Okulda telefon yasağı gençlerin ruh sağlığını düzeltmedi: İzlanda'da 70 okul verisi

Bu çalışmada anlamlı bir etki görülmedi. Yasak getiren okullarda öğrencilerin ruh sağlığı ölçütleri, getirmeyen okullara göre anlamlı biçimde değişmedi. Depresif belirti puanındaki fark 10–40 aralığındaki bir ölçekte 0,65 puan (%95 güven aralığı 0,01–1,30), ruhsal iyi oluştaki fark −0,52 puan (−1,08 ile 0,03) idi. Bu küçük farklar çoklu karşılaştırma düzeltmesinden sonra anlamlı kalmadı.

Kızlarda ve erkeklerde ayrı bakıldığında da sonuç değişmedi. Yasağın süresi ya da telefonun dolapta tutulması gibi daha katı kurallar hesaba katıldığında da tablo aynı kaldı. Akran desteği, siber zorbalık, yüz yüze zorbalık ve sosyal medya süresinde de anlamlı bir fark yoktu.

Araştırmacılar, İzlanda'da okullarda uygulanan ulusal gençlik anketinin Şubat 2016, Şubat 2018 ve Kasım 2023 turlarını kullandı. Üç turun hepsine katılan 70 okuldan 22'si 2018–2023 arasında telefon yasağı getirdi. Bu okullarda öğrenciler telefonu evde, dolapta ya da çantada bırakmak zorundaydı. Yasak getirmeyen okulların çoğu ise telefonu derste yasaklıyor, teneffüste serbest bırakıyordu.

Yöntem olarak "farkların farkı" analizi kullanıldı: yasak getiren ve getirmeyen okullardaki değişim, yasak öncesi ve sonrası karşılaştırıldı. İncelenen 23.938 yanıt, her turda o yaş grubundaki gençlerin yaklaşık %57–62'sine karşılık geliyordu. Birincil sonuçlar depresif belirtiler, kaygı, düşmanca duygular ve ruhsal iyi oluştu (Bonilla Aparicio ve ark., 2026).

Türkiye'de kural sınıf içini hedefliyor. Millî Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) 19 Ağustos 2026'da duyurduğu 2026-2027 eğitim yılı genelgesine göre öğrencilerin sınıf içinde cep telefonu bulundurmamasına ilişkin uygulama sürüyor; öğretmenler de sınıfta telefon kullanmayacak. İzlanda çalışmasında karşılaştırma grubundaki okulların çoğu zaten derste telefonu yasaklıyordu. Yani çalışma, Türkiye'deki ders içi kuralın etkisini değil, bunun üzerine okul gün boyu yasağın ek etkisini ölçüyor. Türkiye'de okul telefon kurallarının ruh sağlığına etkisini değerlendiren bir çalışmaya bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamadı.

Çalışma gözlemseldir; okullar yasağa rastgele atanmadı ve yasağı benimseme nedenleri bilinmiyor. Yasak öncesinde bazı ölçütlerde, özellikle kızlarda depresif belirti ve iyi oluşta, okullar arasında farklı eğilimler vardı. Yasağa ne kadar uyulduğu ve okulda gerçekten ne kadar telefon kullanıldığı ölçülmedi. Veriler öz bildirime dayanıyor ve klinik tanı yerine belirti düzeyini gösteriyor. Son tur COVID-19 sonrasına denk geldi. Derse dikkat, öğretim süresi ve sınıf ortamı gibi yasağın asıl hedeflediği sonuçlar incelenmedi.

Telefon yasağının tek başına gençlerin ruh sağlığını toplum düzeyinde düzeltmesini beklemek gerçekçi görünmüyor. Yazarlar, kısıtlama getirilecekse bunun zorbalık karşıtı programlar, dijital vatandaşlık eğitimi ve akran ilişkilerini destekleyen adımlarla birlikte uygulanmasını öneriyor. Evde gece telefon kullanımı ve uyku düzeni ayrıca önemini koruyor. İki haftadan uzun süren mutsuzluk, içe kapanma, uyku ya da iştah değişikliği ve okuldan kaçma bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşulmalı. Yaşa göre ekran önerileri için çocuklarda ekran süresi rehberimize bakılabilir.