Kalprotektin Yüksekliği: Crohn mu, IBS mi, Ne Demek?

Dışkıda kalprotektin yüksekliği bağırsakta iltihap olduğunu gösterir; nedeni her zaman Crohn ya da ülseratif kolit değildir. NICE'a göre test, kanser düşünülmeyen erişkinlerde inflamatuvar bağırsak hastalığını (İBH) irritabl bağırsak sendromundan (IBS) ayırmaya yardım eder. Bağırsak enfeksiyonu ve ağrı kesiciler (NSAİİ) gibi durumlar da değeri yükseltebilir. Yorumda raporunuzdaki laboratuvarın kendi kesme değeri geçerlidir.

Raporda test genellikle "Kalprotektin (gaita)", "Fekal kalprotektin" ya da kısaca "FK" diye yazar.

• Birim: Çoğunlukla µg/g (mikrogram/gram dışkı) kullanılır. Bazı raporlarda mg/kg yazar; iki birimde sayı aynıdır.
• Kantitatif test: Sonuç sayı olarak verilir. Türkiye İBH Uzman Görüş Raporu (2026), kantitatif ELISA testlerinin tercih edilmesini önerir.
• Hızlı test: Bazı kitler yalnız "pozitif/negatif" sonuç verir. NICE'ın değerlendirdiği bir hızlı test, tek çizgisini 50 µg/g kesme değerine göre çizer.
• Karıştırılmaması gereken test: "Gaitada gizli kan" kanı arar; kalprotektin ise iltihabı gösterir.

e-Nabız "Tahlillerim" bölümü sonuçları referans değerleriyle listeler ve aralık dışındakileri renklendirerek gösterir. Kesme değeri kite göre değiştiği için sonucunuzu kendi raporunuzdaki sınırla okuyun.

Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar; sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir. Kalprotektinde tek bir evrensel sınır yoktur. Türkiye İBH raporuna göre İBH'yi fonksiyonel bağırsak hastalığından ayıran kesin bir değer bulunmaz.

Kalprotektin, iltihap sırasında bağırsağa geçen nötrofil (bir tür akyuvar) proteinidir. Nedenler, sık ve geçici olandan ciddi olana doğru şöyle sıralanabilir:

1. Bağırsak enfeksiyonu: BSG 2025 kılavuz özetine göre enfeksiyonlar ve NSAİİ gibi ilaçlar, iltihap belirteçlerini yükselten kolit yapabilir.
2. İlaçlar: Normal kolonoskopisi olan 590 kişilik bir çalışmada mide koruyucu (PPI), NSAİİ ve aspirin kullanımı yüksek kalprotektinle ilişkiliydi. Aynı çalışmada yaş arttıkça değer de yükseliyordu.
3. Hastalık olmadan hafif yükseklik: Aynı çalışmada normal kolonoskopisi olanların %36'sında değer 50 µg/g üzerindeydi.
4. Kanlı ishal ya da makat çevresinden akıntı: Türkiye İBH raporu, kanlı ishalde değerin yüksek çıkacağını ve testin istenmemesini belirtir. Makattan akıntı da örneği bulaştırıp değeri yükseltebilir.
5. İnflamatuvar bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit): Kalprotektin, endoskopideki hastalık aktivitesiyle iyi uyum gösterir.
6. Diğer hastalıklar: NICE, İBH ve IBS dışındaki başka hastalıkların da değeri etkileyebileceğini vurgular.

Tek bir yüksek değer tanı koydurmaz. Kesin tanı ileokolonoskopi ve biyopsiyle konur.

Kanser düşünülmeyen, yeni başlamış alt sindirim yakınmaları olan bir erişkinde normal kalprotektin, iltihapsız bir durumu (örneğin IBS) destekler. Ancak iki sınırı vardır:

• Kanseri dışlamaz. NICE, testin bağırsak kanseri şüphesi olan kişilerde yanlış güven verebileceğini vurgular.
• Sağ kolon ve ince bağırsak sonu tutulumu kaçabilir. Türkiye İBH raporuna göre test, sağ kolon ve ileoçekal bölge iltihabında görece daha az duyarlıdır.

