30 Saniyede Özet
Planlı bir egzersiz programına katılan kanser hastalarında ölüm riski, katılmayanlara göre yaklaşık beşte bir düşük çıktı. Bu sonuç, British Journal of Sports Medicine dergisinde Eylül 2026'da yayımlanan ve kurayla yapılmış 21 çalışmayı bir araya getiren analizden geldi. Fayda en çok, kanseri erken yakalanan ve programı aksatmadan sürdüren hastalarda ortaya çıktı. Yine de kanıt orta güçte ve ilerlemiş kanserde egzersiz hastalığın seyrini değiştirmedi.
"Beşte bir düşük" ne anlama geliyor?
Analizdeki çalışmalarda hastalar kurayla ikiye ayrıldı. Bir kısmı düzenli egzersiz programına alındı, diğerleri olağan bakımla devam etti. Kura iki grubu baştan birbirine benzettiği için, sonradan çıkan farkı egzersize bağlamak daha kolaydır.
Beşte bir düşük risk kabaca şöyle düşünülebilir: Olağan bakımda beş ölüm görülen bir hasta topluluğunda, egzersiz yapanlarda dört ölüm beklenir. Egzersiz yapanlarda kanserin geri dönmesi de daha seyrekti. Ama gerçek kazanç, kişinin baştaki riskine göre büyür ya da küçülür.
Somut bir örnek kolon kanserinden geliyor. New England Journal of Medicine'de 2025'te yayımlanan bir çalışmada, ameliyatı ve kemoterapisi biten hastalara üç yıl süren bir egzersiz programı verildi. Sekiz yıl sonra egzersiz grubunda her 100 hastadan yaklaşık 10'u, yalnız sağlık broşürü alanlarda ise 17'si hayatını kaybetmişti. Bu tek çalışmadaki fark, analizdeki ortalamadan büyük; her kanserde aynı etkiyi beklemek doğru olmaz.
Egzersiz kimde işe yarıyor, kimde yaramıyor?
En belirgin fayda, hastalığı erken evrede yakalanmış kişilerde görüldü. Tempolu yürüyüş, bisiklet ya da yüzme gibi nefesi hızlandıran egzersizler ve programa düzenli katılım da daha iyi sonuçla birlikte gitti. Ancak bu alt bulgular kesin değil, yol gösterici sayılmalı. Bu arada "spor" için salon şart değil; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yürüyüşü de bu tür egzersizlerin ilk örnekleri arasında sayar.
İlerlemiş kanserde tablo farklı. Egzersiz bu hastalarda tümörün büyümesini yavaşlatmadı. Ameliyattan önce verilen ilaçların tümörü yok etme şansını da artırmadı. Yine de güç, denge ve günlük işleri kendi başına yapabilmek için hareket etmeye değer.
Kanıtın "orta" sayılmasının da bir nedeni var. Çalışmalar farklı kanser türlerinde, farklı programlarla ve farklı sürelerle yapıldı. Katılanlar da egzersiz yapabilecek durumdaki gönüllülerdi, bu yüzden yatağa bağımlı bir hastada aynı sonuç beklenemez.
Tedavi sürerken hareket etmek güvenli mi?
Temmuz 2026'da European Heart Journal'da yayımlanan bir uzlaşı belgesi, uluslararası uzmanların ortak görüşünü özetliyor. Buna göre uzman gözetiminde egzersiz tedaviden önce, tedavi sırasında ve sonrasında güvenlidir ve hastalar programı genellikle sorunsuz sürdürür. Bazı kanser ilaçları kalbi yorabilir; egzersiz yapanlarda bu hasarın daha seyrek görüldüğüne dair ilk bulgular var, ama kanıt henüz zayıf.
Egzersizin küçük bir bedeli de olabilir. Kolon kanseri çalışmasında kas, eklem ve kemik ağrıları egzersiz yapanlarda biraz daha sıktı. Bu yüzden yük yavaş yavaş artırılmalı.
Bazı durumlarda başlamadan önce tedavi ekibinizle konuşmanız gerekir. Kalp ya da akciğer hastalığı, kemiğe yayılmış kanser, ağır yorgunluk, denge sorunu ve bağırsak ağzı (stoma) bunların başında gelir. Bu durumlar egzersizi yasaklamaz, ama programın size göre ayarlanmasını gerektirir.
Haftada ne kadar, hangi tempoda?
DSÖ erişkinlere haftada en az 150 dakika orta tempolu hareket öneriyor; bu, beş gün yarım saatlik yürüyüşe denk gelir. Haftada iki gün de direnç lastiği ya da hafif ağırlıkla kas çalıştırmak önerilir. Kronik hastalığı olanlar için ölçü ise gücün yettiği kadar hareket etmektir.
Tempoyu anlamanın kolay bir yolu var: Konuşabiliyor ama şarkı söyleyemiyorsanız orta tempodasınız. Kötü bir günde kısa bir yürüyüş bile hiç hareket etmemekten iyidir.
Ne zaman durmalı, ne zaman acile gitmeli?
