30 Saniyede Özet
Eylül 2026'da Journal of the National Cancer Institute dergisinde yayımlanan bir analiz, mamografinin en çok tartışılan zararını yeniden hesapladı: Hiç sorun çıkarmayacak kanserleri bulup kadınları boşuna tedaviye sokması. Bu hesaba göre taramada meme kanseri tanısı alan her 100 kadından 5'ten azı bu türden gereksiz bir tanı almış olabilir. Ama sonuç doğrudan bir ölçüm değil, eski tarama çalışmalarının yeniden hesaplanmasına dayanıyor. Gereksiz tanıyı daha yüksek bulan ciddi tahminler de var. Radyasyon kaygısına gelince, bir çekimin dozu doğadan yaklaşık bir ayda aldığımız kadar.
Zararsız bir kanser nasıl olur?
Bazı meme kanserleri o kadar yavaş büyür ki, kadın hayatı boyunca hiçbir belirti yaşamaz. Tarama böyle bir kanseri bulduğunda buna "gereksiz tanı" denir. Sorun, hangi kanserin sessiz kalacağının bugün tek tek ayırt edilememesidir. Bu yüzden bulunan kanser genellikle tedavi edilir ve gereksiz tanı alan kadın, ameliyatın ya da ışın tedavisinin yükünü boş yere taşır.
Gereksiz tanının boyutu ancak büyük gruplar karşılaştırılarak tahmin edilebilir. Taranan ve taranmayan kadınlar uzun yıllar izlenir; taranan kadınlarda fazladan konan her tanı, hiç belirti vermeyecek bir kanser olabilir.
Gereksiz tanı ne kadar sık?
Yeni hesap, taranmayan kadınlarda 100 meme kanseri tanısı konan yerde taranan kadınlarda 105'ten az tanı konduğu bir tabloyla uyumlu çıktı. Eski tahminlerde ise gereksiz tanı, 100 tanıda neredeyse sıfırdan 50'ye kadar uzanıyordu.
Bu yeni hesap tartışmayı bitirmiyor. İngiltere'de bağımsız bir uzman paneli 2012'de daha yüksek bir sonuca ulaşmıştı. Panele göre taramaya çağrılan kadınlarda konan 100 meme kanseri tanısından 11 ile 19'u gereksiz olabilir.
Tahminlerin bu kadar dağılmasını bir hasat benzetmesi açıklar. Tarama, kanserleri mevsiminden önce toplar; bu yüzden tarama yıllarında tanı sayısı artar, tarama bitince bir süre düşer. Eski hesaplar bu düşüşü farklı biçimlerde ele aldığı için sonuçlar birbirini tutmadı.
Danimarka, İngiltere ve ABD'den araştırmacılar bütün eski çalışmaları tek bir ölçüte göre yeniden değerlendirdi. Ölçüt olarak, Danimarka'nın Funen bölgesinde taramaya davet edilen ve edilmeyen kadınların yıllarca izlendiği programı kullandılar. Eski çalışmaların neredeyse tamamı bu programla uyumlu sonuç verdi.
İngiltere'den gelen veri aynı yönde mi?
Haziran 2026'da British Journal of Cancer'da yayımlanan İngiltere çalışması benzer bir tablo çizdi. Bu çalışmada yaklaşık iki buçuk milyon kadın 30 yılı aşan sürelere kadar izlendi. Taranmayan kadınlarda 100 tanıya karşılık taranan kadınlarda yaklaşık 104 tanı kondu. Aradaki 4 tanı, araştırmacıların gereksiz tanı için yaptığı tahmini gösteriyor. Taramaya davet edilen kadınlarda meme kanserinden ölüm riski de dörtte birden fazla düşüktü.
Hesabın zayıf noktaları
Yeni analiz, kadınların kurayla taramaya çağrıldığı eski çalışmalara dayanıyor. Bu, taramanın etkisini ölçmenin en sağlam yoludur; ama çalışmalar onlarca yıl önce yapıldı ve bugünkü cihazlar farklı. Sonuç, ölçüt alınan Funen programında gereksiz tanının çok az olduğu varsayımına dayanıyor. Bunu daha önce bulan çalışmanın yazarları arasında yeni analizin iki yazarı da vardı; yani ölçüt ile sonuç birbirinden tümüyle bağımsız değil. Yazarlar da kesin bir sayı vermiyor, sonucu yalnız "çok düşük gereksiz tanıyla uyumlu" diye tanımlıyor.
İngiltere verisi ise kuraya değil gözleme dayanıyor. Taramaya gelen ve gelmeyen kadınlar başka yönlerden de farklı olabileceği için, bu çalışma tek başına kesin kanıt sayılmaz.
Mamografinin radyasyonu ne kadar?
Mamografi düşük dozda X-ışını kullanır. Amerikan radyoloji derneklerinin hasta bilgilendirme sitesi RadiologyInfo, bir tarama çekiminin dozunu doğadan aldığımız yaklaşık bir aylık radyasyona denk tutuyor. İngiltere'nin ulusal tarama programına göre bu doz yaşam boyu kanser riskini çok az artırır, ama taramanın yararı bu riskten ağır basar.
Geri çağrıldım, kanser miyim?
Mamografinin en sık yaşanan yükü, ek tetkik için geri çağrılmaktır. İngiltere'de taranan her 25 kadından biri ek tetkike çağrılıyor ve çağrılan her dört kadından yalnız birinde kanser çıkıyor. Oranlar ülkeden ülkeye değişse de geri çağrılmak çoğu zaman kanser anlamına gelmez.
