30 Saniyede Özet
Avustralya'da prostat kanserinin erken tanısına yönelik yeni kılavuz, 10 Ağustos 2026'da Kraliyet Aile Hekimleri Koleji'nin (RACGP) de onayını aldı. Avustralya Prostat Kanseri Vakfı'nın kılavuzunda PSA testi, yüksek riskli erkeklerde 45 yaşında başlıyor. Bu grupta kardeşinde ya da 65 yaşından önce babasında bu kanser görülenler ve BRCA2 geninde kalıtsal değişiklik taşıyanlar var. Diğer erkekler için başlangıç yaşı 50. PSA yüksek kalırsa sıradaki adım artık biyopsi değil, prostat MR'ı. Kılavuz Türkiye'de bağlayıcı değil. Türk Üroonkoloji Derneği ise 2022 ve 2023'teki açıklamalarında, ailesinde bu kanser olan erkekleri 40 yaşından itibaren yıllık kontrole çağırdı.
PSA ne ölçer, neden tartışmalı?
PSA, prostat bezinin ürettiği bir proteindir ve kandaki düzeyi basit bir tahlille ölçülür. Sonuç, tahlil kâğıdında genellikle "ng/mL" birimiyle gösterilir. Yüksek bir değer kanser şüphesi uyandırır, ama prostat büyümesi ya da iltihabı da PSA'yı yükseltebilir.
Tartışma da buradan doğuyor. Kılavuzu hazırlayan kurulda aile hekimlerini temsil eden Dr. Brett Montgomery, PSA'nın kusursuz bir test olmadığını hatırlatıyor. Test, hiç zarar vermeyecek bir kanseri de bulup gereksiz ameliyata ya da ışın tedavisine yol açabilir. Yeni kılavuzdaki değişikliklerin çoğu bu zararı azaltmaya yönelik.
Kime 45, kime 50 yaş?
Kılavuz, prostat kanseri riski ortalamanın en az iki katı olan erkekleri "yüksek riskli" sayıyor:
- Erkek kardeşinde prostat kanseri olanlar
- Babasına 65 yaşından önce prostat kanseri tanısı konanlar
- Amca, dayı ya da dede gibi en az iki ikinci derece akrabası prostat kanserinden ölenler
- BRCA2 geninde kalıtsal bir değişiklik taşıyanlar
- Sahra altı Afrika kökenli siyah erkekler
Bu gruptaysanız, kılavuz 45 yaşından itibaren iki yılda bir PSA testi yaptırmanızı istiyor. Bu gruba girmeyen erkeklerde test 50 ile 69 yaş arasında gündeme gelir. Doktor olası yarar ve zararı anlatır, testi isteyen erkek iki yılda bir yaptırır.
45–49 yaşındaki diğer erkekler için düzenli test yok, ama merak eden bir kez yaptırabilir. 70 yaşından sonra test ancak önünde yedi yıldan uzun yaşam beklentisi olanlarda sürer.
Sonucum kaç çıkarsa "yüksek" sayılır?
Laboratuvar raporunda çoğu zaman tek bir üst sınır yazar, oysa kılavuz yaşa ve riske göre farklı eşikler kullanıyor. Aşağıdaki değere ulaşan ya da onu geçen bir sonuç, testin tekrarlanması için yeterli:
- Yüksek riskli erkekte 45–49 yaş: 1 ng/mL
- Yüksek riskli erkekte 50–69 yaş: 2 ng/mL
- Diğer erkeklerde 50–69 yaş: 3 ng/mL
- 70 yaş ve üzeri: 5,5 ng/mL
Yüksek çıkan test bir ila üç ay içinde tekrarlanır. Tek bir yüksek sonuç panik nedeni değildir; kararı ikinci test belirler. Değer yine yüksekse ürolojiye yönlendirilirsiniz. Riski yüksek olmayan bir erkeğin 45–49 yaşında yaptırdığı tek test 1'in altındaysa, 50 yaşına kadar yeni teste gerek görülmüyor.
Biyopsiden önce neden MR çekiliyor?
Asıl değişiklik, PSA yüksek çıktıktan sonraki adımda. Eskiden sıra doğrudan biyopsiye, yani prostattan iğneyle doku örneği almaya gelirdi. Artık önce prostatın MR'ı çekiliyor ve biyopsi kararı bu sonuca göre veriliyor. Montgomery'ye göre böylece pek çok erkek gereksiz biyopsiden kurtulabilir.
Düşük riskli bir kanser bulunursa kılavuz "aktif izlem" yolunu öne çıkarıyor. Bu yolda hemen ameliyat ya da ışın tedavisi yapılmaz; hastalık düzenli testlerle yakından izlenir. Amaç, yaşam süresinden ödün vermeden erkeği idrar kaçırma ve cinsel işlev kaybı gibi yan etkilerden korumaktır.
Türkiye'de hangi yaş esas alınıyor?
Türkiye'de prostat kanseri için ulusal bir tarama programı yok. Sağlık Bakanlığı'nın Eylül 2026'daki açıklamasına göre ücretsiz tarama meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı kanserini kapsıyor. PSA kararı bu yüzden kişiye özel, hekimle birlikte veriliyor.