Başınız dönüyorsa ya da ayakta dengesiz hissediyorsanız o gün egzersiz yapmayın. Hareket sırasında ya da sonrasında şişlik, ağrı, baş dönmesi veya bulanık görme olursa hemen doktorunuzu arayın. Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bayılacak gibi olma ya da durmayan bir kanamada egzersizi bırakıp acile başvurun.
Kemoterapi alırken ateşiniz 38 °C ya da üstüne çıkarsa egzersizi bırakın ve gece yarısı bile olsa tedavi ekibinizi hemen arayın. Bu dönemde ateş ağır bir enfeksiyonun ilk işareti olabilir, bu yüzden acil durum sayılır. Ekibinize ulaşamazsanız sabahı beklemeden en yakın acil servise gidin. Yeni başlayan ve geçmeyen bir kemik ağrısını da bir sonraki kontrolü beklemeden bildirin.
Türkiye'de programı kim hazırlar?
Onkoloğunuzdan fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine yönlendirme isteyebilirsiniz. SGK'nın Sağlık Uygulama Tebliği'ne göre egzersizin türünü, süresini ve seans sayısını bu dalın uzman hekimi belirleyip tedavi çizelgesine yazar. Kalbi etkileyebilen bir ilaç alıyorsanız kardiyoloğun görüşü de işe yarar.
Randevuya giderken şu soruları yanınıza not almanız işinizi kolaylaştırır:
- Tedavimin şu döneminde hangi egzersiz benim için güvenli?
- Kan değerlerim düşükken ya da kemoterapiden sonraki günlerde nasıl bir plan izlemeliyim?
- Hastanenizde gözetimli egzersiz ya da kanser rehabilitasyonu programı var mı?
Hekimler için kısa not
- Tzang CC ve ark., Br J Sports Med 2026;60(18) (çevrimiçi Eylül 2026): yalnız RCT'lerin (randomize kontrollü çalışma) sistematik derleme ve meta-analizi.
- 21 RCT. Genel sağkalım HR (risk oranı) 0,77 (%95 GA [güven aralığı] 0,65–0,92; 11 RCT, n=3.828). Hastalıksız sağkalım HR 0,83 (0,72–0,95; 7 RCT, n=5.077).
- Tüm nedenlere bağlı mortalite RR 0,82 (0,70–0,97; 13 RCT); kansere özgü mortalite RR 0,74 (0,57–0,96; 6 RCT). İlerlemesiz sağkalım ve patolojik tam yanıtta anlamlı fark yok. GRADE kesinliği: orta.
- Keşif amaçlı analizler: yüksek uyum, aerobik egzersiz ve erken evrede daha belirgin fayda.
- CHALLENGE (Courneya ve ark., NEJM 2025; n=889, rezeke kolon kanseri, adjuvan kemoterapi sonrası 3 yıllık program; ortanca izlem 7,9 yıl): DFS HR 0,72 (0,55–0,94); OS HR 0,63 (0,43–0,94); 8 yıllık OS %90,3 ve %83,2. Kas-iskelet yan etkileri %18,5 ve %11,5.
- Piepoli M ve ark., Eur Heart J 2026 (çevrimiçi 15 Temmuz): kardiyo-onkolojide egzersiz uzlaşı belgesi; HIIT dahil denetimli egzersiz tedavi öncesi, sırası ve sonrasında güvenli; kardiyotoksisitede azalmayla ilişkili ön kanıt.
- Güvenlik önerileri ACS hasta rehberinden. Kemoterapide ≥38 °C ateş: gecikmeden ekibe başvuru (CDC; febril nötropeni şüphesi), ulaşılamazsa acil. DSÖ 2020: 150–300 dk/hafta orta yoğunluk + ≥2 gün kas güçlendirme.
Kaynaklar
- Tzang CC, Luo CA, Kuo VF ve ark. (2026) — Structured exercise interventions and survival outcomes in patients with cancer: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials (British Journal of Sports Medicine), PMID 42744658: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42744658/
- Piepoli M, Cohen-Solal A, Ameri P ve ark. (2026) — Exercise training for cardiovascular prevention in patients with cancer (European Heart Journal), PMID 42455638: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42455638/
- Courneya KS ve ark. (2025) — Structured Exercise after Adjuvant Chemotherapy for Colon Cancer (New England Journal of Medicine), PMID 40450658: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40450658/
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S ve ark. (2020) — World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour (British Journal of Sports Medicine), PMC7719906: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7719906/
- ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) — Information for Patients Who Are Getting Chemotherapy: https://www.cdc.gov/cancer-preventing-infections/patients/index.html
- NHS — Chemotherapy: side effects: https://www.nhs.uk/conditions/chemotherapy/side-effects/
- American Cancer Society — Physical Activity When You Have Cancer: https://www.cancer.org/cancer/survivorship/be-healthy-after-treatment/physical-activity-and-the-cancer-patient.html
- Sosyal Güvenlik Kurumu — Sağlık Uygulama Tebliği (2.4.4.F, fizik tedavi ve rehabilitasyon işlemleri): https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=9&MevzuatNo=17229&MevzuatTertip=5
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