Ek tetkik; yeni bir çekim, ultrason ya da memeden iğneyle küçük bir parça alınması (biyopsi) olabilir. Sonucu beklemek kaygı vericidir, ama çağrıyı ertelemek sorunu çözmez.
Türkiye'de kim, nerede çektirmeli?
Türkiye'deki ulusal programda 40 ile 69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi öneriliyor. Ailesinde meme kanseri olan kadınlar için plan farklı olabilir. BRCA gibi riski artıran bir gen değişikliği taşıyanlar ve çocuklukta göğsüne ışın tedavisi almış kadınlar da bu gruptadır. Onlara taramaya daha erken başlamaları ve daha sık yaptırmaları önerilebilir.
Sağlık Bakanlığı'na göre mamografi taraması KETEM'lerde, Sağlıklı Hayat Merkezlerinde ve aile sağlığı merkezleri aracılığıyla ücretsiz yapılıyor. Mobil tarama araçları da hizmet veriyor. Bakanlık tarama yaşındaki kadınlara kısa mesajla davet gönderiyor. Davet almadıysanız aile hekiminize başvurmanız yeterli.
Memede yeni bir kitle, meme başı akıntısı ya da ciltte çekilme varsa tarama zamanını beklemeyin; doğrudan hekime gidin. Çekime önceki mamografilerinizi de götürün, çünkü radyolog yeni görüntüyü eskileriyle karşılaştırarak daha doğru karar verir. Raporunuzda meme dokusunun yoğun olduğu yazıyorsa bunun ne anlama geldiğini sorun; yoğun dokuda mamografinin kanseri kaçırma olasılığı daha yüksektir.
Hekimler için kısa not
- Njor SH, Pedersen CU, Lynge E, Smith RA, Rebolj M. J Natl Cancer Inst, çevrimiçi 14 Eylül 2026: randomize mamografi çalışmalarının referans temelli birleşik yeniden analizi.
- Referans: Danimarka Funen popülasyon tarama programında davetli ve davetsiz doğum kohortları arasındaki kümülatif insidans göreli oranlarının (RP) zamansal örüntüsü. Çıkış taramalı kontrol grupları "taranmış" sayıldı.
- Bulgular: 52 zaman noktasında 73 gözlenen RP, invaziv kanser için DCIS (duktal karsinoma in situ) dahil ve hariç Funen örüntüsüyle yakından uyumlu; GA'ların çoğu beklenen RP ile örtüşüyor. Sonuç: çok düşük aşırı tanı (<%5) ile uyumlu fazla insidans örüntüsü.
- Bağlam: Bağımsız İngiltere Paneli (Lancet 2012): aşırı tanı %11 (uzun dönem) ve %19 (aktif tarama dönemi). Referans Funen programı: Njor ve ark., BMJ 2013 (Njor ve Lynge ortak yazar) aşırı tanıyı hedef kadınlarda %2,3 (−3 ile 8), katılımcılarda %1–5 tahmin etmişti → referans ile sonuç bağımsız değil.
- Destekleyici gözlemsel veri: Dibden A ve ark., Br J Cancer 2026; NHS programı, 2.509.384 kadın, 33 yıla kadar izlem; davet ile meme kanseri mortalitesi RR 0,72 (0,71–0,74), katılım ile RR 0,67; fazla tanı RR 1,04 (1,02–1,07).
- Doz ve geri çağırma: dijital tarama mamografisi ~0,28 mSv (≈34 gün doğal radyasyon), DBT ~0,34 mSv (RadiologyInfo); NHS England: 100 taramada 4 geri çağırma, bunların 1'inde kanser.
Kaynaklar
- Njor SH, Pedersen CU, Lynge E, Smith RA, Rebolj M (2026) — Breast cancer overdiagnosis in mammography trials—separating signal from noise: a meta-analysis (Journal of the National Cancer Institute), PMID 42732888: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42732888/
- Dibden A ve ark. (2026) — Long-term effectiveness and overdiagnosis in the NHS breast screening programme: a cohort study with up to 33 years of follow-up (British Journal of Cancer), PMID 42362870: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42362870/
- Njor SH, Olsen AH, Blichert-Toft M ve ark. (2013) — Overdiagnosis in screening mammography in Denmark: population based cohort study (BMJ), PMID 23444414: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23444414/
- Independent UK Panel on Breast Cancer Screening (2012) — The benefits and harms of breast cancer screening: an independent review (Lancet), PMID 23117178: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23117178/
- RadiologyInfo.org (ACR/RSNA) (2025) — Radiation Dose: https://www.radiologyinfo.org/en/info/safety-xray
- NHS England (2026) — NHS breast screening: helping you decide: https://www.gov.uk/government/publications/breast-screening-helping-women-decide/nhs-breast-screening-helping-you-decide
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) (2025) — Mammograms: https://www.cancer.gov/types/breast/mammograms-fact-sheet
- Sabah (2026) — Sağlık Bakanlığı açıklaması: Bakan Memişoğlu: 515 bini aşkın vatandaşımıza ulaştık: https://www.sabah.com.tr/gundem/2026/09/09/bakan-memisoglu-515-bini-askin-vatandasimiza-ulastik
- Yeni Şafak (2025) — Sağlık Bakanlığından yeni uygulama: kanser taramasında SMS dönemi: https://www.yenisafak.com/hayat/saglik-bakanligindan-yeni-uygulama-kanser-taramasinda-sms-donemi-4740021
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
