Günümüzün kronik rahatsızlıklarının ve artan stres seviyelerinin temelinde, evrimsel bir uyumsuzluğun yattığı iddia ediliyor. Zürih Üniversitesi'nden Colin Shaw ve Loughborough Üniversitesi'nden Daniel Longman liderliğindeki yeni bir inceleme, bir zamanlar hareketli, doğayla iç içe yaşayan avcı-toplayıcı bir yaşama göre ayarlanmış olan biyolojimizin, gürültü, kirlilik, ultra işlenmiş gıdalar, sürekli uyarılar ve kronik stresle dolu modern bir çevreye hapsolduğunu öne sürüyor. Araştırmacılar, kültür ve teknolojinin yüzyıllar içinde değiştiğini, ancak insan biyolojisinin ancak binlerce yıl içinde değişebileceğini vurgulayarak, vücudumuzun Paleolitik yazılımla çalıştığı basit gerçeğine dikkat çekiyor.
Aslan Tepkisi Trafik Gürültüsüne Karşı
Araştırmaya göre, atalarımızın nadir ve kısa süreli "kaç ya da savaş" tepkileri için evrimleşen sinir sistemi, artık patronla zor bir konuşma, trafik gürültüsü, sürekli telefon bildirimleri veya siyasi haberler gibi modern stres kaynaklarına karşı da aynı şekilde tepki veriyor. Dr. Longman, "Vücudumuz tüm bu stres faktörlerine aslanlarmış gibi tepki veriyor" diyor. Sempatik sinir sisteminin ve stres ekseninin (HPA) sürekli aktivasyonu, kan basıncını yükseltiyor, glikoz kontrolünü bozuyor, uyku düzenini etkiliyor ve düşük dereceli iltihaplanmayı körüklüyor. Bu durum, akut ve kurtarıcı olması gereken bir tepkinin, sürekli toparlanma eksikliği nedeniyle toksik bir duruma dönüşmesine yol açıyor.
Evrimsel antropoloji perspektifinden bakıldığında, biyolojik uygunluk (fitness) üreme ve başarılı bir şekilde yavru yetiştirme kapasitesine dayanır. Araştırmacılar, Sanayi Devrimi'nden bu yana kronik iltihabi hastalıkların ve otoimmün hastalıkların artmasına dikkat çekerek, yeni çevrenin bağışıklık işlevini adaptasyon dışı bir alana ittiğini belirtiyor. Prof. Shaw, bir yandan muazzam zenginlik ve sağlık hizmetleri yaratılırken, diğer yandan bu endüstriyel başarıların bağışıklık, bilişsel ve üreme işlevleri üzerinde zararlı etkileri olduğu paradoksunu ortaya koyuyor. Üreme sağlığındaki düşüşler de (düşen doğurganlık oranları, sperm sayısındaki azalma) bu çevresel uyumsuzlukla ilişkilendiriliyor.
Bu uyumsuzluğun çözümü, yalnızca bireysel çabalarla sınırlı değil. Araştırmacılar, biyolojik adaptasyonun çok yavaş ilerlemesi nedeniyle, çevremizi vücudumuza uyacak şekilde yeniden tasarlamamız gerektiğini savunuyor. Çözüm, iki aşamalı bir yanıtı gerektiriyor: doğayla ilişkimizi yeniden kurmak ve şehirleri insan fizyolojisine saygı duyacak şekilde yeniden yapılandırmak. Bu, teknolojiyi terk etmek anlamına gelmiyor; aksine, biyolojik çeşitliliğe sahip, sessiz, karanlık ve yeşil alanları günlük yaşama bilinçli olarak yeniden dahil etmek anlamına geliyor.
Sonuç olarak uzmanlar, stres, uyku ve bağışıklık yükünün temel kısıtlamalar olarak kabul edildiği, kanıta dayalı şehir tasarımlarını savunuyor. Bu somut çözümler arasında gece ışığı ve gürültünün azaltılması, yeşil ve mavi alanların (su kütleleri) genişletilmesi ve yiyecek ortamlarının minimum düzeyde işlenmiş seçeneklere yönlendirilmesi yer alıyor. Araştırmacılar, bu evrimsel uyumsuzluk teorisinin, günlük hayata uygulanabilir olması gerektiğini belirtiyor: stresi kısa dalgalar halinde deneyimlemek, gerçek karanlıkta uyumak, gün boyunca hareket etmek ve sinir sistemini sakinleştiren doğal alanları aramak. Aksi takdirde, işletim sistemimiz, odadan hiç ayrılmayan "aslanlara" karşı şiddetli ve tekrarlanan savunmalarla, tasarlandığı şekilde tepki vermeye devam edecektir.
