Serviks (rahim ağzı) kanseri Türkiye'de yıllık 2000+ yeni vaka, 1000 ölüm — dünya genelinde 6. en yaygın kadın kanseri (4. en yaygın gelişmekte olan ülkelerde). HPV (Human Papilloma Virus) %99'unda etken — kanıtlanmış nedensellik. Yüksek riskli HPV tipleri: 16, 18 (en saldırgan, vakaların %70'i), 31, 33, 35, 45, 52, 58, 59. HPV aşısı (Gardasil 9 — quadrivalent + bivalent) erken yaşta uygulanırsa serviks kanseri %90+ önlenebilir. WHO 2030 hedefi: 100K kadında <4 yeni vaka (eradikasyon). Tarama: Pap smear (Papanicolaou — anormal hücre tespiti) + HPV DNA testi (yüksek riskli HPV varlık). Türkiye Sağlık Bakanlığı tarama programı: 30-65 yaş kadın, 5 yılda 1 HPV testi ücretsiz. Belirti: Erken evrede asemptomatik (tarama önemli). İlerlemiş: postkoital kanama, intermenstrüel kanama, postmenopozal kanama, pelvik ağrı, anormal vajinal akıntı. Tanı: Kolposkopi (büyütme ile serviks inceleme) + asetik asit/Lugol boya + biyopsi (altın standart). Pre-kanser lezyonlar (CIN): CIN 1 (düşük dereceli — çoğu spontan rezolüsyon), CIN 2-3 (yüksek dereceli — tedavi gerekli), karsinoma in situ. Tedavi (pre-kanser): LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure), konizasyon (cold knife), kriyoterapi, lazer. Tedavi (invaziv kanser FIGO evre): Evre I-IIA: Radikal histerektomi + lenf nodu disseksiyonu. Evre IIB-IVA: Kemoradyoterapi (sisplatin + radyoterapi + brakiterapi) — standart. Evre IVB / metastatik: Kemoterapi (paklitaksel + karboplatin) + bevacizumab (anti-VEGF) + pembrolizumab (PD-1) — KEYNOTE-A1
Serviks Kanseri ve HPV: Tarama, Aşı ve Tedavi — Türkiye'de Ölümü Önlenebilen Kanser
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Serviks (rahim ağzı) kanseri Türkiye'de yıllık 2000+ yeni vaka , 1000 ölüm — dünya genelinde 6. en yaygın kadın…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Serviks (rahim ağzı) kanseri Türkiye'de yıllık 2000+ yeni vaka, 1000 ölüm — dünya genelinde 6. en yaygın kadın kanseri (4. en yaygın gelişmekte olan ülkelerde). HPV (Human Papilloma Virus) %99'unda etken — kanıtlanmış nedensellik. Yüksek riskli HPV tipleri: 16, 18 (en saldırgan, vakaların %70'i), 31, 33, 35, 45, 52, 58, 59. HPV aşısı (Gardasil 9 — quadrivalent + bivalent) erken yaşta uygulanırsa serviks kanseri %90+ önlenebilir. WHO 2030 hedefi: 100K kadında <4 yeni vaka (eradikasyon). Tarama: Pap smear (Papanicolaou — anormal hücre tespiti) + HPV DNA testi (yüksek riskli HPV varlık). Türkiye Sağlık Bakanlığı tarama programı: 30-65 yaş kadın, 5 yılda 1 HPV testi ücretsiz. Belirti: Erken evrede asemptomatik (tarama önemli). İlerlemiş: postkoital kanama, intermenstrüel kanama, postmenopozal kanama, pelvik ağrı, anormal vajinal akıntı. Tanı: Kolposkopi (büyütme ile serviks inceleme) + asetik asit/Lugol boya + biyopsi (altın standart). Pre-kanser lezyonlar (CIN): CIN 1 (düşük dereceli — çoğu spontan rezolüsyon), CIN 2-3 (yüksek dereceli — tedavi gerekli), karsinoma in situ. Tedavi (pre-kanser): LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure), konizasyon (cold knife), kriyoterapi, lazer. Tedavi (invaziv kanser FIGO evre): Evre I-IIA: Radikal histerektomi + lenf nodu disseksiyonu. Evre IIB-IVA: Kemoradyoterapi (sisplatin + radyoterapi + brakiterapi) — standart. Evre IVB / metastatik: Kemoterapi (paklitaksel + karboplatin) + bevacizumab (anti-VEGF) + pembrolizumab (PD-1) — KEYNOTE-A18 (2023). 5 yıl sağkalım: Erken evre %92, lokal ileri %58, metastatik %17. HPV aşısı 9-26 yaş ideal (Türkiye'de 9-13 yaş ücretsiz program 2024'te başladı). Kırmızı bayrak: Postkoital kanama (özellikle 40+), postmenopozal kanama, anormal vajinal akıntı + pelvik ağrı.
İçindekiler
- HPV ve Serviks Kanseri İlişkisi
- HPV Aşısı (Gardasil 9)
- Tarama: Pap Smear ve HPV Test
- Tanı: Kolposkopi ve Biyopsi
- Pre-Kanser Lezyonlar (CIN) Tedavisi
- İnvaziv Kanser FIGO Evrelemesi
- Modern Tedavi: Bevacizumab + Pembrolizumab
- Korunma ve Türkiye Programı
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. HPV ve Serviks Kanseri İlişkisi
HPV nedir?
- Çift sarmal DNA virüs
- 200+ tip
- Cinsel temasla bulaşır (cilt-cilt)
- %80 cinsel aktif kadın hayatında en az 1 enfeksiyon
Doğal seyir
- Çoğu enfeksiyon 2 yılda kendi temizlenir
- Yüksek riskli HPV (16, 18 vb.) bazı kadında persistan
- Persistan HPV → CIN → invaziv kanser (10-30 yıl)
Yüksek riskli HPV
- 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68
- 16 + 18 vakaların %70'i
Düşük riskli HPV
- 6, 11 → genital siğil (kondiloma)
- Kanser yapmaz
Diğer HPV-ilişkili kanserler
- Anal kanser
- Orofarengeal kanser (tongue base, tonsil)
- Vulvar, vajinal, penis kanseri
2. HPV Aşısı (Gardasil 9)
Gardasil 9 (9-valent)
- HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58
- En geniş kapsam
- Serviks kanseri %90+ koruma (erken aş)
Önceki versiyonlar
- Gardasil 4 (4'lü): 6, 11, 16, 18
- Cervarix 2 (2'li): 16, 18
Doz
- 9-14 yaş: 2 doz (0, 6 ay)
- 15-26 yaş: 3 doz (0, 2, 6 ay)
- 27-45 yaş: 3 doz, sınırlı yarar
Türkiye programı (2024'te başladı)
- 9-13 yaş kız çocuk ücretsiz (Sağlık Bakanlığı)
- Erkeklere genişleme tartışılıyor (anal, orofarengeal kanser koruyor)
Etkinlik kanıtları
- İsveç 2020 çalışması: 17-30 yaş aşılı kadında serviks kanseri %88 azaldı
- İskoçya 2024: aşılı kadında CIN3+ neredeyse YOK
Aşı sonrası tarama
- Yine yapılır (aşı tüm HPV tiplerini kapsamaz)
3. Tarama: Pap Smear ve HPV Test
Pap smear
- Servikten hücre alımı
- Patolog mikroskopta inceler
- Anormal hücre belirler
HPV DNA testi
- Servikten örnek
- Yüksek riskli HPV varlığı/tipi belirler
- Daha hassas (Pap'tan)
Co-testing
- Pap + HPV birlikte
- En iyi koruma
Türkiye programı
- 30-65 yaş kadın, 5 yılda 1 HPV testi ücretsiz
- Aile Sağlığı Merkezleri (ASM)
- KETEM (Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezi)
USPSTF (ABD)
- 21-29 yaş: Pap 3 yılda 1
- 30-65 yaş: HPV 5 yılda 1 VEYA Pap 3 yılda 1 VEYA co-test 5 yılda 1
65 yaş: Önceki taramalar normal ise kes
Anormal sonuçlar
- ASCUS, LSIL, HSIL → kolposkopi
4. Tanı: Kolposkopi ve Biyopsi
Kolposkopi
- Büyütme cihazı (10-40x)
- Asetik asit (anormal alan beyazlaşır)
- Lugol iyot solüsyonu (sağlıklı kahve, anormal sarımsı)
Biyopsi
- Anormal alandan parça
- Patolog dereceler:
- CIN 1: Hafif displazi
- CIN 2: Orta
- CIN 3: Şiddetli / karsinoma in situ
- İnvaziv kanser
Endoservikal küretaj (ECC)
- Servikal kanal incelemesi
Konizasyon (tanı + tedavi)
- Cold knife veya LEEP
- Serviks parçası
Görüntüleme (evreleme)
- Pelvik MR
- Toraks BT (akciğer metastaz)
- PET-BT (ileri evre)
5. Pre-Kanser Lezyonlar (CIN) Tedavisi
CIN 1
- Genelde gözlem (1 yıl kontrol)
- Çoğu spontan rezolüsyon (özellikle 25 yaş altı)
- Persistan ise tedavi
CIN 2-3 ve karsinoma in situ
- Tedavi gerekli
LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure)
- Tel ilmek elektrik
- 10-15 dk, lokal anestezi
- Doku patoloji incelemesi
- En yaygın
Cold knife konizasyon
- Cerrahi konizasyon
- Bistüri ile
- Daha hassas marj (gebelik isteyen)
Kriyoterapi
- Dondurma
- LEEP'e alternatif
Lazer ablasyon
- Sınırlı kullanım
Sonuçlar
- Tedavi başarısı %90-95
- Tekrar HPV taraması 6 ay sonra
- 25 yaş öncesi gebelik etkileri (preterm risk hafif artar — LEEP sonrası)
6. İnvaziv Kanser FIGO Evrelemesi
FIGO 2018
| Evre | Tanım |
|---|---|
| IA | Mikroskopik invaziv (≤5 mm derinlik) |
| IB | Lokal makroskopik (≤4 cm IB1, >4 cm IB2-3) |
| IIA | Üst vajen, parametrium yok |
| IIB | Parametrium invazyonu |
| IIIA | Alt vajen 1/3 |
| IIIB | Pelvik duvar / hidronefroz |
| IIIC | Lenf nodu (+) |
| IVA | Mesane / rektum |
| IVB | Uzak metastaz |
Cerrahi (Evre I-IIA)
- Radikal histerektomi (Wertheim) + pelvik lenfadenektomi
- Yumurtalık koruma genç hasta
- Fertilite koruma — radikal trakelektomi (genç, IB1 ≤2 cm)
Sentinel lenf nodu
- Yeni standart
- Daha az lenfödem
7. Modern Tedavi: Bevacizumab + Pembrolizumab
Lokal ileri (IIB-IVA): Kemoradyoterapi
- Sisplatin haftalık + harici radyoterapi (45-50 Gy)
- Brakiterapi (intrakaviter) — 25-30 Gy
KEYNOTE-A18 (2023)
- Lokal ileri serviks
- Pembrolizumab + kemoradyoterapi vs kemoradyoterapi tek
- PFS belirgin uzadı
Metastatik (Evre IVB)
- Paklitaksel + sisplatin/karboplatin
- Bevacizumab (anti-VEGF) — GOG 240 çalışması
- Pembrolizumab (PD-1) — KEYNOTE-826
Tisotumab vedotin (Tivdak)
- Antibody-drug konjugat (ADC)
- Anti-tissue factor
- basamak metastatik
HPV-aşı tedavi (deneysel)
- Kişiselleştirilmiş onkoloji aşıları
- Faz 1-2
Sağkalım
- Evre I: 5 yıl %92
- Evre II: %58
- Evre III: %35
- Evre IV: %17
8. Korunma ve Türkiye Programı
Birincil korunma
- HPV aşısı 9-13 yaş ücretsiz (Türkiye 2024)
- Aşı erkeklere genişlemiyor (henüz)
- Hindistan, İngiltere: erkek + kız aşı (anal, orofarengeal kanser)
İkincil korunma
- 30-65 yaş HPV testi (5 yılda 1)
- KETEM merkezleri
Sigara bırak
- Servikal kanser riski artırır
Cinsel sağlık
- Kondom (kısmi koruma — cilt-cilt değil HPV)
- Partner sayısı azaltma
WHO 2030 Eliminasyon hedefi
- 100K kadında <4 yeni vaka
- 3 ayak: Aşı (%90 kız), tarama (%70 30-65 yaş), tedavi (%90 lezyon)
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Postkoital kanama (cinsel ilişki sonrası)
- Postmenopozal kanama
- İntermenstrüel kanama süreklilik
- Anormal vajinal akıntı + pelvik ağrı
- Sırt-bacak ağrısı (lenfatik/sinir basısı)
SSS
S: HPV aşısı kaç yaşına kadar? A: 9-26 yaş ideal (Türkiye ücretsiz 9-13). 27-45 sınırlı yarar — bireysel karar.
S: Aşılı kadın tarama yapmalı mı? A: Evet — aşı tüm HPV tiplerini kapsamaz.
S: HPV pozitif, kanser olur muyum? A: Çoğu enfeksiyon kendi temizlenir — sadece persistan yüksek riskli HPV kansere ilerler (10-30 yıl).
S: Kondom HPV korur mu? A: Kısmi (cilt-cilt). Aşı + tarama temel korunma.
S: Gebelikte kolposkopi? A: Güvenli. CIN 2/3 tedavisi postpartuma ertelenir genelde.
S: HPV erkek partnerden geçer mi? A: Evet — cinsel temasla. Erkek aşılanma korur partneri.
S: Pap smear ağrılı mı? A: Hafif rahatsızlık. Hızlı (1-2 dakika).
S: HPV testimi nereden yapabilirim? A: ASM (Aile Sağlığı), KETEM, jinekoloji muayenehanesi.
10. Doktorclub Hekim Notu
Serviks kanseri HPV %99 sebep, aşı ile %90+ önlenebilen tek kanser. WHO 2030 eradikasyon hedefi ulaşılabilir. Türkiye 9-13 yaş HPV aşısı 2024'te ücretsiz başladı — devrim niteliğinde. 30-65 yaş 5 yılda 1 HPV testi Sağlık Bakanlığı tarama programı — KETEM. Erken evrede %92 sağkalım, ilerlemiş %17. Modern tedavi: bevacizumab + pembrolizumab + kemoradyoterapi kanıtlı uzatma. Aşılı + taranan kadında serviks kanseri neredeyse görülmez. Erkek aşısı genişletilmeli (Türkiye'de henüz değil). Doktorclub'da jinekoloji ve onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- WHO — Global Strategy to Accelerate the Elimination of Cervical Cancer (2020).
- Lei J et al. HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer. N Engl J Med. 2020;383:1340-1348.
- Falcaro M et al. HPV Immunisation Programme on Incidence of Cervical Cancer (England). Lancet. 2021.
- Monk BJ et al. KEYNOTE-A18 — Pembrolizumab + Chemoradiotherapy in Locally Advanced Cervical Cancer (2023).
- Colombo N et al. KEYNOTE-826 — Pembrolizumab in Metastatic Cervical Cancer. N Engl J Med. 2021.
- TJOD (Türkiye Jinekoloji ve Obstetri Derneği) — Serviks Kanseri Tarama Konsensüsü (2023).
- T.C. Sağlık Bakanlığı — Ulusal Kanser Tarama Programı (2024).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Serviks kanseri tarama ve tedavisi jinekoloji + onkoloji uzmanı takibinde olmalı.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: