30 Saniyede Özet
Isı bitkinliği ve ısı çarpması sıcakla ilişkili iki ciddi tablodur. Bitkinlikte yoğun terleme, halsizlik ve baş dönmesi görülebilir. Isı çarpmasında bilinç değişikliği ve çok yüksek vücut ısısı ön plandadır. Terli veya kuru deri tek başına ayrım yaptırmaz. Isı çarpması şüphesinde hemen 112'yi arayın.
Acil: Sıcakta bulunan biri şaşkınsa, saçmalıyorsa, bayılmışsa veya nöbet geçiriyorsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ve soğutmaya hemen başlayın.
Üç ayırt edici işaret
Ayrımı hızlı yapmanızı sağlayan üç şey var.
Bilinç. Bitkinlikte kişi size düzgün cevap verir. Çarpmada kafası karışıktır, sorulara tuhaf yanıtlar verir, ajite olabilir ya da yanıtsız kalır. Bu en güvenilir işarettir.
Vücut ısısı. Çarpmada iç ısı genellikle 40 dereceyi aşar. Bitkinlikte ise daha ılımlı bir yükselme görülür.
Deri. Klasik anlatım çarpmada derinin kuru olduğunu söyler. Ancak bu her zaman doğru değildir. Egzersize bağlı ısı çarpmasında kişi hâlâ terliyor olabilir, bu yüzden kuru deri beklemeyin.
Isı bitkinliğinde ne görürsünüz?
Belirtiler genellikle şöyle sıralanır:
- Bol terleme, soğuk ve nemli deri
- Baş dönmesi, halsizlik, baş ağrısı
- Bulantı, kas krampları
- Hızlı ve zayıf nabız
Kişiyi serin bir yere alın, fazla giysileri çıkarın ve bilinç açıksa yudumlarla serin sıvı verin. Belirtiler kötüleşiyor, bilinç değişiyor veya kişi toparlamıyorsa acil yardım isteyin.
Yardım gelene kadar ne yapmalı?
Soğutmayı geciktirmeyin. Isı çarpmasında acil çağrı ile soğutma eş zamanlı başlamalıdır.
Şu adımları uygulayın:
- Kişiyi güneşten çıkarın, serin ve gölge bir yere alın
- Fazla giysileri çıkarın
- Deriyi suyla ıslatın ve yelpazeleyin, koltuk altı ile kasıklara buz paketi koyun
- Mümkünse soğuk suya daldırın; sahada en etkili yöntem budur
- Bilinci kapalıysa ağızdan hiçbir şey vermeyin
Ateş düşürücü ilaçlar burada işe yaramaz. Parasetamol ve ibuprofen enfeksiyon ateşini düşürür, sıcaktan gelen ısıyı değil.
Kimler daha çok risk altında?
Bebekler, 65 yaş üstü kişiler ve kronik hastalığı olanlar öne çıkar. Kalp hastalığı, şeker hastalığı ve böbrek yetmezliği riski artırır.
Bazı ilaçlar da terlemeyi veya sıvı dengesini etkiler. İdrar söktürücüler, bazı psikiyatri ilaçları ve antikolinerjik etkili ilaçlar bu gruptadır.
Açık havada çalışanlar ve spor yapanlar ayrı bir grup. Sıcağa alışma birkaç gün ister, ilk günlerde temponuzu düşürün.
Günün en sıcak saatlerinde ağır işten kaçının. Susamayı beklemeden su için, ancak kalp veya böbrek hastalığınız varsa günlük sıvı miktarını hekiminize sorun.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
