30 Saniyede Özet
Türkiye'de hem en sık teşhis edilen hem de en çok can alan kanser, akciğer kanseri. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı'nın (IARC) Temmuz 2026'da yayımladığı yeni tahminlere göre ülkede her yıl yaklaşık 236 bin kişi kanser tanısı alıyor. Akciğeri meme, kalın bağırsak, prostat ve tiroid kanseri izliyor. Rakamlar tek tek yapılmış bir sayım değil; bazı illerin kanser kayıtlarından türetilmiş bir tahmin.
İlk beş kanser ve her biri için yapılabilecek şey
Kadın ve erkek birlikte ele alındığında en sık görülen beş kanser aşağıda. Her birinin yanında, bugün atılabilecek en somut adım var:
- Akciğer kanseri: Hem tanıda hem ölümde birinci. Türkiye'de ulusal bir tarama programı yok; en etkili koruma sigaraya hiç başlamamak ya da bırakmak.
- Meme kanseri: Neredeyse tamamı kadınlarda görülür. 40–69 yaş arasındaki kadınlar iki yılda bir ücretsiz mamografi çektirebilir.
- Kalın bağırsak (kolon ve rektum) kanseri: Kadında da erkekte de üçüncü sırada. 50–70 yaş arasında iki yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi yapılıyor; kolonoskopide bulunan polipler kansere dönüşmeden alınabilir.
- Prostat kanseri: Yalnız erkeklerde görülür ve devletin ücretsiz tarama programında yer almaz. PSA kan testinin artısını ve eksisini ürologla konuşmak en doğru yol.
- Tiroid kanseri: Özellikle kadınlarda sıktır. Belirtisi olmayanlar için yaygın bir tarama önerisi yok; boynunuzda geçmeyen bir şişlik fark ederseniz hekime gösterin.
Risk yaşla birlikte artar. IARC'ye göre Türkiye'de 75 yaşına gelmeden kansere yakalanma olasılığı erkeklerde yaklaşık dörtte bir, kadınlarda altıda bir.
Sık görülen her kanser ölümcül mü?
Hayır; bir kanserin sık görülmesi, ölümcül olduğu anlamına gelmez. Tiroid kanseri yılda 18 binden fazla kişide saptanıyor, ama bu hastalık yüzünden hayatını kaybedenler 1.200 civarında kalıyor.
Akciğer kanserinde tablo tam tersi: IARC'nin 2024 tahminine göre yaklaşık 38 bin kişi bu tanıyı aldı, 32 bine yakın kişi de aynı hastalık yüzünden öldü. Fark bu kadar küçük olunca korunma her şeyden önemli hâle geliyor.
Mide kanseri ilk beşte yer almıyor ama ölüm sıralamasında üçüncü. Yılda yaklaşık 13 bin kişide görülüyor ve 9 bin kişinin ölümüne yol açıyor. Mide yanması ya da hazımsızlık geçmiyorsa, yutkunmak zorlaşmışsa ya da açıklanamayan kilo kaybı veya kansızlık varsa aile hekiminize gidin. Gerekirse gastroenteroloji uzmanı endoskopiyle midenize bakar.
Kadınlarda ilk sıradaki meme kanserinde son durum
Kadınlarda görülen her dört kanserden biri meme kanseri. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de IARC verileriyle aynı gün Nature Medicine dergisinde bir çalışma yayımladı. Çalışma, bu kanserde hayatta kalma şansını bütün ülkeler için aynı yöntemle hesapladı.
Türkiye'nin sonucu umut verici: Meme kanseri tanısı alan 100 kadından yaklaşık 85'i beş yıl sonra hayatta. Bu oran yalnız meme kanserinden kaybedilenleri hesaba katıyor ve Avrupa'daki tipik değerle aynı düzeyde.
DSÖ'nün hedeflerinden biri, ilk başvurudan sonra tanının 60 gün içinde konması. Memenizde bir değişiklik fark ettiyseniz ve tetkikler uzayıp gidiyorsa hekiminizden süreci hızlandırmasını açıkça isteyin.
Bakanlığın rakamları neden farklı?
Sağlık Bakanlığı'nın kesinleşmiş kanser istatistiklerinde yayımlanan son yıl 2020. IARC ise aynı türden kayıtları 2024 nüfusuna uygulayarak güncel bir tahmin üretiyor. Bu yüzden iki kaynağın rakamları farklı, ama birbiriyle çelişmiyor.
Riskinizi düşürmek elinizde mi?
Büyük ölçüde evet. IARC, kanseri azaltmak için beş alanda adım atılmasını öneriyor: tütünü bırakmak, kansere yol açan bazı enfeksiyonlardan korunmak, alkolü azaltmak, fazla kiloyu azaltmak ve daha çok hareket etmek.
Enfeksiyonlardan korunmanın somut karşılıkları var. HPV aşısı rahim ağzı kanserini, hepatit B aşısı karaciğer kanserini önlemeye yardım eder. Ücretsiz HPV testi de rahim ağzı kanserine yol açabilen virüsü erkenden saptar.
Ücretsiz taramalara aile hekiminiz ya da bölgenizdeki Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) aracılığıyla katılabilirsiniz. Bir sonraki muayenenizde yaşınıza uygun taramaları sorun. Ailenizde kanser öyküsü varsa bunun takvimi öne çekip çekmediğini, sigara içiyorsanız bırakmak için hangi destekten yararlanabileceğinizi de konuşun.
Hekimler için kısa not
- GLOBOCAN 2024 (Sung H ve ark., CA Cancer J Clin 2026;76(4):e70090; çevrimiçi 8 Temmuz 2026): 186 ülke, 34 kanser; dünya 20,6 milyon yeni tanı, 9,8 milyon ölüm; 2050 projeksiyonu 34,4 milyon (+%67).
- Türkiye bilgi notu: 235.949 tanı (E 133.688, K 102.261), 113.805 ölüm, 5 yıllık prevalans 661.739. İlk beş: akciğer 37.846, meme 25.080, kolorektal 21.172, prostat 18.749, tiroid 18.291.
- ASR (yaşa göre standardize hız) insidans 206,0/100.000 (dünya 194,9); ASR mortalite 95,1 (dünya 87,8); erkek ASR mortalite 133,2 (dünya 106,2). 0–74 yaş kümülatif risk: E %25,6, K %17,4.
- Akciğer 31.674 ölüm; tiroid 1.192 ölüm. Yöntem: insidans alt-ulusal kayıt oranları 2024 nüfusuna uygulanarak; mortalite model tabanlı M:I oranlarıyla.
- DSÖ GBCI (Küresel Meme Kanseri Girişimi) sağkalım çalışması (Girardi F ve ark., Nat Med 2026;32(9):3313–3321): Türkiye modellenmiş 5 yıllık yaşa standardize net sağkalım %84,5 (%95 belirsizlik aralığı 80,6–87,6); CONCORD-3 gözlenen (2010–2014, alt-ulusal) %82,1. Avrupa Bölgesi ortancası %84,0.
- GBCI hedefleri: invaziv meme kanserlerinin ≥%60'ı evre I–II'de, başvurudan itibaren ≤60 günde tanı, hastaların ≥%80'inde multimodal tedavinin tamamlanması.
- Sağlık Bakanlığı HSGM "Türkiye Kanser İstatistikleri" serisinde yayımlanmış son yıl 2020.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