• Kalprotektin yüksek + CRP yüksek: İltihabın gerçek olma olasılığı artar. Türkiye İBH raporu, AGA'nın Crohn'da 150 µg/g üzeri kalprotektin ve 5 mg/L üzeri CRP'yi endoskopik aktiviteyi öngörmede yararlı bulduğunu aktarır. Ayrıntılar için CRP ve iltihap testleri rehberine bakabilirsiniz.
• Kalprotektin yüksek + ferritin düşük ya da kansızlık: NICE, kansızlığı uzmana yönlendirme gerektiren alarm bulguları arasında sayar; hemogram ve demir testleri birlikte değerlendirilir.
• Kalprotektin normal + anti-tTG IgA pozitif: Yakınmalar çölyağa bağlı olabilir. NICE, IBS düşünülen hastalarda çölyak antikor testini önerir.
• Kalprotektin yüksek + gaita kültürü pozitif: Yükseklik enfeksiyona bağlı olabilir; hekiminiz iyileşmeden sonra testi tekrarlamayı düşünebilir.
• Gaitada gizli kan pozitif: Kalprotektin sonucu ne olursa olsun hekiminiz kolonoskopi gibi ileri değerlendirme planlar.

• Örnek: Laboratuvarın verdiği kaba, talimata uygun miktarda dışkı koyun ve gecikmeden teslim edin. NICE, saklama koşulları, dışkı kıvamı ve örnek alma tekniğinin sonucu etkileyebileceğini belirtir.
• Kanlı ishal sırasında: Bu durumu hekiminize söyleyin; Türkiye İBH raporu bu dönemde testin istenmemesini önerir.
• İlaçlar: NSAİİ, aspirin ya da mide koruyucu kullanıyorsanız hekiminize bildirin. Bir çalışmada diklofenak bırakıldıktan 2 hafta sonra tüm katılımcılarda değer normale döndü. İlacı kendiniz bırakmayın; zamanlamaya hekiminiz karar verir.

• Erişkin: Gastroenteroloji. NICE, testi uzman değerlendirmesi düşünülen erişkinlerde önerir.
• Çocuk: Çocuk gastroenteroloji. NICE, testi uzmana yönlendirilmiş çocuklarda İBH ayrımı için de önerir.
• Sıradaki testler: Hemogram, CRP, albümin, ferritin ve transferrin satürasyonu, karaciğer testleri. Türkiye İBH raporu taze dışkıda kültür, parazit ve gerekirse C. difficile incelemesini de sayar.
• Kesin tanı: İleokolonoskopi ve biyopsi; Crohn şüphesinde ince bağırsak görüntülemesi (MR enterografi gibi).

• Ulusal uzman raporu: İnflamatuvar Barsak Hastalıkları Derneği'nin Haziran 2026'da yayımladığı Uzman Görüş Raporu, kalprotektini tanı, alevlenme ve tedavi yanıtında yol gösterici sayar. Rapor, tedavi öncesi başlangıç değerinin kaydedilmesini önerir.
• Gebelik: Aynı rapora göre kalprotektin gebelikte görece az etkilenir ve güvenle kullanılabilir.
• Amip yorumu: Rapor, Türkiye'nin Entamoeba histolytica için riskli bir bölge olmadığını belirtir. Bu nedenle gaita incelemesinde "amip" sonucu klinikle birlikte yorumlanmalıdır.
• Kanser taraması farklıdır: Sağlık Bakanlığı'nın kolorektal kanser taraması, 50–70 yaş arasında 2 yılda bir gaitada gizli kan testiyle yapılır. Kalprotektin bir tarama testi değildir.

• Ateşle birlikte kanlı ishal, şiddetli karın ağrısı ya da halsizlik: aynı gün acil servise başvurun.
• Siyah, katran gibi dışkı, kanlı kusma ya da bayılma: hemen 112'yi arayın.
• Karında belirgin şişlikle birlikte şiddetli ağrı ve gaz-dışkı çıkaramama: acil servise gidin.
• Baş dönmesi, çok az idrar yapma gibi sıvı kaybı belirtileri: aynı gün acil servise başvurun.
• Laboratuvar sizi kritik bir sonuç için aradıysa: aynı gün hekiminize ya da acil servise başvurun.

• Tahlil Rehberi: tüm testler
• Crohn hastalığı ve ülseratif kolit (İBH) tedavisi
• Anti-tTG IgA pozitif: çölyak mı?
• CRP, sedimantasyon ve prokalsitonin: iltihap testleri
• Tam kan sayımı (hemogram) nasıl okunur?

• İnflamatuvar Barsak Hastalıkları Derneği'nin Haziran 2026 Uzman Görüş Raporu esas alındı.
• BSG 2025 İBH kılavuzunun izlem eşikleri (100 ve 200 µg/g) eklendi.
• NICE HTG320 (eski adıyla DG11) önerileri, değişmeden yürürlükte olduğu için kullanıldı.