hypoglycemia in Diabetes. N Engl J Med. 2013.
- Rickels MR et al. Baqsimi (Nasal Glucagon) Phase 3. Diabetes Care. 2016.
- TEMD Diyabet Kılavuzu (2024).
- Endocrine Society Clinical Practice Guideline on Hypoglycemia (2022).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Şiddetli hipoglisemide derhal glukagon + 112.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: