King’s College London’daki Psikiyatri, Psikoloji ve Sinirbilim Enstitüsü (IoPPN) liderliğinde yürütülen yeni bir araştırma, orta yaşta yüksek düzeyde hava kirliliğine maruz kalmanın, ileri yaşlarda bilişsel performans düşüklüğü ve beyin yapısında bozulmalarla ilişkilendirilebileceğini ortaya koydu. The Lancet Healthy Longevity dergisinde yayımlanan çalışma, Alzheimer’s Research UK ve diğer üniversitelerle iş birliğiyle gerçekleştirildi.
Araştırmacılar, 45 yaş üstü 1.761 katılımcının yer aldığı kapsamlı bir sağlık verisi analizini ve bir nörogörüntüleme alt çalışmasını birleştirdi. 26 yıllık dönemde hava kirliliğine maruz kalma düzeyleri modellenerek, 43 ila 69 yaş arasındaki bilişsel hız ve hafıza testleri incelendi. Ayrıca 69 yaşında uygulanan ACE III testiyle dikkat, bellek, dil ve algı gibi alanlarda bilişsel yetiler değerlendirildi.
Elde edilen bulgulara göre, 45 yaşından itibaren yüksek düzeyde hava kirliliğine maruz kalan bireylerin 69 yaşındaki bilişsel test puanları daha düşüktü. Özellikle azot dioksit (NO₂) ve partikül madde (PM10) düzeylerinin yüksek olması, işleme hızının daha yavaş olmasıyla ilişkilendirildi. Bu sonuçlar, bireylerin çocukluk dönemindeki bilişsel becerileri ve erken yaşlardaki kirliliğe maruz kalmaları hesaba katıldığında dahi geçerliliğini korudu.
Çalışmanın nörogörüntüleme ayağında ise, NOX maruziyetinin hipokampus hacminde küçülmeye, NO₂ ve PM10 maruziyetinin ise beyin ventrikül hacminde artışa yol açtığı gözlemlendi. Her iki değişim de demans ve bilişsel gerileme ile ilişkili bulunuyor. Bu yapısal değişiklikler, hava kirliliğinin yalnızca geçici etkiler yaratmakla kalmadığını, beyin sağlığını kalıcı şekilde etkileyebileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, dünya genelinde milyarlarca insanın Dünya Sağlık Örgütü’nün belirlediği sınırların üzerinde kirli hava soluduğuna dikkat çekerek, bu durumun artan demans vakalarını kısmen açıklayabileceğini belirtti. Çalışma, özellikle orta yaşta hava kirliliğinin azaltılmasının, yaşlılık döneminde bilişsel işlevlerin korunması açısından önemli bir koruyucu etki yaratabileceğini vurguluyor.