Türk Üroonkoloji Derneği'nin 2022 ve 2023'teki kamuoyu açıklamaları, Avustralya kılavuzundan daha erken başlayan bir takvim çiziyordu. Dernek, 50 yaşını geçen her erkeğin yılda bir üroloji kontrolüne gitmesini istedi. Ailesinde prostat kanseri olanlar için bu kontrolün, parmakla prostat muayenesi ve PSA testiyle birlikte 40 yaşında başlamasını önerdi.
Avrupa Üroloji Derneği'nin 2026 kılavuzu da genel başlangıcı 50 yaşa koyuyor. Ailesinde 60 yaşından önce prostat kanseri görülen ya da Afrika kökenli erkeklerde bu yaş 45, BRCA2 taşıyıcılarında 40.
Örnek: Babası 58 yaşında tanı almış, 44 yaşında bir erkek
Avustralya kılavuzuna göre bu erkek yüksek riskli gruptadır; bir yıl sonra, 45 yaşında başlayıp iki yılda bir test yaptırmalıdır. Avrupa kılavuzu da babası 60 yaşından önce tanı aldığı için aynı yaşı gösteriyor. Türk Üroonkoloji Derneği'nin 2022–2023 açıklamalarına göre ise yıllık kontrollerine dört yıl önce, 40 yaşında başlamış olması gerekirdi.
Pratikte beklemeye gerek yok. Bu erkek, Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden bir üroloji polikliniğine randevu alabilir. Aile hekimine aile öyküsünü anlatıp yönlendirme istemek de bir yol. Yanına babasının tanı yaşını, varsa eski PSA sonuçlarını da almalı; değerin zaman içindeki seyri, tek bir sonuçtan daha çok şey anlatır.
Ailede meme ya da yumurtalık kanseri sık görülüyorsa bunu da söylemek gerekir, çünkü bu kalıtsal durumlar prostat kanseri riskini de artırıyor. Görüşmede şu soruların yanıtını almak işe yarar:
- Ailemdeki kanserler beni yüksek riskli gruba sokuyor mu?
- Benim yaşımda PSA testinin yararı ve zararı nedir?
- Biyopsi gerekirse öncesinde MR çekilecek mi?
- Düşük riskli kanser çıkarsa aktif izlem bana uygun mu?
Hekimler için kısa not
- Kaynak: PCFA (Prostate Cancer Foundation of Australia) 2026 kılavuzu. NHMRC (Avustralya Ulusal Sağlık ve Tıbbi Araştırma Konseyi) onayı 18 Mayıs 2026; federal hükümet duyurusu Ağustos 2026'nın ilk haftası; RACGP (Avustralya Kraliyet Aile Hekimleri Koleji) onayı newsGP'de 10 Ağustos 2026. 2016 PSA kılavuzunun yerini alıyor.
- Yüksek risk (klinik önemli kanser ya da ölüm riski ≥2 kat): kardeşte prostat kanseri, babada <65 yaşta tanı, ≥2 ikinci derece akrabada prostat kanseri ölümü, BRCA2, Sahra altı Afrika kökeni. HBOC (kalıtsal meme-over kanseri) ve Lynch sendromu da ilişkili.
- PSA (µg/L = ng/mL), iki yılda bir: 50–69 yaşta eşik ≥3,0 (koşullu öneri); yüksek riskte 45–49 yaş ≥1,0, 50–69 yaş ≥2,0 (uzlaşı önerisi); ≥70 yaşta ≥5,5, yalnız yaşam beklentisi >7 yıl ise. Eşik aşılırsa 1–3 ayda tekrar, doğrulanırsa sevk. Ortalama riskte 45–49 yaşta isteğe bağlı taban PSA (<1,0 ise 50'ye dek test yok). PSA bölümü 17 Mayıs 2028'e dek onaylı (diğer bölümler 5 yıl).
- Birinci basamakta rutin DRE (parmakla rektal muayene) önerilmiyor. mpMRI (multiparametrik MR) biyopsi öncesi ilk test: PI-RADS 4–5 ya da PI-RADS 3 + PSA dansitesi ≥0,15 ise hedefli + sistematik biyopsi; PI-RADS 1–2'de biyopsi gerekmeyebilir. Transperineal yol tercih ediliyor.
- Aktif izlem ISUP 1'de öneriliyor, seçilmiş ISUP 2'de düşünülebilir. 2025 taslağındaki 40 yaşta taban PSA önerisi nihai metinde 45 yaşa çekildi.
- Karşılaştırma: EAU 2026 bilgilendirilmiş erkeklere PSA'yı 50 yaşta, ailede <60 yaşta prostat kanseri öyküsü ve Afrika kökeninde 45 yaşta, BRCA2 taşıyıcılarında 40 yaşta öneriyor (güçlü öneri). Türk Üroonkoloji Derneği (2022–2023 kamuoyu açıklamaları): ≥50 yaşta yıllık üroloji kontrolü; aile öyküsünde ≥40 yaşta yıllık DRE + PSA.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
