Prostat kanseri Türk erkeklerin yaşam boyu %12 riski, yıllık 12.000+ yeni vaka, 3.000+ ölüm — 2. en sık erkek kanseri. Sessiz ilerler — çoğu vaka taramayla yakalanır. PSA tarama tartışmalı — over-diagnosis ve over-treatment riski var. Modern öneri (USPSTF, EAU): 55-69 yaş arası bireysel karar + bilgilendirilmiş tartışma, 70+ yaş genelde önerilmez. Yüksek risk (BRCA+, Afrika kökenli, aile öyküsü) 40-50 yaş başla. Türkiye'de KETEM önermiyor — bireysel ürolog kararı. PSA yüksek (genelde > 4) → eski "trans-rektal 12 kor biyopsi" yerine 2024 standart: mpMRI + füzyon biyopsi (PRECISION çalışması — daha az gereksiz biyopsi, daha çok klinik anlamlı kanser yakalama). Gleason skoru (3+3=6, 3+4=7, 4+5=9 vs) prognoz belirler. ISUP 1-5 grupları. Tedavi seçenekleri (kişiselleştirilmiş): (1) Aktif gözlem (low-risk) — Türkiye'de hâlâ az kabul ama dünyada standart; PSA + biyopsi takibi, müdahale gerekirse sonra. (2) Radikal prostatektomi (robotik en yaygın) — küratif. (3) EBRT (eksternal radyoterapi). (4) Brakiterapi. (5) ADT (androjen yoksunluk). Metastatik: ARSI (enzalutamid, apalutamid, darolutamid, abirateron) + ADT erken kombinasyon (ENZAMET, ARASENS). 2024 yeni: Olaparib BRCA+ kastrasyon dirençli (PROfound). Lu-177-PSMA-617 (Pluvicto) PSMA pozitif metastatik (VISION). Kırmızı bayrak: Hematuria, kemik ağrısı, ürinr retansiyon + PSA yüksek.
Prostat Kanseri: PSA Tarama Tartışması, MR-Bx ve 2024 Tedavi — Bekle-Gözle vs Cerrahi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Prostat kanseri Türk erkeklerin yaşam boyu %12 riski , yıllık 12.000+ yeni vaka, 3.000+ ölüm — 2. en sık erkek…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Prostat kanseri Türk erkeklerin yaşam boyu %12 riski, yıllık 12.000+ yeni vaka, 3.000+ ölüm — 2. en sık erkek kanseri. Sessiz ilerler — çoğu vaka taramayla yakalanır. PSA tarama tartışmalı — over-diagnosis ve over-treatment riski var. Modern öneri (USPSTF, EAU): 55-69 yaş arası bireysel karar + bilgilendirilmiş tartışma, 70+ yaş genelde önerilmez. Yüksek risk (BRCA+, Afrika kökenli, aile öyküsü) 40-50 yaş başla. Türkiye'de KETEM önermiyor — bireysel ürolog kararı. PSA yüksek (genelde > 4) → eski "trans-rektal 12 kor biyopsi" yerine 2024 standart: mpMRI + füzyon biyopsi (PRECISION çalışması — daha az gereksiz biyopsi, daha çok klinik anlamlı kanser yakalama). Gleason skoru (3+3=6, 3+4=7, 4+5=9 vs) prognoz belirler. ISUP 1-5 grupları. Tedavi seçenekleri (kişiselleştirilmiş): (1) Aktif gözlem (low-risk) — Türkiye'de hâlâ az kabul ama dünyada standart; PSA + biyopsi takibi, müdahale gerekirse sonra. (2) Radikal prostatektomi (robotik en yaygın) — küratif. (3) EBRT (eksternal radyoterapi). (4) Brakiterapi. (5) ADT (androjen yoksunluk). Metastatik: ARSI (enzalutamid, apalutamid, darolutamid, abirateron) + ADT erken kombinasyon (ENZAMET, ARASENS). 2024 yeni: Olaparib BRCA+ kastrasyon dirençli (PROfound). Lu-177-PSMA-617 (Pluvicto) PSMA pozitif metastatik (VISION). Kırmızı bayrak: Hematuria, kemik ağrısı, ürinr retansiyon + PSA yüksek.
İçindekiler
- Prostat Anatomi ve Kanser
- Türkiye'de Tablo
- PSA Tarama Tartışması
- mpMRI ve Füzyon Biyopsi
- Gleason ve ISUP Grupları
- Aktif Gözlem
- Tedavi: Cerrahi, Radyoterapi
- Metastatik: ARSI, ADT, Hedefli
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Prostat Anatomi ve Kanser
Anatomi
- Mesane altında ceviz büyüklüğünde
- İdrar yolu çevresinde
- 3 zon: periferik (kanser %70+), geçiş (BPH), santral
Kanser
- Adenokarsinom %95
- Genelde periferik zon
- Yavaş ilerleyen (çoğunda)
- Bazı agresif alt tipler (nöroendokrin, intraduktal)
2. Türkiye'de Tablo
- Yıllık 12.000+ yeni vaka
- 3.000+ ölüm
- en sık erkek kanseri
- Yaşla artar (50+ pik)
- Yaşam boyu risk 1/8
- 5 yıl sağkalım: lokal %95+, metastatik %30
3. PSA Tarama Tartışması
Tartışmanın özü
- PSA → kanser yakalar ama klinik anlamlı olmayan kanserleri de bulur
- Over-diagnosis → gereksiz biyopsi/tedavi
- Yan etkiler: inkontinans, erektil disfonksiyon
USPSTF 2018
- 55-69 yaş — bireysel karar
- 70+ önermiyor
- Eskiden "önerilmiyor" idi, "bireysel" oldu
EAU 2024
- 45 yaşta baseline PSA
- Risk grubuna göre takip
- Yüksek risk (BRCA, Afrika, aile): erken
- Düşük risk: 4-8 yılda 1
Türkiye
- Ulusal tarama yok
- Bireysel ürolog kararı
- 50+ erkek aile hekimi tartışması yapmalı
Bilgilendirilmiş karar
- Yarar-zarar konuşulmalı
- Hasta tercihi belirleyici
4. mpMRI ve Füzyon Biyopsi
Eski standart (terk ediliyor)
- 12 kor transrektal USG-rehberli biyopsi
- Yalancı negatif %30
- Komplikasyon (enfeksiyon)
Yeni: mpMRI ile başla
- PI-RADS skoru
- < 3 → biyopsi gereksiz olabilir
- 3-5 → hedefli biyopsi
Füzyon biyopsi
- mpMRI lezyonu real-time USG ile birleştirilir
- Hedefli kor + sistematik
- Daha doğru
- Transperineal yöntem (TRUS yerine) enfeksiyon azaltır
PRECISION (2018) ve PROMIS
- mpMRI önce + füzyon biyopsi — klinik anlamlı kanser %38 daha çok, anlamsız kanser %25 daha az yakaladı
Türkiye'de erişim
- Büyük şehir hastane ve özel merkezler
- SGK kısıtlı
5. Gleason ve ISUP Grupları
Gleason skoru
- En baskın + ikinci paterni
- 3+3=6, 3+4=7, 4+3=7, 4+4=8, 4+5=9, 5+5=10
ISUP grupları (2014 yeniden sınıflama)
| Grup | Gleason | Risk |
|---|---|---|
| 1 | 3+3=6 | Düşük (low) |
| 2 | 3+4=7 | Intermediate-favorable |
| 3 | 4+3=7 | Intermediate-unfavorable |
| 4 | 4+4=8 | Yüksek |
| 5 | 4+5, 5+4, 5+5 | Çok yüksek |
Klinik anlamı
- Grup 1 (Gleason 6) — %99 kansere bağlı ölmüyor → aktif gözlem ideal aday
- Grup 2 — bireysel karar
- Grup 3+ — küratif tedavi
6. Aktif Gözlem
Mantık
- Çoğu prostat kanseri yavaş ilerler
- Düşük gradedeki çoğu kişi kanserden değil başka sebepten ölür
- Cerrahi/radyoterapi yan etkiler ciddi
- "Gözlem + müdahale gerekirse sonra"
Aday hasta
- ISUP grup 1
- PSA < 10
- Klinik T1c-T2a
- Düşük tümor hacmi
Takip
- 6 ayda PSA
- 12-18 ayda parmakla rektal muayene
- 1-3 yılda konfirmasyon biyopsisi
Hangi durumda tedaviye geç
- Histolojik progresyon (grade upgrading)
- Klinik progresyon
- Hasta kaygısı
Türkiye'de durum
- Yaygın olarak az tercih
- "Kanser var, çıkar" baskın kültür
- Hasta ve hekim eğitimi gerekli
7. Tedavi: Cerrahi, Radyoterapi
Radikal prostatektomi (RP)
- Prostat + seminal vezikül çıkarma
- Robotik (RARP) — Türkiye'de yaygın
- Sinir koruyucu teknik (erektil işlev için)
- Yan etki: inkontinans (%5-10 kalıcı), ED
EBRT (eksternal radyoterapi)
- 4-8 hafta
- VMAT, SBRT yeni teknikler
- Yan etki: rektal, üriner, ED
Brakiterapi
- LDR (iyot tohum) — düşük risk
- HDR — orta-yüksek risk EBRT ile
Fokal tedavi (HIFU, kriyoterapi)
- Seçilmiş hastalar
- Daha az yan etki
- Uzun süreli veri sınırlı
ADT (androjen yoksunluk)
- GnRH agonisti (löprolelin) veya antagonist
- Lokal ileri + RT
- Metastatik tedavi temeli
8. Metastatik: ARSI, ADT, Hedefli
Metastatik kastrasyon-duyarlı (mHSPC)
- ADT + ARSI (enzalutamid, apalutamid, abirateron) — erken kombinasyon
- Volume yüksek: docetaxel ekleme (ARASENS — darolutamid + docetaxel + ADT)
Metastatik kastrasyon-dirençli (mCRPC)
- ARSI rotasyonu
- Docetaxel, cabazitaxel
- Olaparib BRCA+ (PROfound)
- Lutetium-177-PSMA-617 (Pluvicto) — PSMA pozitif (VISION)
- Radium-223 (sadece kemik metastaz)
Hedefli
- BRCA1/2 → PARP inhibitör
- Mismatch repair → pembrolizumab
- TMB yüksek → immünoterapi
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- PSA > 10
- Hematüri (özellikle yaşlı)
- Kemik ağrısı (özellikle bel) + yaşlı erkek
- Erektil disfonksiyon + alt üriner belirti
- Aile öyküsü + 45+
SSS
S: PSA yüksek = kanser? A: Hayır — BPH, prostatit, manipülasyon (egzersiz, ejakülasyon) PSA artırabilir. mpMRI değerlendirme.
S: Aktif gözlem güvenli mi? A: Düşük risk ISUP 1 için çoğu çalışmada cerrahi kadar güvenli, daha az yan etki.
S: Robotik cerrahi daha iyi mi? A: Konvansiyonel açık ile uzun vadeli sonuçlar benzer. Robotik daha az ağrı, hızlı iyileşme.
S: Prostatektomi sonrası cinsel hayat? A: Sinir koruyucu cerrahi + erken rehabilitasyon ile %50-70 fonksiyon korunur. ED için PDE5.
S: PSA negatif, kanser olabilir mi? A: Evet — nadir agresif tipler PSA üretmez. Parmakla muayene de önemli.
S: BRCA + erkek — tarama? A: 40 yaştan başla yıllık PSA + DRE.
10. Doktorclub Hekim Notu
Prostat kanseri kişiselleştirilmiş tıbbın en iyi örneklerinden — düşük risk → aktif gözlem, yüksek risk → küratif tedavi, metastatik → moleküler hedefli. PSA tarama bireysel tartışma; hasta yaşam beklentisi + kaygı + risk faktörleri ile karar. mpMRI + füzyon biyopsi Türkiye'de standart olmalı. Aktif gözlem kültürünü yaygınlaştırmak önemli — "kanser var çıkar" baskın yaklaşım her vakada uygun değil. 2024 yeniliği: Lu-177-PSMA radyofarmasötik metastatik vakada hayat değiştirici. Doktorclub'da üroloji ve onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- EAU Guidelines — Prostate Cancer (2024).
- NCCN — Prostate Cancer Guidelines (2024).
- USPSTF — PSA Screening (2018).
- Türk Üroloji Derneği — Prostat Kanseri Konsensüsü (2023).
- Kasivisvanathan V et al. mpMRI vs Standard Biopsy (PRECISION). N Engl J Med. 2018.
- Sartor O et al. Lutetium-177–PSMA-617 (VISION). N Engl J Med. 2021.
- Hofman MS et al. TheraP — Lutetium PSMA radioligand therapy. Lancet. 2021.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Prostat kanseri tarama ve tedavisi için üroloji/onkoloji değerlendirmesi gereklidir.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: